Kamu hizmetlerinin kesintisiz ve etkin yürütülmesi için tüm devlet memurları, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre hareket etmek zorundadır. Bu kanuna göre memurlar, kendilerine verilen görevleri kasten yerine getirmemek, resmi araç ve gereçleri özel amaçla kullanmak, görev mahallinde izinsiz uygulamalarda bulunmak veya amirlerine ve iş arkadaşlarına hakaret etmek gibi davranışlarla disiplin suçu işlemiş sayılır. Örneğin göreve sarhoş gelmek, mazeretsiz olarak üç günden fazla devamsızlık yapmak, görev çıkarı elde etmek veya gerçeğe aykırı rapor düzenlemek gibi fiiller kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirir. Daha ağır kusurlara; siyasi veya ideolojik amaçlı eylemlere katılmak, yasaklanmış yayın dağıtmak, siyasal partilere üye olmak, Atatürk’e hakaret etmek veya terör örgütlerine yardım etmek gibi hareketler ise memuriyetten çıkarma cezası ile cezalandırılır. Ayrıca usulsüz müracaat yapmak, görev sırasında genel ahlak dışı davranmak veya kısa süreli devamsızlıklar gibi fiiller kınama veya aylıktan kesme cezasını gerektirebilir.
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Personeli Disiplin Suçları
TSK mensubu subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve askeri öğrencilerin disiplin hükümleri 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ile düzenlenir. Askeri hiyerarşi ve emir-komuta zinciri hassasiyetine dayanılır; bu nedenle askerler verilen emirleri sorgusuz sualsiz yerine getirmekle yükümlüdür. Amirini alenen eleştirmek, silah ve kıyafet talimatlarını ihmal etmek veya nöbette izinsiz şekilde görev yerini terk etmek disiplin suçu kabul edilir. Kanun metni kınama cezasını gerektiren fiiller arasında “amir veya üste karşı nezaketsizlik etmek, meslek etiğine aykırı davranış sergilemek, silsileyi bozarak doğrudan üst komutana talepte bulunmak” gibi durumları sayar. Ayrıca hastalığını abartarak izin almadan görevden kaçmak (”temaruz”), kışladan izinsiz ayrılmak veya nöbete geç kalmak gibi eylemler de disiplin soruşturması konusu olur.
Emniyet Teşkilatı (Polis) Disiplin Suçları
Emniyet Genel Müdürlüğü personeli için disiplin kuralları 7068 sayılı KHK ile düzenlenmiş olup, kolluk güçlerinin statüsüne uygun hâle getirilmiştir. Polis memurlarının uyması gereken kurallar, silah ve araç bakımından özen, zamanında göreve gelme ve görev esnasında dürüstlük esaslarını içerir. Disiplin uyarma cezasını gerektiren haller arasında “silahını, araç ve gerecini temiz tutmamak, görev yapılan yerin temizliğine özen göstermemek, kamu kaynaklarının kullanılmasında tasarrufa uymamak, izinsiz görevlere geç kalmak” gibi ihmalkâr davranışlar bulunur. Örneğin üniformasını eksik kuşamla giymek veya emir komuta zincirini bozacak şekilde emredilen nöbeti geç devralmak kınama cezasını gerektiren bir suçtur. Diğer yandan görev dışı siyasi etkinliklerde bulunmak veya amirlerin emirlerine kasıtlı itaatsizlik etmek daha ağır disiplin cezalarına yol açar.
Polis disiplin cezaları bu yazımızda bulabilirsiniz.
Jandarma Teşkilatı Disiplin Suçları
Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı subay, astsubay ve uzman erbaşlar ile diğer sözleşmeli personel de İçişleri Bakanlığı’na bağlı olarak 7068 sayılı KHK kapsamındadır; yükümlü erbaş ve erler ise TSK Disiplin Kanunu hükümlerine göre işlem görür. Bu nedenle jandarma personelinin işlediği disiplin suçları büyük ölçüde polisle örtüşür. Örneğin silah ve araç bakımını ihmal etmek, birlik düzenini bozacak şekilde davranmak ya da üstlere saygısızlık etmek disiplin suçu sayılır. Nöbet devir tesliminde suistimalde bulunmak, görev sırasında izin almadan görev yerini terk etmek veya üst komutana hakaret etmek gibi fiiller ayrıca soruşturulur.
Sahil Güvenlik Komutanlığı Disiplin Suçları
Sahil Güvenlik personelinin disiplin hükümleri de polis ve jandarmaya benzer şekilde 7068 sayılı KHK ile belirlenmiştir. Deniz güvenliği ve kurtarma hizmeti yürüten sahil güvenlik mensupları için disiplin suçu sayılan eylemler arasında donanım ve gemi araç-gerecinin usulsüz kullanımı, verilen emirlere uymama, görev mahallini izinsiz terk etme gibi davranışlar bulunur. Örneğin nöbet sırasında izinsiz olarak görevli gemiden ayrılmak, acil bir emre rağmen göreve gelmemek veya resmi silah üzerinde izinsiz değişiklik yapmak disiplin cezasını gerektiren suçlardandır.
Sağlık Çalışanları Disiplin Suçları
Kamu sağlık hizmetlerinde çalışan doktor, hemşire ve diğer personel de 657 sayılı Kanun hükümlerine tabidir. Sağlık çalışanlarının meslekî görev ve etik kurallara aykırı davranışları disiplin suçu oluşturur. Örneğin ameliyat sırasında ihmalkârlık sonucu hastaya zarar vermek, hastanın tıbbi kayıtlarını izinsiz şekilde açıklamak, sahte reçete veya rapor düzenlemek ya da hasta tedavisini geciktirmek disiplin cezasını gerektiren fiillerdendir. Bu tür durumlarda ilgili sağlık kuruluşu tarafından disiplin soruşturması başlatılır ve uyarma, kınama veya işten çıkarma gibi cezalar uygulanır.
