Askeri disiplin kanunu ve askeri disiplin cezaları, Türk Silahlı Kuvvetlerinin görevini güvenli, düzenli ve kesintisiz biçimde yerine getirebilmesinin temel şartlarından biridir. Bununla birlikte disiplinin askerlik hizmetindeki önemi, personele sınırsız ve denetimsiz biçimde ceza verilebileceği anlamına gelmez. Bir fiilin hangi disiplinsizliği oluşturduğu, hangi makamın ceza vermeye yetkili olduğu, savunma için ne kadar süre tanınacağı, kararın nasıl gerekçelendirileceği ve cezaya karşı hangi başvuru yollarının kullanılabileceği kanunla belirlenmiştir.
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu; profesyonel askerî personel, askerî öğrenciler ve yükümlü erbaş ve erler bakımından birbirinden farklı ceza sistemleri kurmaktadır. Bu nedenle “askeri disiplin cezaları nelerdir?” sorusuna, personelin statüsü belirlenmeden tek bir listeyle cevap verilmesi hukuken eksik kalır. Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli personel için uyarma cezasından Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasına kadar uzanan bir sistem söz konusuyken askerî öğrenciler ile yükümlü erbaş ve erler hakkında farklı yaptırımlar uygulanır.
Bu makalede askeri disiplin kavramı, 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun kapsamı, disiplin cezaları, her cezayı gerektiren disiplinsizlikler, TSK disiplin soruşturmasının aşamaları, savunma hakkı, zamanaşımı, itiraz, iptal davası, disiplin ceza puanı, askerliği uzatan cezalar ve askerlikte telefon kullanımı güncel hükümler esas alınarak incelenmektedir.
Askeri Disiplin Nedir?
211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 13. maddesinde disiplin; kanunlara, nizamlara ve amirlere mutlak itaat ile astın ve üstün hukukuna riayet edilmesi şeklinde tanımlanmış, askerliğin temelinin disiplin olduğu kabul edilmiştir. Bu tanım yalnızca emre uyma yükümlülüğünü değil, astın ve üstün hukukunun korunmasını da içerir. Dolayısıyla askeri disiplin, tek yönlü bir itaat ilişkisine indirgenemez; emir-komuta düzeninin hukuka uygunluğu, personelin haklarının gözetilmesi, askerî hizmetin gerekleri ve kurumsal düzen birlikte değerlendirilmelidir.
6413 sayılı Kanun bakımından “disiplinsizlik”, Kanuna göre disiplin cezasıyla karşılanan fiil ve hâli; “disiplin cezası” ise yetkili kişi veya kurullar tarafından verilen ve Kanunda gösterilen yaptırımı ifade eder. Uygulamada “askeri disiplin suçu” veya “askeri disiplin ceza kanunu” ifadeleri sık kullanılsa da Kanunun esas kavramı disiplinsizliktir. Disiplinsizlik, her zaman ceza hukuku anlamında suç oluşturmaz. Buna karşılık aynı eylem hem disiplinsizlik hem de adli suç niteliği taşıyabilir.
Askeri Disiplinin Önemi ve Liderlikle İlişkisi
Askeri disiplinin kanunu amacı yalnızca gerçekleşmiş bir davranışı cezalandırmak değildir. Disiplin; görev emniyetini sağlama, emir-komuta zincirini koruma, birlikte çalışma kabiliyetini sürdürme, kamu kaynaklarının güvenliğini temin etme ve personelin kurumun itibarına uygun davranmasını sağlama işlevlerine sahiptir. Sağlıklı bir disiplin düzeninde liderlik, yalnızca yaptırım uygulama gücüyle değil; açık emir verme, eşit davranma, personeli bilgilendirme, örnek olma ve hatayla kasıtlı disiplinsizlik arasındaki farkı gözetme sorumluluğuyla anlam kazanır.
Disiplin amirlerinin takdir yetkisi de sınırsız değildir. 6413 sayılı Kanun, takdir hakkının ölçülü, adaletli, hakkaniyetli ve gerekçeli kullanılmasını emreder. Fiilin işleniş şekli, zamanı ve yeri, askerî hizmet üzerindeki olumsuz etki, meydana gelen zarar veya tehlike, kast ya da taksirin ağırlığı, personelin önceki disiplin durumu, samimi ikrarı ve pişmanlığı cezanın belirlenmesinde dikkate alınmalıdır. Bu ölçütler değerlendirilmeden kullanılan soyut ve kalıp ifadeler, disiplin işleminin hukuka uygunluğunu tartışmalı hâle getirebilir.
6413 Sayılı TSK Disiplin Kanunu Kimleri Kapsar?
6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu, askerî hâkimler hariç olmak üzere subayları, astsubayları, uzman erbaşları, sözleşmeli erbaş ve erleri, yükümlü erbaş ve erleri ve askerî öğrencileri kapsar. Kanun, personelin statüsüne göre üç ayrı yaptırım grubu oluşturur. Bu ayrım, uygulanacak cezanın türünü, cezayı verecek makamı, yaptırımın infaz biçimini ve yargı yolunun açık olup olmadığını doğrudan etkiler.
6413, 7068, 657 ve 1632 Sayılı Kanunların Farkı
Askeri disiplin konusunda en sık karşılaşılan hatalardan biri, 6413 sayılı Kanun ile 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun’un uygulama alanlarının karıştırılmasıdır. Mevzuat ayrımı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
| Personel veya konu | Esas düzenleme | Açıklama |
| Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerindeki subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler | 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu | Profesyonel askerî personelin disiplin cezaları ve usulü bu Kanunda düzenlenir. |
| Askerî öğrenciler | 6413 sayılı Kanun ve TSK Öğrenci Disiplin Yönetmeliği | Kanunda ceza türleri; yönetmelikte fiiller, puanlar ve ayrıntılı uygulama yer alır. |
| Yükümlü erbaş ve erler | 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu | İzinsizlik, ilave hizmet yükleme, oda hapsi ve hizmetten men sistemi uygulanır. |
| Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığındaki profesyonel personel | 7068 sayılı Kanun | Subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli personel ve diğer memurlar genel kolluk disiplin rejimine tabidir. |
| Jandarma veya Sahil Güvenlik emrine verilen yükümlü erbaş ve erler | 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu | 7068 sayılı Kanun, yükümlü erbaş ve erler bakımından açıkça 6413 sayılı Kanuna gönderme yapar. |
| TSK’da görevli devlet memurları | Genel personel ve özel teşkilat mevzuatı | Statü belirlenmeden 6413 sayılı Kanunun doğrudan uygulanacağı kabul edilmemelidir. |
| Askerî suçlar ve adli cezalar | 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu ve ilgili ceza mevzuatı | Adli suç ile disiplin yaptırımı farklı hukuki rejimlerdir; aynı olay iki ayrı süreci doğurabilir. |
Bu ayrım nedeniyle “jandarma disiplin kanunu” aramasında 7068 sayılı Kanun, “TSK disiplin kanunu” aramasında ise esas olarak 6413 sayılı Kanun incelenmelidir. Jandarma veya Sahil Güvenlik emrindeki yükümlü bir er bakımından ise istisnai olarak 6413 sayılı Kanun uygulanır. Personelin teşkilatı kadar statüsü de mutlaka belirlenmelidir.
TSK Disiplin Yönetmeliği Denildiğinde Hangi Düzenlemeler Anlaşılır?
Uygulamada “TSK disiplin yönetmeliği” şeklinde tek bir metinden söz edilse de askeri disiplin hukukunun bütün ayrıntıları tek bir yönetmelikte toplanmış değildir. 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu temel metindir. Silahlı Kuvvetlerden ayırma süreci bakımından Türk Silahlı Kuvvetleri Yüksek Disiplin Kurulları Yönetmeliği, askerî öğrenciler bakımından Türk Silahlı Kuvvetleri Öğrenci Disiplin Yönetmeliği ve disiplin uygulamasının diğer yönleri bakımından ilgili ikincil düzenlemeler birlikte değerlendirilir. Bu nedenle yalnızca bir yönetmelik metni üzerinden sonuca ulaşmak yerine Kanun, statü mevzuatı ve ilgili yönetmeliklerin bir arada incelenmesi gerekir.
TSK’da Disiplin Kaça Ayrılır?
