Devlet Memurlarında Disiplin Suçları ve Cezaları: 657 Sayılı Kanun Rehberi
Devlet memurlarında disiplin suçları, kamu hizmetinin düzenli, tarafsız, güvenilir ve mevzuata uygun biçimde yürütülmesini sağlamak amacıyla yasaklanan veya yerine getirilmesi zorunlu tutulan davranışlardır. Bu yükümlülüklere aykırı hareket eden devlet memurları hakkında fiilin ağırlığına göre uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması veya devlet memurluğundan çıkarma cezası uygulanabilir.
Devlet memurlarının temel disiplin rejimi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 124 ila 136. maddeleri ile Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Bazı kamu görevlileri ise mesleki statüleri nedeniyle özel disiplin kanunlarına tabidir. Polisler ve diğer genel kolluk personeli, askerî personel, hâkimler, savcılar ve yükseköğretim personeli bakımından farklı veya tamamlayıcı hükümler uygulanabilir.
Disiplin yaptırımları idari işlem niteliğinde olmakla birlikte memurun maaşını, kademe ilerlemesini, terfisini, özlük dosyasını ve kamu göreviyle ilişiğini doğrudan etkiler. Bu nedenle disiplin cezası yalnızca amirin kanaatine, tek taraflı bir tutanağa veya soyut bir suçlamaya dayandırılamaz. İsnat edilen fiilin somutlaştırılması, hukuken kabul edilebilir delillerle ispatlanması, memurun lehine ve aleyhine olan bütün hususların araştırılması ve etkili savunma hakkı tanınması gerekir.
Disiplin hukukunun amacı memuru cezalandırmak için gerekçe üretmek değil, kamu hizmeti düzenini korumaktır. Bu nedenle cezanın fiille orantılı olması, yetkili makam tarafından verilmesi, kanuni sürelerin gözetilmesi ve kararın denetlenebilir bir gerekçe taşıması zorunludur.
Devlet Memurlarında Disiplin Suçu Nedir?
Disiplin suçu, devlet memurunun kamu hizmetiyle bağlantılı olarak yerine getirmek zorunda olduğu ödev ve sorumluluklara aykırı davranması veya mevzuatta yasaklanan bir fiili işlemesidir. Disiplin suçları yalnızca görev sırasında gerçekleştirilen davranışlarla sınırlı değildir. Memurluk sıfatı ve kamu hizmetinin güvenilirliğiyle doğrudan bağlantılı bazı özel yaşam davranışları da kanunda açıkça düzenlenmişse disiplin sorumluluğu doğurabilir.
Her hatalı davranış disiplin suçu oluşturmaz. Memurun hangi görev kuralını ihlal ettiği, davranışın kasıtlı mı yoksa ihmali mi olduğu, hizmete nasıl etki ettiği ve kanundaki hangi fiil kapsamında değerlendirildiği açıklanmalıdır.
Disiplin cezasına dayanak alınan fiilin işlendiği yer, tarih, davranış biçimi ve varsa mağduru açıkça belirlenmelidir. “Devlet memuruna yakışmayan davranışta bulunmak”, “görevi aksatmak” veya “amirine karşı uygunsuz davranmak” gibi genel ifadeler, olay somutlaştırılmadıkça etkili savunma yapılmasına imkân vermez.
Disiplin Suçu ile Ceza Suçu Arasındaki Fark Nedir?
Disiplin suçu, kamu hizmetinin iç düzenini ve mesleki yükümlülükleri korur. Ceza suçu ise toplum düzenini korumak amacıyla Türk Ceza Kanunu veya özel ceza kanunlarında düzenlenen fiillerdir. Aynı davranış hem disiplin suçu hem ceza suçu oluşturabilir.
Örneğin memurun kamuya ait parayı zimmetine geçirmesi ceza hukuku bakımından zimmet suçunu, disiplin hukuku bakımından ise devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektirebilecek bir fiili oluşturabilir. Her iki süreç farklı amaçlara dayandığından ceza soruşturması ile disiplin soruşturması birlikte yürütülebilir.
Bununla birlikte ceza dosyasındaki deliller disiplin makamı tarafından tamamen yok sayılamaz. Fiilin gerçekleşmediğini veya memur tarafından işlenmediğini kesin olarak ortaya koyan bir ceza mahkemesi kararı, aynı maddi olay hakkında disiplin makamının aksi sonuca ulaşmasını hukuken sorunlu hâle getirir.
Devlet Memurlarına Verilebilecek Disiplin Cezaları Nelerdir?
