Uzman erbaşların komando birliklerinde görev yapabilmeleri, hem Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde yer alan sağlık kriterlerine hem de 3269 sayılı Kanun’da düzenlenen branş niteliklerine bağlıdır. Komando olarak istihdam edilen personelin, görevin niteliği gereği belirli fiziksel yeterlilikleri kesintisiz biçimde taşıması zorunludur. Bu nedenle, “komando olamaz sözleşme feshi” süreci doğrudan sağlık raporlarına dayanan özel bir hükümler bütünü olarak karşımıza çıkar. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/C maddesi, komando niteliğini kaybettiği sağlık kurulu raporuyla tespit edilen ve görevle bağlantılı bir sebep bulunmayan uzman erbaşların kendilerinden istifade edilemeyecek personel sayılacağını açıkça hükme bağlamaktadır. Bu belirlemenin yalnızca bir sağlık raporuna değil, tutanak ve benzeri tüm resmi belgelere dayanması zorunludur; böylelikle tespit edilen durumun objektif belgelerle ispatlanması amaçlanmaktadır.
Komando niteliğini kaybeden bir uzman erbaşın durumu, Kanun’un 12. maddesinde yer alan “kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılanlar” kavramıyla birlikte değerlendirilmekte ve bu kapsamda sözleşmenin barış zamanında süreye bakılmaksızın feshedileceği düzenlenmektedir. Bu çerçevede komando niteliğinin kaybı, yalnızca hizmetin gerektirdiği temelden uzaklaşma olarak değil, görev yerinin asli fonksiyonlarının yerine getirilememesi anlamında da görülmektedir. Dolayısıyla uzman erbaş, komando branşında istihdam edilmek üzere temin edilmişse ve dört yıllık zorunlu hizmet süresi dolmadan “komando olamaz” sağlık raporu almışsa, hukuki sonuç doğrudan Kanun’un emredici hükmü gereğince sözleşmenin feshi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu durum, başarı gösteremeyen veya göreve intibak edemeyen personel için düzenlenen diğer fesih sebeplerinden ayrı bir kategori olarak öngörülmüş, sağlık nedeniyle oluşan ve görev şartlarını etkileyen bir yetersizlik hali olarak tanımlanmıştır.
Uzman Erbaş Yönetmeliği’nde de komando niteliği ile bağlantılı sağlık gerekleri açıkça korunmuştur. Yönetmeliğin sözleşmenin yenilenmesine ilişkin hükümlerinde, personelin görev yapacağı sınıf ve branşa uygun sağlık niteliklerini taşıma şartı tekrar edilerek, komando olarak görev yapan personelin bu nitelikleri devam ettirme zorunluluğu teyit edilmiştir. Yönetmeliğin 13. maddesi ise, sağlık nedenleriyle “kendilerinden istifade edilemeyeceğinin anlaşılması” hâlini açıkça sözleşme feshi sebebi olarak düzenlemekte ve Kanun’daki sistemle uyumlu şekilde, sağlıkla ilgili yetersizliklerin hizmete devam edilemeyecek düzeye ulaşması hâlinde TSK ve Jandarma kadrolarıyla ilişiğin kesileceğini hükme bağlamaktadır.
Jandarma personeli bakımından ise 2803 sayılı Kanun’un Ek 10. maddesi, Uzman Erbaş Kanunu hükümlerinin Jandarma bünyesinde görev yapan uzman erbaşlara da uygulanacağını açıkça belirterek, TSK için öngörülen tüm sağlık, sözleşme feshi ve istifade edilememe hükümlerinin Jandarma Genel Komutanlığı için de geçerli olduğunu hüküm altına almaktadır. Böylece “komando olamaz sözleşme feshi” sürecinin yalnızca Kara Kuvvetleri veya diğer kuvvetlerde değil, Jandarma uzman erbaşları bakımından da aynı hukuki sonuçları doğurduğu açıkça ortaya konmuştur.