TSK disiplin sistemi, yaptırım uygulanacak kişinin statüsüne göre üç ana grupta ele alınabilir. Birinci grup subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erlerdir. İkinci grup askerî öğrencilerdir. Üçüncü grup ise yükümlü erbaş ve erlerdir. Aynı davranışın adı değişmese bile uygulanacak yaptırım statüye göre farklılaşabilir. Örneğin profesyonel personele hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren bir fiil, yükümlü erbaş ve er bakımından hizmetten men cezasına esas olabilir.
| Statü | Temel ceza sistemi | En ağır disiplin sonucu |
| Subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er | Uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam, aylıktan kesme, hizmet yerini terk etmeme, oda hapsi, Silahlı Kuvvetlerden ayırma | TSK ile ilişiğin kesilmesi veya sözleşmenin feshi |
| Askerî öğrenci | Kınama ve izinsizlik | Özel mevzuat ve disiplin puanı sonuçlarına göre öğrencilik statüsünün etkilenmesi |
| Yükümlü erbaş ve er | İzinsizlik, ilave hizmet yükleme, oda hapsi, hizmetten men | Cezanın askerlik süresine eklenmesi ve geç terhis dâhil sonuçlar |
Subay, Astsubay, Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Personel İçin Askeri Disiplin Cezaları
6413 sayılı Kanun’un 11. maddesinde profesyonel askerî personele verilebilecek cezalar ağırlık derecesine göre sıralanmıştır. Cezanın adı kadar, hangi makam tarafından verildiği ve nasıl yerine getirildiği de önem taşır.
| Disiplin cezası | Cezayı verebilecek makam | Temel sonucu ve uygulanması |
| Uyarma | Disiplin amiri | Personelin daha dikkatli olması gerektiği yazılı olarak bildirilir. |
| Kınama | Disiplin amiri | Personelin görev veya davranışında kusurlu olduğu yazılı olarak bildirilir. |
| Hizmete kısmi süreli devam | Disiplin amiri | Mesai sonrasında günde üç saati ve saat 24.00’ü geçmeyecek biçimde askerî hizmet yaptırılır; tatil günlerinde uygulanmaz. |
| Aylıktan kesme | Disiplin amiri | Prime esas kazanç tutarından kanuni çizelgedeki oranlarda kesinti yapılır. |
| Hizmet yerini terk etmeme | Disiplin amiri veya disiplin kurulu | Personel mesai sonrasında görev yerinden ayrılmaz; kurul tarafından dört ila on gün arasında verilebilir. |
| Oda hapsi | Kanunda belirtilen istisnai hâllerde disiplin amiri veya disiplin kurulu | Esas olarak seferberlik ve savaş zamanında; barışta ise Türk karasuları dışındaki gemiler bakımından uygulanabilir. |
| Silahlı Kuvvetlerden ayırma | Yüksek disiplin kurulu | Personelin TSK ile ilişiği kesilir veya sözleşmesi feshedilir. |
Uyarma Cezasını Gerektiren Disiplinsizlikler
Uyarma cezası, görevin icrasında veya hâl ve hareketlerde daha dikkatli olunması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Uyarma cezasının hafif nitelikte görülmesi, hukuki ve mesleki sonuç doğurmadığı anlamına gelmez; ceza şahsi dosyada muhafaza edilir ve disiplin ceza puanına dâhil olabilir.
| 6413 sayılı Kanun m.15 kapsamındaki disiplinsizlik | Kısa hukuki açıklama |
| Emri mütalaa etmek | Usulüne uygun emir hakkında amiri alenen eleştirmek veya itirazda bulunmaktır. Astın, amir karar verinceye kadar fikrini savunması ve emrin kanunsuz olduğu kanaatini bildirmesi tek başına bu kapsamda değildir. |
| Görevde kayıtsızlık | İzin verilen hâller dışında görev sırasında askerî hizmetle ilgisi olmayan işlerle uğraşmaktır. |
| Hizmet dışındayken amir veya üste saygısızlık | Hizmet dışında bilinen ve tanınan amir ya da üste karşı saygısızlık oluşturan davranıştır. |
| Mesai çizelgesine uymamak | Özürsüz veya izinsiz şekilde geç gelmek, erken ayrılmak ya da günlük mesai düzenine uymamaktır. |
| Kılık ve kıyafeti bozuk olmak | Kılık ve kıyafet konusunda önceden belirlenen askerî kurallara aykırı davranmaktır. |
| Usulsüz müracaat veya şikâyette bulunmak | TBMM’ye yapılan müracaatlar hariç, başvuru ve şikâyet usullerine aykırı şekilde yazılı, sözlü veya elektronik başvuru yapmaktır. |
| İsraf etmek | Tasarruf tedbirlerine uymamak veya kamu kaynağının kullanımında gerekli özeni göstermemektir. |
| Saygısız davranmak | Aynı rütbe ya da kıdemdeki veya amir-maiyet ilişkisi bulunmayan kişilere sataşmak ya da kötü muamelede bulunmaktır. |
| Başkalarını kötülemek | Amir, üst veya çalışma arkadaşları hakkında, onların bulunmadığı ortamda olumsuz intiba yaratacak sözler söylemektir. |
| Askerî nezaket kurallarına uymamak | Askerî görgü, protokol ve davranış kurallarına aykırı tavır sergilemektir. |
| Hizmet haricinde yalan söylemek | Amir veya üstün denetim ve gözetim kapsamında sorduğu soruya kasten doğru cevap vermemektir. |
| Selamlama yapmamak | Askerî selamlama kurallarına uymamaktır. |
| Zamana riayet etmemek | Belirli zamanda yapılması gereken faaliyete özürsüz şekilde geç kalmaktır. |
| Mesai dışında aşırı alkol kullanımı | Mesai dışında aşırı alkol alarak kişisel veya kurumsal imaj kaybı doğuran davranışta bulunmaktır. |
| Görev dönüşü tekmil vermemek | Verilen emrin icrası veya sonucu hakkında emri verene bilgi vermemek ve müteakip emri almamaktır. |
| Kişisel ve çevre temizliğine dikkat etmemek | Askerî hizmet sırasında belirlenen kişisel veya çevresel temizlik kurallarına uymamaktır. |
| Kendini geliştirmede yetersiz kalmak | Görevin etkin yapılmasını sağlayacak bilgi ve görgüyü edinmek için gereken gayreti göstermemektir. |
Kınama Cezasını Gerektiren Disiplinsizlikler
Kınama cezası, personelin görevin icrasında veya hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Özellikle nezaket, meslek etiği ve askerî silsileye ilişkin kuralların önceden ilan veya tebliğ edilmiş olması yahut personelin makam ve rütbesi itibarıyla bunları bilmesinin objektif olarak beklenebilmesi önem taşır.
| 6413 sayılı Kanun m.16 kapsamındaki disiplinsizlik | Kısa hukuki açıklama |
| Amir veya üste nezaketsizlik | Saygısızlık düzeyine ulaşmamakla birlikte askerî nezaket, protokol ve terbiye kurallarına aykırı davranmaktır. |
| Meslek etiğine aykırı davranış | Önceden ilan veya tebliğ edilmiş mesleki etik kurallarına aykırı davranmaktır. |
| Küfürlü konuşmak | Aynı rütbe veya kıdemdeki arkadaşlara ya da astlara terbiye ve adaba aykırı söz söylemektir. |
| Askerî silsileyi bozarak hareket etmek | İzin verilmediği ve zorunlu bir durum bulunmadığı hâlde talebi doğrudan daha üst amire iletmektir. |
| Uygun olmayan hitaplarda bulunmak | Nizam, emir ve askerî teamüllerde belirlenen hitap biçimlerinin dışında hitap etmektir. |
| Sorumluluktan kaçmak | Mevzuatla verilen görevin sorumluluğunu üstlenmekten kaçınıldığını gösteren davranışta bulunmaktır. |
| Askerî eşyayı uygun kullanmamak | Hizmete tahsisli askerî eşyayı talimata aykırı kullanarak zarar görmesine veya aşırı yıpranmasına sebep olmaktır. |
| Sağlığın korunması kurallarına uymamak | Salgın ve bulaşıcı hastalıkları önleme tedbirlerine uymamak veya başkalarının sağlığını tehlikeye düşürmektir. |
Hizmete Kısmi Süreli Devam Cezasını Gerektiren Disiplinsizlikler
Hizmete kısmi süreli devam cezasında personel, mesai sonrasında günde üç saati ve her hâlde saat 24.00’ü geçmeyecek biçimde statüsüne uygun askerî hizmette çalıştırılır. Tatil günlerinde uygulanmayan bu cezanın infazı sırasında personel hizmette sayılır.