657 sayılı Kanun’un 125. maddesine göre devlet memurlarına uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezaları verilebilir. Ceza türleri fiilin ağırlığına göre kademeli olarak düzenlenmiştir.
Uyarma Cezası Nedir?
Uyarma cezası, memura görev ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Disiplin cezaları arasındaki en hafif yaptırım olmakla birlikte memurun özlük dosyasına işlenir ve belirli sürelerle kariyer işlemlerinde dikkate alınabilir.
Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında kayıtsızlık göstermek, özürsüz biçimde göreve geç gelmek veya görev yerinden erken ayrılmak, kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine uymamak, usulsüz müracaatta bulunmak ve görevle ilgili resmî araç veya belgelerin korunmasında gerekli özeni göstermemek uyarma cezasını gündeme getirebilecek fiillere örnek gösterilebilir.
Uyarma cezasının hafif olması, soruşturma ve savunma güvencelerinin uygulanmayacağı anlamına gelmez. Soruşturma yapılmadan ve savunma hakkı tanınmadan uyarma cezası verilemez.
Kınama Cezası Nedir?
Kınama, memura görev ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Uyarma cezasına göre daha ağırdır.
Görev sırasında amire hâl ve hareketiyle saygısız davranmak, hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak, kuruma ait araç ve gereçleri özel işlerde kullanmak, iş arkadaşlarına kötü muamelede bulunmak veya resmî sıfatın gerektirdiği güveni zedeleyecek davranışlarda bulunmak somut olayın özelliklerine göre kınama cezası kapsamında değerlendirilebilir.
Kaba veya eleştirel her söz kınama cezasını gerektirmez. Sözün söylendiği ortam, kamu hizmetine etkisi, ifade özgürlüğü ve eleştirinin konusu birlikte değerlendirilmelidir. Kamu görevlilerinin de kurumun işleyişine yönelik eleştiri ve şikâyet hakkı bulunmaktadır.
Aylıktan Kesme Cezası Nedir?
Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından kanunda belirtilen oranlar arasında kesinti yapılmasıdır. Mali sonucu bulunan bu ceza memurun özlük dosyasına da işlenir.
Kasıtlı olarak verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek, kuruma ait araç ve gereçleri özel menfaat sağlamak amacıyla kullanmak, görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan veya yanlış beyanda bulunmak ve görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek aylıktan kesme cezası kapsamında değerlendirilebilecek davranışlar arasındadır.
Bir veya iki günlük devamsızlığın belirlenmesinde görev çizelgesi, izin belgesi, sağlık raporu ve mazeretin kuruma bildirilip bildirilmediği incelenmelidir. Devamsızlığın irade dışı sebeplerden kaynaklanması durumunda özürsüzlük unsurunun oluştuğu doğrudan kabul edilemez.
Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Nedir?
Kademe ilerlemesinin durdurulması, fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin bir yıldan üç yıla kadar durdurulmasıdır. Memurun terfi ve mali hakları üzerinde uzun süreli sonuç doğuran ağır bir disiplin cezasıdır.
Göreve sarhoş gelmek veya görev yerinde alkollü içki içmek, özürsüz ve kesintisiz olarak üç ila dokuz gün göreve gelmemek, görevle ilgili çıkar sağlamak, gerçeğe aykırı rapor veya belge düzenlemek, yasaklanan kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak, belirlenen sürelerde mal bildiriminde bulunmamak ve görevin yerine getirilmesinde ayrımcılık yapmak bu cezayı gerektirebilecek fiiller arasındadır.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı bulunduğu kurumun disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir tarafından verilir. Disiplin kurulunun olumlu kararı bulunmadan bu cezanın uygulanması yetki ve usul yönünden hukuka aykırı olur.
Memurun öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunması gibi kademe ilerlemesinin fiilen uygulanamadığı durumlarda kanundaki mali yaptırım hükümleri gündeme gelebilir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Nedir?
Devlet memurluğundan çıkarma, memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmasıdır. Disiplin yaptırımları içindeki en ağır cezadır ve memurun kamu göreviyle ilişkisini sona erdirir.
İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur ve çalışma düzenini bozmak, siyasi partiye girmek, özürsüz olarak bir yılda toplam yirmi gün göreve gelmemek, savaş veya olağanüstü durumlarda verilen görevleri yapmamak, amirlerine veya iş sahiplerine fiilî saldırıda bulunmak, yetki almadan gizli bilgileri açıklamak ve memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelikte yüz kızartıcı veya utanç verici davranışlarda bulunmak devlet memurluğundan çıkarma cezasını gündeme getirebilir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası disiplin amirinin teklifi üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu tarafından verilir. Disiplin amiri tek başına devlet memurluğundan çıkarma cezası veremez.