Düzenlemede yer alan “vazifenin sebep ve tesiri nedenleri hariç” ibaresi, komando niteliğinin kaybına ilişkin sağlık durumunun personelin kusurundan bağımsız olarak, görevin doğal riskleri veya görev esnasında maruz kalınan etkiler sonucunda ortaya çıkması hâlinde sözleşme feshinin uygulanamayacağını ifade etmektedir. Bu unsur, komando olarak istihdam edilen personelin ağır ve riskli görev koşulları dikkate alınarak, ortaya çıkan sağlık kayıplarının her durumda “komando olamaz sözleşme feshi” sonucunu doğurmamasını sağlar. Buna göre, sağlık raporu her ne kadar komando niteliğinin kaybedildiğini gösterse de, raporun içeriği görev esnasında yaşanan bir olay, bir temas, bir travma ya da vazifenin doğası gereği maruz kalınan etkilerle bağlantılıysa, bu durumda personelin ‘kendinden istifade edilemeyecek’ personel sayılması mümkün değildir. Dolayısıyla 12/C maddesinde öngörülen fesih mekanizması, yalnızca görev dışı nedenlerle ortaya çıkan ve komando yeterliliğini ortadan kaldıran sağlık kayıplarında işletilebilecek bir yaptırımdır. Bu yönüyle söz konusu istisna, uzman erbaşın görev kaynaklı riskler nedeniyle aleyhine bir yaptırımla karşılaşmasını engelleyen, hukuki güvenlik ilkesine uygun bir koruma mekanizması niteliği taşımaktadır.
UZMAN ERBAŞ KANUNU
Kendilerinden istifade edilememe halleri
MADDE 12/C :
f) Türk Silahlı Kuvvetlerinde komando birliklerinde görev yapmak üzere Komando branşında istihdam edilmek üzere temin edilenlerden en az dört yıl hizmet süresini tamamlamadan, vazifenin sebep ve tesiri nedenleri hariç, komando niteliğini kaybettiği yönünde sağlık kurulu raporu alanlar bu durumlarının rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanması halinde kendinden istifade edilemeyecek personel sayılırlar ve 12’nci maddenin ikinci fıkrasına göre sözleşmeleri feshedilir.
UZMAN ERBAŞ KANUNU
Başarı gösteremeyenler ve ceza alanlar
MADDE 12 :
(1) Sözleşmenin imzalanmasından sonra ilk beş aylık intibak dönemi içerisinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilerek, Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Peşin olarak ödenen aylık ve aylık ile birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.
(2) Görevde başarısız olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar, yedekte er kaynağına alınırlar.
(3) Görevde başarısız olma, intibak edememe ve kendilerinden istifade edilememe hallerinde yapılacak işlemler, çıkarılacak yönetmelikte düzenlenir.
(5-Son Fıkra) Her ne sebeple olursa olsun, sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar, tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine alınmazlar.
UZMAN ERBAŞ YÖNETMELİĞİ
Özlük hakları
MADDE 19 :
(5) Asgari dört yıl fiili hizmetlerini, komando birliklerinde komando olarak veya kadro görev yeri sadece yüzer birliklerde bulunan sınıflarda tamamlamış olan uzman erbaşlar ile uzman erbaşların istihdam edildiği kadro görev yerinin herhangi bir nedenle kaldırılması veya bu kadrolarda uzman erbaş istihdam edilmesine gerek kalmaması durumlarında uzman erbaşlar, kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından, ihtisas sahibi olduğu diğer birliklerdeki boş olan uzman erbaş kadro görev yerlerine atanabilirler veya başka bir sınıfta istihdam edilebilirler. Bu durumda olan uzman erbaşların ilgili kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığının görüşleri alındıktan sonra Genelkurmay Başkanlığı tarafından kuvvetleri değiştirilebilir. 12’nci maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen uzman erbaşlar, istihdam edildiği kadro görev yerinin herhangi bir nedenle kaldırılması veya bu kadrolarda uzman erbaş istihdam edilmesine gerek kalmaması durumlarında, Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından sağlık niteliklerine uygun diğer birliklerdeki boş olan uzman erbaş kadro görev yerlerine atanabilir. Bu fıkra uyarınca atanan, kuvvet veya sınıf değişikliği işlemine tabi tutulan uzman erbaşlar, sözleşmenin feshini isteyebilirler. Bu şekilde sözleşmenin feshini isteyen uzman erbaşların istekleri kabul edilir ve bunlara 3269 sayılı Kanun esaslarına göre tahakkuk edecek ikramiye ödenir.
UZMAN ERBAŞ YÖNETMELİĞİ
Sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar ve sözleşme yapmaya/feshetmeye yetkili makamlar
MADDE 12 :
(1) Uzman erbaşlar, sözleşme süresinin bitiminde terhis edilirler. Bunlardan sözleşmelerinin yenilenmesini isteyenlerin istekleri, müteakip sözleşme süreleri bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak kaydıyla aşağıdaki şartlar altında uzatılabilir:
a) Taahhüt ettiği sürenin bitimine en az üç ay kala (yurt dışı geçici göreve gidecek uzman erbaşlar için altı ay kala) hizmet süresini uzatmak istediğine dair bir dilekçe ile müracaat etmiş olmak.
b) Almış oldukları son sicil notu, sicil tam notunun yüzde altmış (%60) ve daha yukarısında olmak.
c) Fiilî kadroda münhal bulunmak.