| 6413 sayılı Kanun m.17 kapsamındaki disiplinsizlik | Kısa hukuki açıklama |
| Üste saygısızlık | Üste gösterilmesi gereken saygıyı kasıtlı biçimde göstermemek veya üstün yetkili ikazını saygıyla kabul edip dinlememektir. |
| Görev yerini izinsiz terk etmek | Kıtadan veya görev yerinden yirmi dört saati geçmeyecek şekilde kaçmak ya da kabul edilebilir mazeret olmaksızın bir tam mesai günü işe gelmemektir. |
| Temaruz | Menfaat sağlamak veya görevden kaçmak gibi amaçlarla hastalığı abartarak ya da olmayan rahatsızlığı varmış gibi göstererek mesainin bir kısmına katılmamaktır. |
| Uygunsuz davranışlarda bulunmak | TSK’ya ve temsil edilen makam, rütbe veya statünün onur ve vakarına uygun olmayan fiilde bulunmaktır. |
| Ketum davranmamak | Gizli olmamakla birlikte açıklanmaması gereken görev bilgisini yetkisiz kişilerin öğrenebileceği biçimde açıklamaktır. |
Aylıktan Kesme Cezasını Gerektiren Disiplinsizlikler
Aylıktan kesme cezası, personelin sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç tutarından Kanuna ekli çizelgede gösterilen oranda kesinti yapılmasıdır. Kesinti, aylığı tahakkuk ettiren birim tarafından yerine getirilir. Ceza yalnızca mali bir kayıp yaratmaz; şahsi dosyaya işlenir ve üç disiplin ceza puanı doğurur.
| 6413 sayılı Kanun m.18 kapsamındaki disiplinsizlik | Kısa hukuki açıklama |
| Amire saygısızlık | Amire gösterilmesi gereken saygıyı kasıtlı biçimde göstermemek veya amirin ikaz, tenkit ya da muahezesini saygıyla kabul etmemektir. |
| Yalan söylemek | Askerî hizmete veya göreve ilişkin konuda amire ya da bilgi verilmesi gereken makama kasten gerçeğe aykırı beyanda bulunmaktır. |
| Hizmetle ilgisi olmayan emir vermek | Maiyete askerî hizmetle ilgisi bulunmayan emir vermektir. |
| Maiyetinin gözetiminde ihmal göstermek | Astların ve emir altındaki personelin denetim, kontrol ve gözetiminde ihmal göstermektir. |
| Ayrımcılık yapmak | Görev sırasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım yaparak iş ortamında huzursuzluğa neden olmaktır. |
| Yasak edilen yerlere girmek | Resmî üniformayla Kanunda sayılan veya garnizon komutanlığınca yasaklanan yerlere girmektir. |
| Kayırma talep etmek | Özlük hakkı veya kişisel menfaat için aracı kullanarak öncelik ya da ayrıcalık istemektir. |
| Maiyetinden hediye kabul etmek | Kişisel menfaat amacıyla maiyetteki personelden makul değerin üzerinde hediye kabul etmektir. |
| Hizmetteyken siyasi içerikli konuşmak | Mesai içinde veya hizmete ilişkin durumda siyasi içerikli konuşma yapmaktır. |
| Yasaklanmış faaliyetlere katılmak | Yetkili makamlarca yasaklanan toplantı, gösteri, yürüyüş ve benzeri faaliyete iştirak etmektir. |
| İzinsiz olarak garnizonu terk etmek | İzin bulunmaksızın görev yapılan garnizon sınırlarının dışına çıkmaktır. |
| Ulaşım güvenliğini ihlal etmek | Terörle mücadele kapsamında emredilen güzergâh, gün veya seyahat planına aykırı hareket etmektir. |
Hizmet Yerini Terk Etmeme Cezası ve 6413 Sayılı Kanun’un 19. Maddesi
“Askeri Disiplin Kanunu 19 madde” ve “6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu 19. madde” aramalarının konusu hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizliklerdir. Bu cezada personel, mesai bitiminden sonra görev yaptığı yerden ayrılmayarak resmî daire, kışla, eğitim alanı veya belirlenen başka bir yerde hizmetine devam eder. Disiplin amiri cezayı yetki çizelgesine göre verebilir; disiplin kurulu ise dört günden on güne kadar ceza tayin edebilir. Tatil günlerinde infaza ara verilir ve personele uygun yatma yeri tahsis edilir.
| 6413 sayılı Kanun m.19 kapsamındaki disiplinsizlik | Kısa hukuki açıklama |
| Emre itaatsizlik | Hizmete ilişkin emri kasıtlı olarak tam yapmamak, değiştirerek yapmak veya emrin sınırını aşmaktır. |
| Kısa süreli kaçmak | Kıta veya görev yerinden yedi günü aşmayacak ve bu sürede kendiliğinden dönecek şekilde kaçmak ya da mesaiye gitmemektir. |
| İzin süresini geçirmek | İzin, istirahat veya hava değişimi süresini mazeretsiz biçimde altı günü aşmayacak şekilde geçirmek ve bu sürede kendiliğinden dönmektir. |
| Hizmete mahsus eşyaya zarar vermek | Harp malzemesini veya askerî hizmete tahsisli eşyayı kasıt, ihmal ya da tedbirsizlikle kaybetmek veya hasara uğratmaktır. |
| Hediye istemek veya borç almak | Maiyet veya asttan hediye istemek ya da herhangi bir biçimde borç almaktır. |
| Maiyetinin disiplinsizliği hakkında soruşturma yapmamak | Öğrenilen disiplinsizliği, ceza vermeme takdirinin bulunduğu hâller dışında, kasten soruşturmayarak örtbas etmektir. |
| Asta kötü muamele yapmak | Asta askerî usul dışında kötü davranmak, eziyet amacıyla hizmeti gereksiz güçleştirmek veya başkasının kötü muamelesine müsamaha göstermektir. |
| Nöbet talimatına aykırı hareket etmek | Maddi zarar doğurmaksızın nöbet yerini terk etmek veya tebliğ edilmiş nöbet talimatına aykırı davranmaktır. |
| Hoşnutsuzluk yaratmak | Söz veya fiillerle çalışma ortamında hizmetin yerine getirilmesini olumsuz etkilemektir. |
| Tahrik | Asker kişileri amir veya üstlerine karşı itaatsizliğe, saygısızlığa, mukavemete ya da müessir fiile teşvik etmektir. |
| Sarhoşluk | Tıbbi raporla ispatlanmış veya gizlenemeyecek derecede olmak şartıyla göreve sarhoş gelmek ya da görevde alkollü içki içmektir. |
| Kumar oynamak | Askerî mahal içinde kumar oynamaktır. |
| Yasak edilen malzemeyi bulundurmak | Emirle yasaklanmış telefon, bilgisayar, kamera, kayıt veya iletişim cihazı ve aksamını kıta, karargâh, kurum veya görev sırasında bulundurmak ya da kullanmaktır. |
| İzinsiz üyelik | İzin almadan meslek kuruluşu, dernek, vakıf veya spor kulübünün faal üyeliğine girmektir. |
| Disiplin cezasının yerine getirilmesine karşı gelmek | Verilen ceza, idari yaptırım, görev veya sorumluluğun gereğini yerine getirmeye karşı çıkmaktır. |
| Kavga etmek | Meşru savunma şartları dışında askerî mahal içinde bir kişiye fiilen vurmaktır. |
| Askerî kimliği, görev veya faaliyetleri izinsiz açıklamak | Askerî kimlik, görev, faaliyet, bilgi, belge, konum veya bunları içeren görsel-işitsel materyali yetkisiz şekilde medya ya da elektronik iletişim araçları üzerinden yayımlamak veya açıklamaktır. |
Askerlikte Telefon Kullanımı Hangi Durumda Disiplinsizliktir?
Askerlikte telefon kullanımı her yerde ve her durumda kendiliğinden aynı disiplin yaptırımını doğurmaz. 6413 sayılı Kanun bakımından belirleyici olan; cihazın kıta, karargâh, kurum veya görev sırasında bulundurulmasının ya da kullanılmasının emirle yasaklanmış olmasıdır. Bu yasağın personele duyurulmuş olması, olay yerinin ve zamanının belirlenmesi, cihazın gerçekten bulundurulduğunun veya kullanıldığının somut delille ortaya konulması gerekir. Ayrıca askerî kimlik, görev, faaliyet, konum, belge, fotoğraf, ses veya video içeriğinin izinsiz açıklanması, cihaz bulundurma fiilinden bağımsız ve daha özel bir disiplinsizlik oluşturabilir.