657 Sayılı Kanun’daki Disiplin Suçları Sınırlı Sayıda mıdır?
657 sayılı Kanun’un 125. maddesinde disiplin cezalarını gerektiren çok sayıda fiil sayılmıştır. Aynı maddede, sayılan fiillere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer davranışlarda bulunanlara da aynı tür disiplin cezası verilebileceği düzenlenmiştir.
Bununla birlikte benzer fiil hükmü idareye sınırsız cezalandırma yetkisi vermez. İsnat edilen davranışın kanunda sayılan hangi fiile benzediği, benzerliğin nitelik ve ağırlık yönünden nasıl kurulduğu ve neden aynı cezanın uygulandığı kararda açıklanmalıdır.
Kanunda hiçbir karşılığı bulunmayan bir davranış, yalnızca amirin uygun görmemesi nedeniyle disiplin suçuna dönüştürülemez. Disiplin hukukunda kanunilik ve hukuki güvenlik ilkeleri gereği, memur hangi davranışının ne tür yaptırım doğurabileceğini öngörebilmelidir.
Devlet Memuru Hakkında Disiplin Soruşturması Nasıl Başlatılır?
Disiplin soruşturması; ihbar, şikâyet, denetim raporu, tutanak, ceza soruşturması veya disiplin amirinin olayı doğrudan öğrenmesi üzerine başlatılabilir.
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği uyarınca disiplin cezası verilebilmesi için memur hakkında soruşturma açılması zorunludur. Soruşturma yapılmadan doğrudan disiplin cezası verilemez.
Disiplin amiri soruşturmayı yürütmek üzere bir veya birden fazla muhakkik görevlendirebilir. Muhakkikin görevlendirilmesi yazılı olmalı ve soruşturma konusu açıkça belirtilmelidir. Muhakkik, hakkında soruşturma yaptığı memurdan hiyerarşik olarak alt seviyede olamaz.
Soruşturma emrinde olayın kapsamı ve araştırılması istenen hususlar gösterilmelidir. Muhakkik görevlendirildiği olay dışında başka bir disiplin fiili tespit ederse kendiliğinden soruşturmayı genişletemez. Yeni fiili disiplin amirine bildirerek ek soruşturma görevi alması gerekir.
Disiplin Soruşturmasında Muhakkikin Yetkileri Nelerdir?
Muhakkik, soruşturma konusu ile sınırlı olmak üzere belgeleri inceleyebilir, hakkında soruşturma yapılan memurun ifadesini alabilir, tanıkları dinleyebilir, ilgili birimlerden bilgi ve belge isteyebilir ve olayın aydınlatılması için gerekli araştırmaları yapabilir.
Muhakkikin savunma isteme ve disiplin cezası verme yetkisi bulunmamaktadır. Muhakkikin aldığı ifade, disiplin amiri tarafından soruşturmanın sonunda istenecek savunmanın yerine geçmez.
Soruşturma sonunda maddi deliller, ifade ve tanık anlatımları, uygulanacak mevzuat ve hukuki değerlendirme bir muhakkik raporunda gösterilir. Raporda memurun lehine ve aleyhine olan deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Muhakkik yalnızca ceza verilmesini destekleyen delilleri toplamakla yetinemez. Memurun gösterdiği tanıkların haklı neden olmadan dinlenmemesi, kamera kayıtlarının toplanmaması veya sunduğu belgelerin raporda tartışılmaması eksik soruşturma oluşturabilir.
Disiplin Soruşturmasında Memurun İfadesi Nasıl Alınır?
Memurun olay hakkındaki ilk açıklaması soruşturma sırasında muhakkik tarafından alınabilir. İfade alınırken isnat edilen olayın ne olduğu bildirilmeli ve memura açıklama yapma imkânı tanınmalıdır.
Memurun ifade vermemesi tek başına suçlamayı kabul ettiği anlamına gelmez. Susma veya açıklama yapmama davranışı, idarenin isnadı somut delillerle ispatlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Muhakkik tarafından alınan ifade ile disiplin amirince istenen nihai savunma farklı işlemlerdir. Memurun daha önce ifade vermiş olması gerekçe gösterilerek ayrıca savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
Devlet Memurunun Savunma Hakkı Nasıl Kullandırılır?
Anayasa’nın 129. maddesine göre memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma, soruşturma sürecinin son aşamasında disiplin amiri tarafından istenir.
Savunma istem yazısında memur hakkındaki iddialar, iddiaların dayandığı deliller, isnat edilen fiilin hukuki nitelendirmesi ve 657 sayılı Kanun’un 125. maddesindeki hangi bent ve alt bent kapsamında değerlendirildiği gösterilmelidir.
