Askeri Ceza Avukatı

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nda yer verilen suçlar tek bir başlık altında toplanmamıştır. Kanun; millî savunmaya karşı fiillerden firara, askerî itaati bozan suçlardan makam nüfuzunun kötüye kullanılmasına, askerî mallara yönelik eylemlerden nöbet ve görev ihlallerine kadar geniş bir alanı düzenler. Aşağıdaki sınıflandırma, kanunun suç sistematiğini anlaşılır hâle getirir. Bazı hükümler yürürlükten kaldırılmış, bazı hükümler ise genel ceza kanunlarına atıf yapan eski bir dilde kalmıştır. Bu nedenle madde metni mutlaka güncel mevzuat, Anayasa Mahkemesi kararları ve suç tarihindeki kanunlarla birlikte okunmalıdır.

Yoklama kaçağı, bakaya, saklı ve firar suçları

63 ila 78. maddeler; yoklama kaçağı, saklı ve bakaya kalanların belirli koşullardaki cezai sorumluluğunu, çağrıldığı hâlde gelmeyen yedek personeli, görev yerine gitmeyenleri, firar ve izin tecavüzünü, yabancı ülkeye firarı, sözleşerek firarı, firar girişimini bildirmemeyi, kaçaklara yardım etmeyi ve ceza veya tutukevi ile belirli infaz yerlerinden kaçmayı düzenler.

Bu gruptaki dosyalar büyük ölçüde tarih ve süre hesabına dayanır. Tebliğin usulü, sevk tarihi, kanuni yol süresi, izin veya istirahat bitiş tarihi, birliğe dönüş zamanı, hastane ve sağlık raporları, ulaşım imkânsızlığı, doğal afet, gözaltı veya tutukluluk, kişinin kendiliğinden gelip gelmediği ve yakalama tutanağının doğruluğu incelenmeden sağlıklı bir değerlendirme yapılamaz. Özellikle firar ile izin tecavüzü arasındaki ayrım ve suçun tamamlandığı tarih, uygulanacak kanun ve görevli yer bakımından önem taşır.

Kendini askerliğe elverişsiz hâle getirme ve askerlikten kurtulmak için hile

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu 79 ila 81. maddeler; kişinin kendisini kasten sakatlamasını veya başka biçimde askerliğe elverişsiz hâle getirmesini, başkasını bu duruma getirmesini ve askerlik hizmetinden tamamen veya kısmen kurtulmak amacıyla hile yapmasını düzenler. Bu suçlarda yalnızca bir sağlık sorununun varlığı yeterli değildir. Sağlık durumunun nasıl meydana geldiği, failin kastı, üçüncü kişinin katkısı, sunulan belgenin gerçekliği ve davranışın askerlik hizmetinden kaçınmaya elverişli olup olmadığı araştırılmalıdır.

Sağlık kurulu raporları, önceki muayene kayıtları, görüntüleme sonuçları, reçeteler, hastane girişleri ve adli tıp değerlendirmeleri bu dosyalarda temel delillerdir. Kişinin gerçekten mevcut hastalığını bildirmesi ile sahte belirti, sahte belge veya kasıtlı müdahale kullanması birbirinden ayrılmalıdır.

Askerî itaat ve disiplini bozan suçlar

Askerî Ceza Kanunu 82 ila 107. maddeler, Askerî Ceza Kanunu’nun uygulamada en çok tartışılan alanlarından biridir. Bu bölümde amir veya üstü tehdit, yalan yere şikâyet, amir veya üste hakaret, emre itaatsizlikte ısrar, nitelikli itaatsizlik, itaatsizlik nedeniyle büyük zarar meydana gelmesi, amire veya üste mukavemet, fiilen taarruz, itaatsizliğe veya taarruza tahrik, fesat, askerî isyan, fesadı bildirmeme, yetkisiz askerî toplantı ve müzakere, askerlikten soğutma ve askerî karakol, nöbetçi veya devriyeye saldırı gibi suçlar bulunur.

Bu suçlarda hiyerarşik ilişki merkezî önemdedir. Mağdurun failin amiri veya üstü olup olmadığı, failin bu sıfatı bilip bilmediği, emrin hizmete ilişkin olup olmadığı, sözün eleştiri mi hakaret mi sayıldığı, tehdit içeren davranışın objektif ciddiyeti, fiziksel temasın niteliği ve olayın hizmet sırasında gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilir. Ses kaydı, mesaj, kamera görüntüsü, nöbet defteri, olay tutanağı ve tanık beyanları çoğu zaman suç vasfını değiştirebilir.