Askerde Kavga Etmenin Cezası Nedir?
Askerî mahal içinde meşru savunma şartları bulunmaksızın bir kişiye fiilen vurmak, profesyonel personel bakımından hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren “kavga etmek” disiplinsizliğidir. Eylem yükümlü erbaş veya er tarafından işlenmişse statüye özgü hizmetten men sistemi gündeme gelebilir. Fiilin yaralama, tehdit, hakaret veya başka bir suç oluşturması hâlinde disiplin işlemi yanında bağımsız adli soruşturma da yürütülebilir. Olayda ilk fiziksel hareketin kimden geldiği, meşru savunma koşulları, kamera kaydı, tanık anlatımları ve yaralanma raporları değerlendirilmeden yalnızca düzenlenen tutanağa dayanılarak sonuca gidilmesi hukuki uyuşmazlık yaratabilir.
Oda Hapsi Cezası Hangi Hâllerde Verilir?
Oda hapsi, günümüz sisteminde profesyonel personel için barış zamanının olağan disiplin yaptırımı değildir. Seferberlik ve savaş zamanında Kanundaki disiplinsizlikler nedeniyle disiplin amirleri tarafından yetki çizelgesine göre; hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren fiiller nedeniyle disiplin kurullarınca on günden otuz güne kadar verilebilir. Barış zamanında ise Türk karasuları dışında bulunan gemilerde görevli personele, yalnızca burada bulundukları sırada işledikleri ve hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren fiiller nedeniyle gemi komutanınca uygulanabilir.
Ceza, bu amaçla tahsis edilen hapis odasında yerine getirilir. Oda hapsi alan personel infaz sırasında emir veremez ve genel hizmet yapamaz. Bu istisnai uygulama alanı gözetilmeden, barış zamanında karada görev yapan profesyonel personele olağan bir yaptırım gibi oda hapsi verilmesi 6413 sayılı Kanun’un sistematiğiyle bağdaşmaz.
Silahlı Kuvvetlerden Ayırma Cezasını Gerektiren Disiplinsizlikler
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, personelin TSK ile ilişiğinin kesilmesi veya sözleşmesinin feshedilmesi sonucunu doğuran en ağır disiplin yaptırımıdır. Ceza, yetkili yüksek disiplin kurulu tarafından verilir ve Kanunda gösterilen onay makamının işlemiyle yerine getirilir. Yüksek disiplin kurulunun yalnızca fiilin gerçekleşip gerçekleşmediğini değil, fiilin Kanundaki ağır disiplinsizlik tanımının bütün unsurlarını karşılayıp karşılamadığını da somut delillerle değerlendirmesi gerekir.
| 6413 sayılı Kanun m.20 kapsamındaki disiplinsizlik | Kanuni çerçeve ve değerlendirme konusu |
| Aşırı borçlanmak ve borçlarını ödeyememek | Zorunlu ve öngörülemeyen nedenler dışında aşırı borçlanmaya düşkünlük ve borç ödememeyi alışkanlık hâline getirme birlikte değerlendirilir. Tek bir borç veya geçici ödeme güçlüğü otomatik olarak yeterli değildir. |
| Ahlaki zayıflık | Menfaat, içki veya kumar düşkünlüğünün görev, sosyal ve aile yaşamına zarar vermesi ya da TSK itibarını sarsan yüz kızartıcı, utanç verici veya genel ahlaka aykırı fiil aranır. |
| Hizmete engel davranışlarda bulunmak | Devletin ve TSK’nın itibarına zarar verecek nitelikte tutum ve davranış veya ağır suç ya da disiplinsizlik teşkil eden fiil somutlaştırılmalıdır. |
| Gizli bilgileri açıklamak | Devlet güvenliği ile iç ve dış siyasi yararlara ilişkin gizli bilgiyi yetkisiz kişi veya kuruluşa verme, ulaştırma veya açıklama söz konusudur. |
| İdeolojik veya siyasi amaçlı faaliyetlere karışmak | Siyasi partiye girme, ideolojik ya da siyasi faaliyete karışma veya bu amaçla disiplini bozucu davranışta bulunma hâlleridir. |
| Uzun süreli firar etmek | Geçerli mazeret olmaksızın kesintisiz şekilde bir yıldan fazla firar veya izin süresini geçirme hâlidir. |
| Disiplinsizliği alışkanlık hâline getirmek | Disiplini bozucu davranışları alışkanlığa dönüştürmek veya alınan disiplin cezalarına rağmen ıslah olmamaktır. |
| İffetsiz bir kimse ile evlenmek veya böyle bir kimse ile yaşamak | Kanundaki tanımın unsurları, somut olayın koşulları ve özel hayatın korunmasına ilişkin anayasal ilkeler birlikte değerlendirilmelidir. |
| Gayri tabii mukarenette bulunmak | Kanunda belirtilen fiilin gerçekleştiğinin hukuka uygun ve yeterli delille ortaya konulması gerekir. |
| Terör örgütleriyle ilişkisi olmak | Örgütle eylem birliği, yardım, kamu imkânını destek amacıyla kullanma veya kullandırma ya da propaganda fiillerinden birinin somut delille tespiti gerekir. |
Silahlı Kuvvetlerden ayırma dosyalarında soyut kanaat, duyum veya genel nitelendirme yeterli kabul edilmemelidir. İsnadın zamanı, yeri, şekli ve delilleri açıklanmalı; personelin bunlara etkili biçimde cevap vermesi sağlanmalı; lehe ve aleyhe bütün veriler birlikte tartışılmalı; karar gerekçesi fiil ile yaptırım arasındaki bağı göstermelidir. Özellikle özel hayat alanına temas eden iddialarda kanunilik, ölçülülük, özel hayata saygı ve askerî hizmetin somut gerekleri arasında denge kurulması gerekir.
Askeri Disiplin Cezalarının Ağırlaştırılması, Hafifletilmesi ve Ceza Verilmemesi
6413 sayılı Kanun’da disiplin amirine tanınan takdir yetkisi hem personel lehine hem de aleyhine sonuç doğurabilir. Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru iki yıl içinde aynı disiplinsizlik nedeniyle ceza alınmışsa veya bir yıl içinde aynı derecede cezayı gerektiren başka disiplinsizliklerden iki kez ceza alınmışsa, Silahlı Kuvvetlerden ayırma hariç bir derece ağır ceza verilir.
Öte yandan personelin olumlu hizmeti, sicili, disiplin geçmişi ve eylemin niteliği dikkate alınarak bir derece hafif ceza uygulanabilir. Uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren fiiller bakımından disiplin amiri ceza vermeme yönünde de takdir kullanabilir. Ancak ağırlaştırma, hafifletme veya ceza vermeme kararının gerekçeli olması; emsal olaylarda eşitlik ilkesinin gözetilmesi ve keyfî uygulamadan kaçınılması gerekir.
Askeri disiplin kanunu ve askeri disiplin cezaları hakkında detaylı bilgi almak ve davalar hakkında konuşmak isterseniz askeri avukat sayfamızdan bizimle iletişime geçebilirsiniz.
TSK Disiplin Ceza Puanları ve Puan Nedeniyle Ayırma
Askeri disiplin cezası yalnızca infaz edildiği gün veya mali kesintiyle sınırlı bir sonuç doğurmaz. Kanuna ekli çizelge uyarınca bazı cezalar belirli disiplin ceza puanlarına karşılık gelir. Bu puanlar, sözleşmeli subay ve astsubaylar hariç subay ve astsubaylar bakımından belirli eşiklere ulaştığında Silahlı Kuvvetlerden ayırma sürecine temel olabilir.
| Ceza türü | Disiplin ceza puanı |
| Uyarma | 1 |
| Kınama | 1,5 |
| Hizmete kısmi süreli devam | 2 |
| Aylıktan kesme | 3 |
| Disiplin amirince verilen hizmet yerini terk etmeme | 3,5 |
| Disiplin kurulunca verilen hizmet yerini terk etmeme | 4,5 |
| Disiplin amirince verilen oda hapsi | 4 |
| Disiplin kurulunca verilen oda hapsi | 4,5 |
| İncelenen dönem | Puan eşiği | Ceza sayısı eşiği |
| Son bir yıl | 18 puan | En az iki farklı disiplin amirinden toplam 12 ceza |
| Son beş yıl | 35 puan | En az iki farklı disiplin amirinden toplam 25 ceza |
Eşikler, en son disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru hesaplanır. Yüksek disiplin kurulu, puan nedeniyle gelen dosyada cezaların usulüne uygun verilmediği veya ceza tayininde objektiflikten uzaklaşıldığı kanaatine varırsa cezaların tamamını ya da bir kısmını kaldırabilir; görev yerinin değiştirilmesine ve durumun bir yıllık deneme sonunda yeniden incelenmesine karar verebilir.