“İddialara ilişkin savunmanızı veriniz” şeklindeki soyut bir yazı etkili savunma hakkı için yeterli değildir. Memur neyle suçlandığını, suçlamanın hangi delile dayandığını ve hangi cezanın gündemde olduğunu anlayabilmelidir.
Savunma için memura yedi günden az olmamak üzere süre verilir. Savunma istem yazısında, belirlenen sürede savunma yapılmaması durumunda savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı da bildirilmelidir.
Savunma süresinin hesabında tebliğ tarihi, tatil günleri ve son günün çalışma günü olup olmadığı dikkate alınmalıdır. Memurun sağlık sorunu, belgeye ulaşamaması veya haklı başka bir mazereti varsa ek süre talep etmesi mümkündür.
Savunma İstem Yazısında Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?
Savunma isteminde fiilin tarihi, yeri, gerçekleşme biçimi ve ilgili kişiler açıkça gösterilmelidir. Memura yalnızca soruşturma raporunun sonucu bildirilmemeli; kendisini savunabilmesi için isnadın maddi çerçevesi açıklanmalıdır.
İddiaların dayandığı kamera görüntüsü, tanık anlatımı, tutanak veya yazışma gibi deliller belirtilmelidir. Memurun dosyaya ve delillere erişimi tamamen engellenerek etkili savunma yapması beklenemez.
Savunma isteminde belirtilmeyen veya memurun görüşü alınmayan yeni bir fiil üzerinden ceza verilemez. Disiplin makamı fiilin hukuki nitelendirmesini değiştirerek daha ağır bir ceza maddesi uygulayacaksa memura bu yeni değerlendirmeye karşı savunma hakkı tanınmalıdır.
Disiplin Soruşturmasında Deliller Nasıl Değerlendirilir?
Disiplin cezası, hukuken kabul edilebilir, somut ve güvenilir delillere dayanmalıdır. Şüphe, söylenti, kişisel kanaat veya doğrulanmamış ihbar tek başına ceza verilmesi için yeterli değildir.
Kamu görevlilerince düzenlenen tutanaklar önemli delillerdir; ancak kesin ve aksi ispatlanamaz belge niteliğinde değildir. Tutanak içeriğinin kamera kayıtları, tanıklar, görev çizelgeleri ve diğer belgelerle uyumu incelenmelidir.
Tanıkların aynı kurumda görev yapması beyanlarını kendiliğinden değersiz hâle getirmez. Bununla birlikte tanıkların olayla ilişkisi, memurla aralarındaki önceki uyuşmazlıklar, ifadelerin tutarlılığı ve maddi delillerle desteklenip desteklenmediği değerlendirilmelidir.
Dijital delillerde hesabın aidiyeti, mesajın bütünlüğü, paylaşım tarihi ve içeriğin değiştirilip değiştirilmediği araştırılmalıdır. Yalnızca kesilmiş ekran görüntüleri üzerinden ağır disiplin cezası verilmesi ispat yönünden sorun oluşturabilir.
Memur Hakkında Soyut İhbarla Soruşturma Başlatılabilir mi?
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği, belirli bir konuyu içermeyen veya somut delile dayanmayan, başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgilerini taşımayan bazı ihbar ve şikâyetlerin işleme konulmamasını öngörmektedir.
Ancak anonim bir ihbarın içeriğinde doğrulanabilir somut bilgi ve belgeler bulunması veya idarenin olayı başka şekilde öğrenmesi durumunda araştırma yapılması mümkün olabilir. Belirleyici olan yalnızca ihbar sahibinin kimliği değil, iddianın somutlaştırılabilir ve araştırılabilir nitelikte bulunmasıdır.
İhbar tek başına disiplin cezası verilmesine yeterli değildir. İhbar üzerine ulaşılan delillerle fiilin ayrıca ispatlanması gerekir.
Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?
657 sayılı Kanun’un 127. maddesine göre uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarını gerektiren fiillerde, eylemin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmalıdır.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiillerde ise öğrenme tarihinden itibaren altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanması gerekir.
Bunun yanında disiplin cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde disiplin cezası verilmelidir. İki yıllık süre yalnızca soruşturmanın başlatılması için değil, yetkili makamın cezayı vermesi için öngörülmüş nihai süredir.
Zamanaşımı süreleri kamu düzenindendir. Memur savunmasında ileri sürmemiş olsa bile yetkili makamın ve idare mahkemesinin süreleri değerlendirmesi gerekir.