Makam ve memuriyet nüfuzunun kötüye kullanılması

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu 109 ila 121. maddeler; asta suç işlemeyi teklif etme veya emretme, astın şikâyetini saklama ya da tehditle geri aldırma, yetki aşımıyla hak edilmemiş disiplin cezası verme, yargı makamı üzerinde görev nüfuzuyla etki kurma, asker kişiyi yanlış yere sevk etme, eri hukuka aykırı biçimde özel hizmette kullanma, emir verme yetkisini veya görev nüfuzunu kötüye kullanarak keyfî işlem yapma, asta fiziksel kötü muamelede bulunma ve askerî belge, defter, harita veya evrakı kötü niyetle yok etme gibi eylemleri düzenler. Kanunun eski metnindeki askerî yargı makamlarına ilişkin ifadeler, görevli sivil yargı düzeni ve Ek 20. maddeyle birlikte okunmalıdır.

Bu bölüm, askerî hiyerarşinin yalnızca asta yükümlülük yüklemediğini gösterir. Amir ve üstlerin yetkileri kanun, hizmet gerekleri ve ölçülülükle sınırlıdır. Astı küçük düşürme, gereksiz yere hizmetini ağırlaştırma, fiziksel müdahaleye müsamaha gösterme veya şikâyet hakkını engelleme “disiplini sağlama” gerekçesiyle meşru hâle gelmez. Savunmada veya mağdur vekilliğinde görev tanımı, emir yetkisi, disiplin cezası verme sınırı, şikâyetin teslim kaydı ve sağlık raporu birlikte incelenmelidir.

Askerî mallara ve hizmet eşyasına karşı suçlar

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu  130 ila 133. maddeler; askerî hizmete tahsis edilmiş silah, araç, gereç, hayvan veya diğer eşyayı kasten terk etme, kısmen ya da tamamen tahrip etme, kaybetme veya ağır hasara uğratma; askerî eşyayı çalma, zimmete geçirme, satma, rehne verme, satın alma veya gizleme; üst, ast ya da silah arkadaşına ait eşyayı çalma ve ayarı bozuk ölçü aletini bilerek askerî hizmette kullanma fiillerini kapsar.

Her kayıp eşya suç oluşturmaz. Malzemenin kime zimmetli olduğu, teslim ve devir tutanakları, sayım kayıtları, kullanım talimatı, güvenlik tedbirleri, kast veya taksir, zarar miktarı ve malzemenin bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Aynı olayda zimmet, hırsızlık, mala zarar verme veya görevi kötüye kullanma hükümlerinden hangisinin uygulanacağı, eşyanın zilyetliği ve failin tasarruf yetkisi üzerinden değerlendirilir.

Hizmet ve görevin ihlaline ilişkin suçlar

134 ila 144. maddeler; askerî hizmet veya görevle ilgili gerçeğe aykırı rapor, yazı veya resmî belge düzenleme, rüşvet, nöbet veya özel görev sırasında dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal etme, ihmal nedeniyle silah veya harp malzemesine önemli zarar verme, yetkili yargı makamının işini makul neden olmaksızın geciktirme, önlenmesi gereken bir suça göz yumma, tutuklu veya hükümlünün kaçmasına neden olma, askerî erzakı bozma veya bozuk erzakı dağıtma, şartnameye aykırı mal ve hizmeti kabul etme ve genel olarak askerî görevin ifasında ihmal veya yetki kötüye kullanma fiillerini düzenler.

Özellikle nöbet, karakol, devriye ve özel görev dosyalarında yazılı görev talimatı ile fiilî uygulama karşılaştırılmalıdır. Failin hangi tedbiri almakla yükümlü olduğu, bu tedbiri alma imkânının bulunup bulunmadığı ve ihmal ile meydana gelen sonuç arasında nedensellik bağı kurulup kurulamadığı açıklığa kavuşturulmalıdır. Görev tanımı ispatlanmadan sırf olumsuz bir sonuç meydana geldiği için ceza sorumluluğu kurulamaz.

Askerî disiplini bozan diğer suçlar

145 ila 149. maddelerde ast üzerinde gözetim yükümlülüğünü ihmal etme veya astın suçu hakkında kasten yasal takibatta bulunmama, silah ve mühimmatla ilgili dikkatsizlik sonucu yaralanma ya da ölüme sebebiyet verme, kanunda izin şartına bağlanan evliliği izinsiz gerçekleştirme, yasak siyasi faaliyette bulunma ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelere ilişkin özel fiiller yer alır.

Siyasi faaliyet yasağı bakımından salt bir düşünce açıklamasıyla siyasi partiye üyelik, siyasi toplantıya katılma, propaganda ve görevin nüfuzunu siyasi amaçla kullanma birbirinden ayrılmalıdır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarında ise maddenin türü, miktarı, kullanım veya temin amacı, askerî mahal ya da araç bağlantısı, arama işleminin hukuka uygunluğu, numune zinciri ve laboratuvar raporu belirleyici olabilir.