2024 yılında yürürlüğe giren değişiklik ayrıca önemli bir yargısal güvence getirmiştir. Uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarına karşı doğrudan iptal davası yolu kapalı olmakla birlikte bu cezaların sayı veya puan toplamı nedeniyle TSK ile ilişik kesme işlemi kurulmuşsa, ilişik kesme işlemine karşı açılan davada mahkeme, puana esas olan ve normalde yargı yolu kapalı bulunan cezaların hukuka uygunluğunu da inceleyebilir.
Askerî Öğrencilere Verilebilecek Disiplin Cezaları
6413 sayılı Kanun’a göre askerî öğrencilere kınama ve izinsizlik cezası verilebilir. Kınama, öğrencinin disiplinsizlik oluşturan davranışının somut olarak tespit edilerek yazıyla bildirilmesidir. İzinsizlik ise öğrencinin hafta sonu tatilinden yararlandırılmamasıdır. Disiplin amirleri cezayı yetki çizelgesine göre; öğrenci disiplin kurulları ise izinsizlik cezasını üç hafta sonundan az ve altı hafta sonundan fazla olmamak üzere verebilir.
Askerî öğrencilerin disiplinsizlik fiilleri, ceza tür ve miktarları, disiplin amirleri, öğrenci disiplin kurulları, itiraz usulü ve disiplin puanları ayrıca Türk Silahlı Kuvvetleri Öğrenci Disiplin Yönetmeliğinde düzenlenir. Öğrenci hakkında karar verilmeden önce isnadın yazılı bildirilmesi ve savunma hakkının tanınması gerekir. Öğrenci disiplin yaptırımlarının eğitim, puan ve statü üzerindeki etkileri nedeniyle yalnızca ceza yazısı değil, cezaya bağlı idari sonuçlar da birlikte incelenmelidir.
Erbaş ve Erlere Verilecek Askeri Disiplin Cezaları
Yükümlü erbaş ve erler hakkında profesyonel personelden farklı olarak izinsizlik, ilave hizmet yükleme, oda hapsi ve hizmetten men cezaları uygulanır. Cezanın türü, fiilin ağırlığına ve Kanunun profesyonel personel için yaptığı sınıflandırmaya göre belirlenir.
| Erbaş ve erlere verilen ceza | Uygulama biçimi |
| İzinsizlik | Erbaş veya erin hafta sonu tatilinden yararlandırılmamasıdır. |
| İlave hizmet yükleme | Mesai içinde, sonrasında veya hafta sonu dâhil olmak üzere günde sekiz saati aşmayacak askerî hizmet ya da ıslaha yönelik görev verilmesidir. |
| Oda hapsi | Seferberlik ve savaş zamanında; barışta ise Türk karasuları dışındaki gemilerde Kanundaki özel şartlarla uygulanır. |
| Hizmetten men | Erbaş veya erin bozulan disiplini yeniden kurmak amacıyla günlük hizmetten uzaklaştırılmasıdır; disiplin kurulu tarafından on beş günden otuz güne kadar verilebilir, disiplin amirleri de yetki çizelgesine göre ceza verebilir. |
Uyarma, kınama veya hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren disiplinsizlikler ile bunlara nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen fiiller, erbaş ve erler yönünden izinsizlik veya ilave hizmet yükleme cezasına esas olur. Profesyonel personel için aylıktan kesme veya hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren fiiller ise erbaş ve erler bakımından hizmetten men yaptırımını gündeme getirir.
Disiplin amiri, erbaş veya erin olumlu hizmet ve disiplin geçmişini ve eylemin niteliğini dikkate alarak daha hafif ceza verebilir veya Kanunun izin verdiği durumlarda ceza vermeyebilir. Ancak bu değerlendirme de nesnel olmalı ve gerekçelendirilmelidir.
Askerde Tutanak Yemek Askerliği Uzatır mı?
Askerlikte düzenlenen tutanak, tek başına disiplin cezası değildir ve sırf tutanak tutulması askerlik süresini uzatmaz. Tutanak; olayın kim tarafından, nerede, ne zaman ve nasıl gerçekleştiğine ilişkin bir tespit belgesidir. Bu belgeden sonra soruşturma yapılması, isnadın personele bildirilmesi, savunmanın alınması ve yetkili makam tarafından ceza kararı verilmesi gerekir. Tutanaktaki anlatımın somut delillerle doğrulanmaması veya tutanağın olayı görmeyen kişilerce düzenlenmesi, ceza kararının hukuka uygunluğu bakımından ayrıca tartışılır.
Askerlik süresini uzatan sonuç, tutanağın kendisinden değil; Kanunda açıkça hizmet süresine ekleneceği belirtilen kesinleşmiş cezalardan veya askerlik hizmetinden sayılmayan sürelerden doğar. Kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirme sırasında birlik dışında geçirilen süreler de askerlik hizmetinden sayılmaz.
Hizmetten Men Cezası Askerliği Uzatır mı?
Evet. Disiplin amiri veya disiplin kurulu tarafından verilen hizmetten men cezası ile oda hapsi cezası, yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve erlerin askerlik hizmet süresine eklenir ve ilgili kişi bu süre kadar geç terhis edilir. Seferberlik ve savaş zamanı dışında, disiplin amirleri tarafından erbaş ve erlere verilen hizmetten men cezaları nedeniyle askerlik süresine eklenecek toplam süre otuz günü geçemez. Hizmet süresini uzatan ceza askerlik şubesine bildirilir.
Bu nedenle “askerde altı gün ceza aldım, askerliğim uzar mı?” sorusunun cevabı cezanın adına ve hangi makam tarafından verildiğine göre değişir. İzinsizlik veya ilave hizmet yükleme cezası ile hizmetten men cezası aynı değildir. Karar belgesinde cezanın türü, süresi, karar mercii ve kesinleşme tarihi kontrol edilmeden yalnızca günlük konuşmada kullanılan “ceza” ifadesinden hareketle sonuç çıkarılamaz.
TSK Disiplin Soruşturması Nasıl Yapılır?
Disiplin amiri, maiyetindeki personelin disiplinsizlik oluşturabilecek fiilini veya mesleğe aykırı tutumunu öğrendiğinde olayın araştırılmasını gerekli görürse soruşturmayı bizzat yapabilir ya da yazılı olarak bir soruşturmacı veya en az üç kişilik heyet görevlendirebilir. Soruşturmacılar, görevlendiren disiplin amiri adına bilgi ve belge toplama, savunma alma, tanık dinleme, bilirkişi görevlendirme, keşif yapma ve hâkim ya da savcı kararı gerektirmeyen kriminal incelemeleri yaptırma yetkisine sahiptir.
Askerî Disiplin Soruşturmasının Aşamaları
| Aşama | Yapılması gereken temel işlem | Hukuki denetim noktası |
| Olayın öğrenilmesi | Disiplin amiri olaydan haberdar olur ve araştırma gerekip gerekmediğini değerlendirir. | Öğrenme tarihi, zamanaşımı hesabı bakımından açıkça belirlenmelidir. |
| Soruşturmacı görevlendirilmesi | Soruşturmacı veya heyet yazılı emirle görevlendirilir. | Yetki, tarafsızlık ve görevlendirmenin kapsamı incelenir. |
| Delillerin toplanması | Tutanak, kamera, mesaj, görev çizelgesi, tanık, sağlık raporu ve diğer kayıtlar toplanır. | Yalnızca aleyhe değil, lehe deliller de araştırılmalıdır. |
| İsnadın belirlenmesi | Fiilin hangi disiplinsizlik olarak değerlendirildiği somutlaştırılır. | Zaman, yer, eylem ve hukuki nitelendirme belirsiz bırakılmamalıdır. |
| Savunma alınması | İsnat ve savunma süresi yazılı olarak bildirilir. | Savunma için Kanundaki asgari süre tanınmalı, dosyaya erişim imkânı etkili olmalıdır. |
| Değerlendirme ve karar | Yetkili disiplin amiri veya kurul, delilleri ve savunmayı birlikte değerlendirir. | Karar yetkili makamca, ölçülü ve gerekçeli biçimde verilmelidir. |
| Tebliğ ve başvuru | Karar ilgiliye tebliğ edilir; itiraz ve dava süreleri işlemeye başlar. | Tebliğ tarihi, başvuru mercii ve kesinleşme tarihi doğru hesaplanmalıdır. |
Disiplin kuruluna sevk edilmesi gereken dosyalarda soruşturma evrakı, disiplin amiri kanaat raporuyla birlikte disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde yetkili disiplin kurulunun bulunduğu yerdeki disiplin subaylığına gönderilir. Disiplin kuruluna sevk edilen personel, gizli ve özel nitelikte korunması gereken kısımlar hariç soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve kurul önünde sözlü veya yazılı savunma yapma hakkına sahiptir.