Öğrenme tarihinin hangi tarih olduğu uygulamada önemlidir. Yetkisiz bir personelin olayı duyması ile disiplin amirinin fiil ve faili yeterli açıklıkta öğrenmesi aynı değildir. Öğrenme tarihi kurum kayıtları, havale belgeleri ve soruşturma onayı üzerinden belirlenmelidir.
Disiplin Cezası Ne Kadar Sürede Verilmelidir?
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarının soruşturmanın tamamlandığı tarihten itibaren on beş gün içinde verilmesi gerekir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına ilişkin dosya, karar vermeye yetkili disiplin kuruluna gönderilir. Kurul, dosyayı aldıktan sonra kanunda öngörülen süre içerisinde kararını verir. Kurulun kabul kararı üzerine ceza atamaya yetkili amir tarafından uygulanır.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasına ilişkin dosya yüksek disiplin kuruluna gönderilir. Yüksek disiplin kurulu, dosyanın kendisine teslim edilmesinden itibaren en geç altı ay içinde karar vermelidir.
Karar süreleri ile zamanaşımı süreleri birbirinden farklıdır. Kurulun karar süresine uyulmuş olsa bile fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıllık genel ceza verme süresi geçirilmişse disiplin cezası verilemez.
Memura Bir Derece Hafif Disiplin Cezası Verilebilir mi?
Geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi bulunan memurlar hakkında, işledikleri fiil için öngörülen cezanın bir derece hafifi uygulanabilir. Bu düzenleme uygulamada “alt ceza” olarak adlandırılmaktadır.
Alt ceza uygulanması her durumda otomatik bir hak değildir. Ancak disiplin makamı memurun olumlu hizmetlerini, ödüllerini, önceki disiplin durumunu, fiilin ağırlığını ve kamu hizmetine etkisini değerlendirmelidir.
Memurun alt ceza talebinin hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedilmesi hukuka uygun değildir. Takdir yetkisinin gerekçeli, ölçülü ve somut olayın özelliklerine uygun biçimde kullanılması gerekir.
Bir derece hafif ceza uygulanması ile cezanın alt sınırdan belirlenmesi farklıdır. Disiplin makamı hangi yetkiyi kullandığını kararında açıkça göstermelidir.
Disiplin Cezasında Tekerrür Nedir?
Disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde aynı fiil veya hâlin yeniden işlenmesi durumunda bir derece ağır ceza uygulanabilir.
Aynı derecede cezayı gerektiren fakat farklı fiillerin belirli koşullarla tekrar işlenmesi de tekerrür hükümlerinin uygulanmasına neden olabilir. Ancak tekerrür için önceki cezanın kesinleşmiş olması ve kanundaki süre ve sayı koşullarının gerçekleşmesi gerekir.
Henüz itiraz veya dava süreci devam eden, kesinleşmemiş veya mahkemece iptal edilmiş bir disiplin cezası tekerrüre esas alınamaz. Önceki cezanın tarihi, tebliği, kesinleşmesi ve özlük dosyasındaki durumu açıkça incelenmelidir.
Tekerrür uygulanırken memurun geçmişte herhangi bir ceza almış olması yeterli değildir. Önceki ve sonraki fiiller arasındaki hukuki ilişki kanundaki koşullara göre kurulmalıdır.
Aynı Fiilden İki Disiplin Cezası Verilebilir mi?
Aynı memura aynı fiil nedeniyle birden fazla disiplin cezası verilemez. Bu kural, aynı fiilden dolayı yeniden cezalandırma yasağının disiplin hukukundaki görünümüdür.
Ancak tek bir olay içerisinde birbirinden bağımsız birden fazla disiplin fiili işlenmişse her fiil ayrıca değerlendirilebilir. Örneğin memurun hem göreve özürsüz gelmemesi hem de sonradan bu devamsızlığı gizlemek için gerçeğe aykırı belge düzenlemesi ayrı disiplin suçlarını oluşturabilir.
İdare, aynı maddi olayı farklı kelimelerle yeniden nitelendirerek ikinci kez ceza veremez. Disiplin kararlarının fiil, tarih ve hukuki sebep bakımından karşılaştırılması gerekir.
Ceza Soruşturması ile Disiplin Soruşturması Birlikte Yürütülebilir mi?
657 sayılı Kanun’un 131. maddesine göre aynı olay nedeniyle ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin soruşturmasını geciktiremez. Memurun ceza hukuku bakımından mahkûm olması veya olmaması, disiplin cezasının uygulanmasına tek başına engel değildir.