Savunma Hakkı ve Savunma Süresi
Kanundaki sınırlı istisna dışında savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. İsnat olunan hususlar ile savunma için verilen süre açık ve yazılı biçimde personele bildirilmelidir. Yüksek disiplin kurulunun görevine giren fiillerde savunma süresi üç iş gününden; diğer disiplinsizliklerde iki iş gününden az olamaz. Süre her durumda beş iş gününden fazla belirlenemez. Talep üzerine ek süre verilebilmekle birlikte ilk süre ile ek sürenin toplamı beş iş gününü aşamaz.
Savunma istem yazısında yalnızca madde numarası veya genel bir disiplinsizlik adı bulunması her zaman yeterli değildir. Personelin hangi tarihte, nerede, kime karşı, hangi söz veya davranışla disiplinsizlik işlediği ve isnadın dayandığı temel olgular anlaşılır biçimde açıklanmalıdır. Aksi hâlde kişi, neye karşı savunma yapacağını bilemeyeceğinden savunma hakkı şeklen tanınmış fakat fiilen etkisiz bırakılmış olabilir.
Tutanak Tek Başına Ceza İçin Yeterli midir?
Tutanak, disiplin soruşturmasında delil niteliği taşıyabilir; ancak içeriği kesin ve tartışılmaz kabul edilemez. Tutanakta olayın zamanı, yeri, tarafları, gözlemlenen davranış, düzenleyenlerin olayı nasıl öğrendiği ve imzalar bulunmalıdır. Olayı doğrudan görmeyen kişilerin duyuma dayalı anlatımları, birbiriyle çelişen tutanaklar, sonradan eklenen ifadeler veya maddi kayıtlarla uyuşmayan tespitler ayrıca değerlendirilmelidir.
Disiplin amiri veya kurul, personelin savunmasını ve sunduğu delilleri tartışmadan yalnızca “tutanakla sabit olduğu” biçimindeki kalıp bir gerekçeye dayanırsa kararın sebep ve gerekçe unsurları yönünden hukuka aykırılık gündeme gelebilir. Tutanakla çelişen kamera kaydı, görev çizelgesi, konum kaydı, sağlık belgesi veya tarafsız tanık beyanı varsa bunların neden kabul edilmediği kararda açıklanmalıdır.
Adli Soruşturma ile Disiplin Soruşturması Birlikte Yürütülebilir mi?
Bir fiil hakkında adli soruşturma veya kovuşturma yürütülmesi, aynı fiil nedeniyle disiplin soruşturması yapılmasına ve disiplin cezası verilmesine engel değildir. Ceza mahkemesindeki beraat kararı da gerekçesi incelenmeden disiplin sürecini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte fiilin hiç gerçekleşmediği veya personel tarafından işlenmediği yönündeki kesin ceza yargısı tespitlerinin idari makamlarca göz ardı edilmesi mümkün değildir.
Aynı fiil nedeniyle 6413 sayılı Kanundaki disiplin cezalarından birden fazlası verilemez. Fiil birden çok disiplinsizlik tanımına uyuyorsa ağır olan disiplin cezası uygulanır. Başka bir kanunda idari yaptırım öngörülmüş olması ise 6413 sayılı Kanun kapsamında disiplin cezası verilmesini tek başına engellemez.
Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı
Zamanaşımı, cezalandırma yetkisinin belirli sürede kullanılmasını sağlayan ve personelin süresiz bir yaptırım tehdidi altında kalmasını önleyen temel güvencelerden biridir. Süre, cezanın hangi makam tarafından verileceğine göre değişir.
| Karar mercii veya ceza türü | Öğrenmeden itibaren süre | Fiilden itibaren azami süre |
| Disiplin amiri tarafından verilecek ceza | 1 ay | 2 yıl |
| Disiplin kurulu tahkikatı | 6 ay | 2 yıl |
| Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası | Durumun disiplin amirince tespitinden itibaren 1 yıl | Terör örgütleriyle ilişki disiplinsizliğinde 20 yıl, diğer m.20 fiillerinde 5 yıl |
Fiil inceleme ve araştırmayı gerektiriyorsa, bir ay içinde araştırmaya başlanmış ve araştırma altı ayı geçmemiş olmak kaydıyla inceleme için geçen süre disiplin amirine tanınan bir aylık süreye dâhil edilmez. Fiilin disiplin cezasını gerektirdiği savcılık, mahkeme veya disiplin kurulu tarafından sonradan anlaşılmışsa süre, ilgili karar veya hükmün kesinleşerek evrakın yetkili makama dönmesinden itibaren başlayabilir.
Zamanaşımı değerlendirmesinde yalnızca ceza kararının tarihi değil; fiilin tarihi, disiplin amirinin olayı hangi tarihte ve hangi kapsamda öğrendiği, araştırma emrinin ne zaman verildiği, dosyanın disiplin kuruluna ne zaman gönderildiği ve kararın hangi makamca tesis edildiği birlikte incelenmelidir.
Askeri Disiplin Cezasına İtiraz Nasıl Yapılır?
İtiraz süresi cezanın tebliğiyle başlar ve iş günü esasına göre hesaplanır. Sürelerin kısa olması nedeniyle kararın tebliğ tarihi, itirazın verildiği makam ve evrak kayıt numarası dikkatle korunmalıdır.
| Kararı veren makam | İtiraz süresi | İtiraz mercii ve sonuç |
| Disiplin amiri | Tebliğden itibaren 2 iş günü | Bir üst disiplin amirine yazılı itiraz edilir. Üst amir cezayı kaldırabilir veya hafifletebilir; ağırlaştıramaz. |
| Disiplin kurulu | Tebliğden itibaren 5 iş günü | Bir üst komutanlığın disiplin kuruluna iletilmek üzere itiraz edilir. Üst kurul yeni karar verebilir veya itirazı reddedebilir. |
| Yüksek disiplin kurulu tarafından verilen ayırma cezası | Kanunda disiplin amiri ve disiplin kurulu kararlarındaki gibi ayrıca bir olağan itiraz usulü düzenlenmemiştir. | Onay ve tebliğ süreci ile kesinleşme tarihi kontrol edilerek süresinde iptal davası açılması gerekir. |
Disiplin amiri kararına yapılan itiraz, üst disiplin amirince kural olarak üç iş günü içinde karara bağlanır; ek inceleme gerektiğinde süre bir katına kadar uzatılabilir. İtiraz edilmezse ceza, iki iş günlük sürenin sonunda kesinleşir. Tebellüğden kasıtlı olarak kaçınılması hâlinde durum en az iki imzalı tutanakla tespit edilir ve tutanak tarihi tebliğ tarihi sayılır.
İtiraz dilekçesinde yalnızca cezanın kaldırılmasının istenmesiyle yetinilmemeli; yetki, süre, isnadın belirsizliği, savunma hakkı, delillerin yetersizliği, fiilin yanlış nitelendirilmesi, kast veya taksir unsuru, meşru mazeret, eşitlik, ölçülülük ve gerekçe eksikliği somut olayla ilişkilendirilmelidir.