Disiplin makamı ceza davasının sonucunu beklemek zorunda olmamakla birlikte ceza dosyasındaki maddi delilleri dikkate almalıdır. Kamera görüntüsü, bilirkişi raporu, kriminal inceleme veya tanık anlatımı disiplin dosyası bakımından belirleyici olabilir.
Ceza soruşturmasının devam ettiği gerekçesiyle disiplin zamanaşımı sürelerinin gözden kaçırılmaması gerekir. İdare, disiplin soruşturmasını kanuni süreler içinde yürütmekle yükümlüdür.
Beraat Eden Memura Disiplin Cezası Verilebilir mi?
Ceza mahkemesinde beraat kararı verilmesi her durumda disiplin cezasını engellemez. Beraat kararının gerekçesi önemlidir.
Ceza mahkemesi fiilin hiç gerçekleşmediğine veya sanık memur tarafından işlenmediğine karar vermişse disiplin makamının aynı maddi olguyu gerçekleşmiş kabul etmesi hukuka aykırı olabilir.
Buna karşılık ceza mahkemesi fiilin ceza kanunundaki suç unsurlarını taşımadığı veya ceza mahkûmiyetine yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermiş olabilir. Aynı davranış ceza suçu oluşturmasa bile mesleki ve idari yükümlülüklere aykırılık teşkil edebilir.
Disiplin kararında beraat etmiş memur hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet varmış gibi “suçu işlemiştir” biçiminde ifadeler kullanılması masumiyet karinesini ihlal edebilir.
HAGB Kararı Memura Disiplin Cezası Verilmesini Engeller mi?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, kesinleşmiş mahkûmiyet hükmüyle aynı hukuki sonucu doğurmaz. Ancak disiplin makamı ceza dosyasındaki fiili ve delilleri bağımsız biçimde değerlendirebilir.
Sadece HAGB kararı verildiği gerekçesiyle otomatik disiplin cezası uygulanması yeterli değildir. Memurun hangi disiplin fiilini işlediği, bu fiilin hangi delillerle sabit olduğu ve kamu hizmetine etkisi disiplin kararında ayrıca açıklanmalıdır.
Takipsizlik Kararı Disiplin Soruşturmasını Sona Erdirir mi?
Cumhuriyet savcılığının kovuşturmaya yer olmadığı kararı disiplin soruşturmasını kendiliğinden sona erdirmez. Takipsizlik kararının gerekçesi ve soruşturma dosyasındaki deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Savcılık fiilin gerçekleşmediğini veya memurun olayla bağlantısının bulunmadığını belirlemişse, aksi yönde disiplin cezası verilebilmesi için güçlü ve bağımsız deliller bulunmalıdır. Fiilin ceza suçu oluşturmaması ise her durumda disiplin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir.
İtiraz süresi kararın memura tebliğinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercileri başvuruyu ve kararın dayandığı soruşturma dosyasını değerlendirir.
İtiraz dilekçesinde yalnızca cezanın ağır olduğu belirtilmemelidir. Yetkisiz makam, eksik soruşturma, savunma hakkı ihlali, zamanaşımı, delil yetersizliği, yanlış madde uygulanması, tekerrür koşullarının bulunmaması ve alt ceza değerlendirmesindeki eksiklikler ayrı ayrı açıklanmalıdır.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası bakımından 657 sayılı Kanun’da aynı nitelikte olağan bir idari itiraz yolu bulunmadığından, kararın tebliği üzerine doğrudan iptal davası açılması gündeme gelir.
Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası Nasıl Açılır?
Devlet memurlarına verilen bütün disiplin cezaları yargı denetimine tabidir. Kesinleşen disiplin cezasına karşı görevli idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Dava açma süresi, özel bir süre bulunmadıkça yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür. İdari itiraz yoluna başvurulmuşsa itirazın dava süresine etkisi ayrıca hesaplanmalıdır.
İptal davasında işlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden incelenir. Disiplin amirinin yetkili olup olmadığı, muhakkikin usulüne uygun görevlendirilip görevlendirilmediği, savunma hakkının kullandırılıp kullandırılmadığı, zamanaşımı süreleri, deliller ve fiil-ceza uyumu yargısal denetim kapsamındadır.
Dava dilekçesinde disiplin soruşturması dosyasının tamamının idareden getirtilmesi istenmelidir. Soruşturma emri, muhakkik görevlendirmesi, ifade tutanakları, deliller, muhakkik raporu, savunma istem yazısı, savunma dilekçesi, kurul tutanakları ve karar birlikte incelenmelidir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasında Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?
Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte bulunması gerekir.
Memurun maaş ve sosyal haklarının sona ermesi, ailesinin geçiminin etkilenmesi, emeklilik ve kariyer haklarının zarar görmesi telafisi güç zarar değerlendirmesinde önemlidir.