Askeri Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası
6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi 2024 yılında değiştirilmiştir. Güncel hükme göre askerî öğrenciler ile erbaş ve erler hakkında verilen disiplin cezaları yargı denetimi dışındadır. Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarına karşı da doğrudan iptal davası açılamaz. Buna karşılık aylıktan kesme, hizmet yerini terk etmeme ve Silahlı Kuvvetlerden ayırma gibi Kanunun yargı yolunu kapatmadığı disiplin cezalarına karşı iptal davası açılabilir.
| Ceza veya işlem | Güncel yargı yolu durumu |
| Profesyonel personele verilen uyarma | Doğrudan iptal davasına kapalıdır. |
| Profesyonel personele verilen kınama | Doğrudan iptal davasına kapalıdır. |
| Profesyonel personele verilen hizmete kısmi süreli devam | Doğrudan iptal davasına kapalıdır. |
| Aylıktan kesme | İptal davasına konu edilebilir. |
| Hizmet yerini terk etmeme | İptal davasına konu edilebilir. |
| Silahlı Kuvvetlerden ayırma | İptal davasına konu edilebilir. |
| Ceza sayısı veya puanı nedeniyle ilişik kesme | İptal davasına konu edilebilir; bu davada puana esas ve doğrudan yargı yolu kapalı cezalar da incelenebilir. |
| Askerî öğrenci ile yükümlü erbaş ve er disiplin cezaları | 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesindeki düzenleme nedeniyle yargı denetimi dışındadır. Cezaya bağlı farklı bir idari işlem varsa ayrıca değerlendirme gerekir. |
İdari yargıda genel dava açma süresi, özel bir düzenleme bulunmadıkça altmış gündür. 6413 sayılı Kanun, bu sürenin cezanın kesinleşmesinden itibaren başlayacağını belirtir. Disiplin amiri veya disiplin kurulu kararına süresinde itiraz edilmişse kesinleşme ve dava süresi, itiraz üzerine verilen kararın tebliğine göre belirlenir. İtiraz edilmemişse cezanın hangi tarihte kesinleştiği, Kanundaki iki veya beş iş günlük sürelere göre hesaplanmalıdır. Türk karasuları dışındaki gemilerde verilen cezalarda dava süresi, geminin bağlı bulunduğu üs veya limana dönmesiyle başlar.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Askeri disiplin cezası, idari işlem niteliğindedir. Bu nedenle yargı yolu açık olan cezalara karşı görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme; işlemi tesis eden makam, personelin görev yeri, atama veya statü işleminin niteliği ve İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun özel yetki kuralları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir. Her ayırma veya disiplin davasının otomatik olarak Ankara’da açılacağı yönünde genel bir kabul doğru değildir.
Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?
İptal davasında, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleştiği açıklanarak yürütmenin durdurulması istenebilir. Aylıktan kesme cezasında devam eden mali ve mesleki etkiler; hizmet yerini terk etmeme cezasında infazın yakınlığı; ayırma işleminde görev, gelir, sosyal güvenlik ve mesleki statünün kaybı somutlaştırılmalıdır.
Yürütmenin durdurulması talebi, yalnızca “mağduriyet doğacaktır” şeklinde genel ifadelerle değil; savunma süresinin verilmemesi, yetkisiz makam, zamanaşımı, maddi olayın gerçekleşmemesi, çelişkili deliller, yanlış madde uygulaması veya ölçüsüzlük gibi açık hukuka aykırılık iddialarıyla birlikte ortaya konulmalıdır.
İptal Davasında Hangi Hukuka Aykırılıklar İleri Sürülebilir?
Askeri disiplin işlemleri idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden denetlenir. Kararı veren kişinin veya kurulun yetkisiz olması; kurulun usulüne uygun oluşmaması; savunma hakkının kısıtlanması; zamanaşımının dolması; isnadın somutlaştırılmaması; delillerin hukuka aykırı veya yetersiz olması; fiilin yanlış disiplinsizlik kapsamında değerlendirilmesi; lehe delillerin tartışılmaması; cezanın ölçüsüz olması; emsal olaylarda eşitlikten sapılması ve kararın gerekçesiz bırakılması iptal sebebi olabilir.
Mahkeme, disiplin amirinin yerine geçerek yeni bir ceza belirlemez; işlemin hukuka uygunluğunu denetler. Fiilin yanlış nitelendirilmesi veya düzeltilebilir bir şekil eksikliği nedeniyle ceza iptal edilirse Kanun, kesinleşen mahkeme kararının tebliğinden sonra yetkili disiplin makamına yeniden değerlendirme yapma imkânı tanır. Bu nedenle iptal kararının gerekçesi ve yeniden işlem kurulup kurulamayacağı ayrıca incelenmelidir.
Askeri Disiplin Cezaları Sicile İşler mi?
6413 sayılı Kanun uyarınca disiplin cezaları ve diğer idari yaptırımlara ilişkin bilgi ve belgeler ilgilinin şahsi dosyasında muhafaza edilir ve kayıt altına alınır. Profesyonel personele verilen ceza evrakının bir örneği mensup olunan kuvvet komutanlığına gönderilir. Bu kayıtlar, nitelik ve niceliklerine göre sicil, terfi, atama, ayırma, ilişik kesme, sözleşme feshi, özellikli görevlere seçim ve benzeri idari işlemlerde göz önünde bulundurulabilir.
Bu nedenle “cezayı çektim ve konu kapandı” düşüncesi her olay bakımından doğru değildir. Cezanın puanı, tekrar hâlinde ağırlaştırmaya etkisi, sözleşme yenileme veya ayırma sürecindeki rolü ve personel dosyasındaki kaydı birlikte değerlendirilmelidir. İtiraz ve dava sürelerinin cezanın sonraki etkileri ortaya çıkıncaya kadar ertelenmediği de unutulmamalıdır.
Askerde Ceza Aldığımı Nasıl Öğrenebilirim?
Disiplin cezası kural olarak yazılı kararla tesis edilir ve ilgili personele tebliğ edilir. Bu nedenle cezanın adı, madde ve bent numarası, karar tarihi, karar mercii, ceza miktarı, tebliğ tarihi ve başvuru yolu karar belgesinden kontrol edilmelidir. Sözlü ikaz, amirin eleştirisi veya ilave görev verilmesi her zaman disiplin cezası değildir. 6413 sayılı Kanun, amirin hatayı göstermesini ve sözlü ya da yazılı ikazını disiplin cezası saymamaktadır.
Kararın örneği verilmemişse personel, birliğin personel veya idari biriminden ve karar makamından yazılı olarak karar ile tebliğ evrakının örneğini istemelidir. Yalnızca e-Devlet veya UYAP ekranında kayıt görünmemesi ceza bulunmadığı sonucunu doğurmaz; askerî disiplin kararlarının esas kaydı kurumun personel ve şahsi dosya sisteminde tutulur.
Askeri Disiplin Kurallarına Aykırı Davranışlarda Hukuki Değerlendirme Nasıl Yapılır?
Her disiplin dosyasında önce personelin statüsü ve tabi olduğu kanun belirlenmelidir. Ardından isnat edilen fiilin tarihi, yeri, gerçekleşme biçimi ve delilleri tespit edilmeli; fiilin kanundaki disiplinsizlik tanımının bütün unsurlarını karşılayıp karşılamadığı incelenmelidir. Aynı davranışın benzer görünmesi, kanuni tanıma otomatik olarak uyduğu anlamına gelmez. Örneğin “nezaketsizlik”, “üste saygısızlık” ve “amire saygısızlık” farklı ağırlıktaki cezalara bağlanmış ayrı fiillerdir.
Emrin varlığına dayanan dosyalarda emrin hizmete ilişkin olup olmadığı, yetkili amirce verilip verilmediği, açık ve anlaşılır bulunup bulunmadığı, personele ulaşıp ulaşmadığı ve yerine getirilmesinin fiilen mümkün olup olmadığı araştırılmalıdır. Devamsızlık veya izin aşımı dosyalarında mazeret, sağlık durumu, ulaşım imkânsızlığı, bildirim girişimleri ve dönüş tarihi değerlendirilmelidir. Sosyal medya ve telefon dosyalarında ise içeriğin gerçekten ilgili personele ait olup olmadığı, hesabın aidiyeti, paylaşımın kapsamı, askerî bilginin niteliği ve açıklama için izin bulunup bulunmadığı somutlaştırılmalıdır.
Askeri Disiplin Konusunda Önemli Noktalar
Askeri disiplin cezası verilmeden önce personelin statüsü doğru belirlenmeli; 6413 sayılı Kanun ile 7068 sayılı Kanun birbirine karıştırılmamalıdır. Jandarma ve Sahil Güvenlikteki profesyonel personel kural olarak 7068 sayılı Kanuna, bu komutanlıkların emrine verilen yükümlü erbaş ve erler ise 6413 sayılı Kanuna tabidir.
Tutanak, savunma istem yazısı ve disiplin cezası farklı belgelerdir. Tutanak tek başına yaptırım oluşturmaz. Ceza için yetkili makamın kararı ve usulüne uygun tebliğ gerekir. Savunma isteminde isnadın somutlaştırılması, kanuni sürenin verilmesi ve savunmanın kararda gerçekten değerlendirilmesi zorunludur.