Savunma alınmadan ceza verilmesi, yetkisiz kurul kararı, açık zamanaşımı, fiilin somut delille ispatlanamaması veya farklı fiil üzerinden ceza verilmesi açık hukuka aykırılık koşulunu destekleyebilir.
Yürütmenin durdurulması talebi, soyut mağduriyet ifadeleriyle değil soruşturma dosyasındaki somut hukuka aykırılıklar ve işlemin mali ve mesleki sonuçları açıklanarak gerekçelendirilmelidir.
Disiplin Cezası İptal Edilirse Memurun Hakları İade Edilir mi?
Disiplin cezasının iptal edilmesi hâlinde işlem tesis edildiği tarihten itibaren hukuki sonuçlarıyla ortadan kalkar. İdare, mahkeme kararını gecikmeksizin uygulamak zorundadır.
Aylıktan kesme cezası iptal edilmişse kesilen tutarın yasal faiziyle iadesi, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası iptal edilmişse geciken kademe ve mali hakların düzeltilmesi gündeme gelir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasının iptalinde memurun göreve başlatılması, açıkta kaldığı döneme ilişkin parasal ve özlük haklarının ödenmesi ve hizmet süresinin yeniden düzenlenmesi gerekir.
İptal edilen ceza tekerrüre veya başka bir özlük işlemine dayanak yapılmışsa bu işlemlerin de yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Disiplin Cezaları Özlük Dosyasından Ne Zaman Silinir?
Uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından beş yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarının uygulanmasından on yıl sonra memur, atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.
Sürelerin dolması cezanın kendiliğinden silindiği anlamına gelmez. Memurun başvuruda bulunması ve görev süresindeki davranışlarının silme talebini haklı kıldığı yönünde değerlendirme yapılması gerekir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının silinmesinde disiplin kurulunun görüşü alınabilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası ise niteliği gereği bu silme sisteminin dışındadır.
Devlet Memurlarında Disiplin Soruşturmasında En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık karşılaşılan hata, soruşturma emrinin belirsiz olmasıdır. Hangi olayın, hangi tarih aralığında ve hangi kişi yönünden araştırılacağı belirtilmeden yapılan genel görevlendirme soruşturmanın sınırlarını belirsizleştirir.
Muhakkikin ek görevlendirme almadan başka fiilleri soruşturması, memurdan hiyerarşik olarak daha alt seviyede bulunması, lehe delilleri toplamaması ve memurun gösterdiği tanıkları gerekçesiz biçimde dinlememesi önemli usul sorunlarıdır.
Memurun ifadesinin savunma kabul edilmesi, savunma için yedi günden az süre verilmesi, isnadın dayandığı delillerin bildirilmemesi ve savunmada belirtilmeyen başka bir fiil üzerinden ceza verilmesi savunma hakkını ihlal eder.
Öğrenme tarihinden itibaren bir veya altı aylık sürelerin geçirilmesi, fiil tarihinden itibaren iki yıl içinde ceza verilmemesi, yetkisiz amir veya kurul tarafından karar verilmesi ve alt ceza talebinin gerekçesiz reddedilmesi de iptal davalarında sıklıkla tartışılan hukuka aykırılıklardır.
Sıkça Sorulan Sorular
Devlet memurlarında disiplin suçları nelerdir?
Disiplin suçları, 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinde uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarına göre sınıflandırılmıştır.
Devlet memurlarına hangi disiplin cezaları verilebilir?
Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezaları verilebilir.
Soruşturma yapılmadan memura disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği uyarınca disiplin cezası verilebilmesi için soruşturma yapılması zorunludur.
Muhakkik memurdan daha alt unvanda olabilir mi?
Muhakkik, hakkında soruşturma yürüttüğü memurdan hiyerarşik olarak alt seviyede olamaz.
Muhakkik disiplin cezası verebilir mi?
Hayır. Muhakkik araştırmayı yürütür ve rapor hazırlar. Savunma isteme ve disiplin cezası verme yetkisi ilgili disiplin amiri veya kurulundadır.
Memurun ifadesi savunma yerine geçer mi?
Hayır. Soruşturma sırasında alınan ifade ile disiplin amiri tarafından soruşturmanın sonunda istenen savunma farklı işlemlerdir.
Savunma için memura kaç gün verilmelidir?
Memura savunma için yedi günden az olmamak üzere süre verilmelidir.
Savunma alınmadan verilen disiplin cezası geçerli midir?
Savunma hakkı tanınmadan verilen disiplin cezası hukuka aykırıdır ve iptal davasına konu edilebilir.
Savunma isteminde ceza maddesi yazılmalı mıdır?
Evet. İsnat edilen fiilin 657 sayılı Kanun’un 125. maddesindeki hangi bent ve alt bent kapsamında değerlendirildiği belirtilmelidir.
Memur savunma vermezse ne olur?
Usulüne uygun savunma istemine rağmen verilen sürede savunma yapmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılabilir. Bu durum idarenin fiili delillerle ispatlama yükümlülüğünü kaldırmaz.
İsimsiz ihbarla disiplin soruşturması açılır mı?
Somut bilgi veya delil içermeyen anonim ihbarlar kural olarak işleme konulmaz. Ancak ihbarın doğrulanabilir somut bilgiler içermesi veya olayın başka şekilde öğrenilmesi hâlinde araştırma yapılabilir.
Disiplin soruşturması zamanaşımı kaç aydır?
Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında öğrenmeden itibaren bir ay; devlet memurluğundan çıkarmada altı ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.
Disiplin cezası kaç yıl içinde verilmelidir?
Fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde disiplin cezası verilmelidir.
Memura bir alt disiplin cezası verilebilir mi?
Geçmiş hizmetleri olumlu ve ödül veya başarı belgesi bulunan memura, somut olay değerlendirilerek bir derece hafif ceza uygulanabilir.
Alt ceza uygulanması zorunlu mudur?
Her durumda zorunlu değildir. Ancak yetkili makam alt ceza koşullarını değerlendirmeli ve takdirini gerekçeli kullanmalıdır.
Disiplin cezasında tekerrür nedir?
Belirli süre içinde aynı disiplin fiilinin veya kanundaki koşullarla aynı derecede cezayı gerektiren farklı fiillerin tekrarlanması hâlinde bir derece ağır ceza uygulanmasıdır.
Aynı fiilden iki disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. Aynı maddi fiil nedeniyle memura iki ayrı disiplin cezası verilemez. Bağımsız fiiller varsa ayrı değerlendirme yapılabilir.
Ceza davası devam ederken disiplin cezası verilebilir mi?
Evet. Ceza soruşturması veya davası disiplin soruşturmasını kendiliğinden durdurmaz.
Beraat eden memura disiplin cezası verilebilir mi?
Beraat gerekçesine göre mümkün olabilir. Ancak fiilin gerçekleşmediği veya memur tarafından işlenmediği kesinleşmişse aynı maddi olayın aksi kabul edilemez.
HAGB kararı memura disiplin cezası verilmesini engeller mi?
Tek başına engellemez. Disiplin makamı fiili ve delilleri bağımsız olarak değerlendirmelidir.
Takipsizlik kararı disiplin soruşturmasını bitirir mi?
Hayır. Takipsizlik kararı disiplin sürecini otomatik olarak sona erdirmez. Kararın gerekçesi önemlidir.
Uyarma cezasını kim verir?
Uyarma cezası, yetkili disiplin amiri tarafından verilir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını kim verir?
Disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir veya kanunda belirtilen yetkili makam tarafından verilir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasını kim verir?
Ceza, disiplin amirinin teklifi üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu tarafından verilir.
Disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?
İdari itiraz süresi, cezanın tebliğinden itibaren yedi gündür.
Disiplin cezasına karşı dava açılabilir mi?
Evet. Bütün disiplin cezalarına karşı görevli idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Disiplin cezası iptal davası kaç gün içinde açılır?
Özel bir düzenleme bulunmadıkça yazılı tebliği izleyen günden itibaren altmış gün içinde dava açılmalıdır. İdari itirazın süre üzerindeki etkisi ayrıca hesaplanmalıdır.
Devlet memurluğundan çıkarmada yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
Evet. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zarar doğurması koşullarının birlikte bulunması hâlinde yürütmenin durdurulması istenebilir.
Disiplin cezası iptal edilirse kesilen maaş geri alınabilir mi?
Aylıktan kesme cezası iptal edilmişse kesilen tutarın ve koşulları varsa yasal faizinin ödenmesi talep edilebilir.
Memurluktan çıkarma cezası iptal edilirse göreve dönülür mü?
İptal kararının uygulanması kapsamında memurun göreve başlatılması ve yoksun kaldığı mali ve özlük haklarının değerlendirilmesi gerekir.
Uyarma ve kınama cezası kaç yılda silinir?
Uygulanmalarından beş yıl sonra memur, atamaya yetkili amire başvurarak cezaların özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.
Aylıktan kesme cezası kaç yılda silinir?
Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için on yıl geçtikten sonra silme başvurusu yapılabilir.