Disiplin amiri cezasına itiraz süresi iki iş günü, disiplin kurulu kararına itiraz süresi beş iş günüdür. İnternette yer alan eski içeriklerde disiplin amiri kararları için üç iş günü bilgisine rastlanabilse de güncel Kanun metni iki iş gününü öngörmektedir.
Uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezaları hafif görünse de puan, tekrar, sicil, terfi, atama ve ilişik kesme sürecinde etkili olabilir. Bu cezalara doğrudan dava yolu kapalı olsa dahi ceza sayısı veya puanı nedeniyle ilişik kesme işlemine karşı açılan davada hukuka uygunlukları incelenebilir.
Askeri Disiplin Hakkında Sık Sorulan Sorular
Askeri disiplin ne demek?
Askeri disiplin; kanun, nizam ve hukuka uygun emirlerin gereklerine uyulması, astın ve üstün hukukunun korunması ve askerî hizmet düzeninin sürdürülmesidir. Disiplin yalnızca ceza vermeyi değil, görev emniyeti, düzen, sorumluluk, etik davranış ve hukuka bağlı emir-komuta ilişkisini de kapsar.
Disiplin cezası alınca ne olur?
Cezanın türüne göre yazılı uyarı, kusurun bildirilmesi, mesai sonrası hizmet, aylıktan kesinti, görev yerinden ayrılamama, oda hapsi veya TSK ile ilişiğin kesilmesi sonucu doğabilir. Ceza şahsi dosyada saklanabilir, disiplin puanı oluşturabilir ve sicil, terfi, atama, sözleşme yenileme ya da ayırma işlemlerinde dikkate alınabilir.
TSK disiplin soruşturmasına kaç gün içinde başlanır?
6413 sayılı Kanun her olay için “fiilden itibaren şu kadar gün içinde soruşturma açılır” şeklinde tek bir genel başlangıç süresi koymaz. Ancak disiplin amirince ceza verme bakımından öğrenmeden itibaren bir aylık zamanaşımı vardır. İnceleme gerekiyorsa bir ay içinde incelemeye başlanması ve araştırmanın altı ayı geçmemesi önemlidir. Disiplin kuruluna gidecek dosya ise öğrenmeden itibaren en geç otuz gün içinde disiplin subaylığına gönderilmelidir.
Askerî disiplin savunması kaç gün içinde verilir?
Yüksek disiplin kurulunun görevine giren fiillerde en az üç iş günü, diğer disiplinsizliklerde en az iki iş günü savunma süresi verilmelidir. Süre en fazla beş iş günü olabilir. Ek süre talep edilse dahi toplam süre beş iş gününü aşamaz.
Askerî disiplin cezasına kaç gün içinde itiraz edilir?
Disiplin amirinin verdiği cezaya tebliğden itibaren iki iş günü içinde bir üst disiplin amirine; disiplin kurulu kararına ise tebliğden itibaren beş iş günü içinde bir üst komutanlığın disiplin kuruluna iletilmek üzere itiraz edilir.
Askerî disiplin cezasına karşı dava açma süresi kaç gündür?
Yargı yolu açık bir disiplin cezasında genel dava açma süresi altmış gündür ve 6413 sayılı Kanuna göre cezanın kesinleşmesinden itibaren başlar. İtiraz edilmişse itiraz kararının tebliği; itiraz edilmemişse itiraz süresinin bitimi dikkate alınarak kesinleşme tarihi hesaplanmalıdır.
Hangi askerî disiplin cezalarına karşı dava açılamaz?
Güncel 43. maddeye göre askerî öğrenci ve erbaş-er disiplin cezaları ile profesyonel personele verilen uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarına karşı doğrudan iptal davası açılamaz. Ancak bu son üç ceza puan veya ceza sayısı nedeniyle ilişik kesme işlemine dayanak yapılırsa ilişik kesme davasında hukuka uygunlukları denetlenebilir.
Askerî disiplin cezası sicile işler mi?
Evet. Disiplin cezasına ilişkin bilgi ve belgeler personelin şahsi dosyasında muhafaza edilir. Cezalar nitelik ve niceliğine göre sicil, terfi, atama, ayırma, ilişik kesme, sözleşme feshi ve özellikli görevlere seçim işlemlerinde değerlendirilebilir.
Askerde telefon yakalatmanın cezası nedir?
Telefonun bulundurulması veya kullanılması emirle yasaklanmışsa fiil, yasak edilen malzemeyi bulundurma disiplinsizliği oluşturabilir. Profesyonel personel bakımından hizmet yerini terk etmeme cezası; yükümlü erbaş ve er bakımından statüsüne özgü ceza gündeme gelebilir. Paylaşılan içerik askerî kimlik, görev, faaliyet, konum veya belge içeriyorsa ayrıca izinsiz açıklama disiplinsizliği değerlendirilebilir.
Askerde tutanak tutulması ceza alındığı anlamına gelir mi?
Hayır. Tutanak bir tespit ve delil belgesidir. Disiplin cezası sayılabilmesi için soruşturma yapılması, savunmanın alınması ve yetkili makamın yazılı karar vermesi gerekir. Sözlü ikaz veya tutanak düzenlenmesi tek başına kesinleşmiş ceza değildir.
Askerde tutanak yemek askerliği uzatır mı?
Tutanak askerliği uzatmaz. Ancak tutanak sonrasında hizmetten men veya oda hapsi cezası verilerek bu ceza kesinleşirse Kanunda gösterilen statüler bakımından ceza süresi askerlik hizmetine eklenebilir. Kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirmede birlik dışında geçirilen süreler de hizmetten sayılmaz.
Hizmet yerini terk etmeme cezası nasıl uygulanır?
Profesyonel personel, mesai bitiminden sonra görev yaptığı yerden ayrılmaz ve belirlenen yerde hizmetine devam eder. Uygun yatma yeri tahsis edilir, tatil günlerinde infaza ara verilir ve hizmete ilişkin hâller dışında günde toplam bir saati geçmemek üzere ziyaretçi kabul edilebilir.
Hizmetten men cezası askerliği uzatır mı?
Evet. Disiplin amiri veya disiplin kurulu tarafından verilen hizmetten men ve oda hapsi cezaları yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve erlerin hizmet süresine eklenir. Kişi ceza süresi kadar geç terhis edilir.
Disiplin cezası ile adli ceza aynı şey midir?
Hayır. Disiplin cezası idari yaptırımdır; adli ceza ise ceza soruşturması ve yargılaması sonucunda verilir. Aynı fiil hem disiplin yaptırımı hem adli süreç doğurabilir. Süreçlerden birinin yürütülmesi diğerini kendiliğinden durdurmaz.
657 sayılı Kanundaki disiplin cezaları askerî personele uygulanır mı?
Profesyonel askerî personelin disiplin rejimi kural olarak 6413 sayılı Kanunda düzenlenmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun disiplin hükümleri, statüsü 6413 kapsamında bulunan personele doğrudan uygulanmaz. TSK’da çalışan sivil devlet memurları bakımından ise kendi statü ve personel mevzuatı ayrıca incelenmelidir.
Jandarma personeline 6413 sayılı Kanun mu, 7068 sayılı Kanun mu uygulanır?
Jandarma Genel Komutanlığındaki profesyonel subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli personel ve diğer memurlar kural olarak 7068 sayılı Kanuna tabidir. Jandarma emrine verilen yükümlü erbaş ve erler hakkında ise 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu uygulanır.
TSK Disiplin Cezası Sonuçları
Askeri disiplin, Türk Silahlı Kuvvetlerinin görev kabiliyetini koruyan temel kurumsal unsurlardan biri olmakla birlikte disiplin yetkisinin kullanılması kanunilik, savunma hakkı, ölçülülük, eşitlik ve gerekçeli karar ilkelerine bağlıdır. 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu; profesyonel personel, askerî öğrenciler ve yükümlü erbaş ve erler için farklı ceza sistemleri kurduğu için her dosya personelin statüsünden başlanarak değerlendirilmelidir.
Disiplin kararlarında fiilin hangi kanuni tanıma uyduğu, delillerin yeterliliği, soruşturmacının ve karar makamının yetkisi, savunma süresi, zamanaşımı, cezanın ağırlığı, itiraz süresi ve yargı yolunun açık olup olmadığı birlikte incelenmelidir. Özellikle iki ve beş iş günlük kısa itiraz süreleri, altmış günlük dava süresi ve disiplin ceza puanlarının ilişik kesmeye varan etkileri nedeniyle ceza belgesi tebliğ edilir edilmez dosyanın tamamı üzerinden hukuki değerlendirme yapılması hak kaybının önlenmesi bakımından önem taşır.