ç) İstihdam edildikleri veya edilecekleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde belirtilen sağlık niteliklerine sahip olmak.
d) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul olan isteklilerden, bilgi ve tecrübelerinin sınıfı için faydalı olması ve fiziki noksanlıklarını kapatabilmesi şartıyla mensup olduğu Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı ile Genelkurmay Başkanlığınca uygun görülenler için istihdam edilecekleri kadronun sağlık niteliklerini taşımak.
(2) İşlemleri tamamlanan uzman erbaşların sözleşmeleri bu maddede belirlenen sözleşme yapmaya yetkili makamlar tarafından onaylanarak yenilenir ve ilgili Kuvvet Komutanlığına, Jandarma Genel Komutanlığına ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bildirilir. Bu şekilde sözleşmelerin uzatılması tasdik edilenler, yeni bir taahhütname imzalayarak göreve devam ederler. Uzman çavuş ve uzman onbaşıların sözleşmeleri azamî 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 40’ıncı maddesinde düzenlenen yaş haddine kadar uzatılabilir.
UZMAN ERBAŞ YÖNETMELİĞİ
Görevde başarısız olma, kendilerinden istifade edilmeme halleri ve sözleşmenin feshedilmesi sebepleri
MADDE 13 :
(1) Sözleşmenin imzalanmasından sonra ilk beş aylık intibak dönemi içerisinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilerek, Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Peşin olarak ödenen aylık ve aylık ile birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.
(2) Görevde başarısız olanlar ile kendisinden istifade edilemeyeceği (atış, spor, eğitim, operasyon ve istihdam edildikleri kadro görev yerlerinde ve davranışlarında askerlik mesleği değerlerini sergilemede, ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşamayan ve aşırı derecede borçlananlardan bu durumu rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlananlar, mazeretsiz olarak bir sözleşme yılı içerisinde yedi gün ve daha uzun süre ile göreve gelmeyenler) anlaşılan, atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden kurs veya eğitimde başarısız olan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar yedekte er kaynağına alınır.
(3)Ayrıca;
a) Almış oldukları sicile göre kademe ilerlemesi yapamayanların,
b) Verilen ceza, ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse ve affa uğrasa dahi;
1) Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere yemin, cürüm tasnii, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhşiyata tahrik, gayri tabiî mukarenet, dolanlı iflâs gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçlar ile istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat, isyan suçlarından dolayı mahkûm olanların,
2) 1632 sayılı Kanunun 148 inci maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanların,
c) 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 10 uncu maddesinde belirtildiği şekilde sağlık nedeniyle kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılanların,
ç) Taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile mahkûm olanların,
d) Taksirli suçlar nedeniyle altı ay veya daha fazla süre ile hürriyeti bağlayıcı bir cezaya mahkûm olanların,
e) Son olarak verilen de dâhil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten itibaren geriye doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olmak veya en son aldığı disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz defa veya daha fazla disiplin cezası alanların,
f) Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden; bu evlilikleri, 12/3/1997 tarihli ve 22931 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yabancı Uyruklu Kişilerle Evlenen Subay, Astsubay, Sözleşmeli Subay, Sözleşmeli Astsubay, Uzman Jandarma ve Uzman Erbaşlar Hakkında Yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Genelkurmay Başkanlığı tarafından uygun görülmeyenlerin,
g) Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin veya Türk vatandaşlığından çıkartılanların,
ğ) Haklarında yüksek disiplin kurulları tarafından Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası verilenlerin,
Sözleşmeleri feshedilmek suretiyle Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı ile ilişikleri kesilir.
(4) Sözleşmenin feshedildiği, ilgili kuvvet komutanlığına, Jandarma Genel Komutanlığına ve ilgili amirine, Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından da ilgili birlik komutanlığına bildirilir. Kendisine tebliği müteakip, yapılacak devir-teslim ve diğer işlemlerin sonunda ilişik kesme ile fesih tamamlanır.
(5) Her ne sebeple olursa olsun, sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar, tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine alınmazlar.
(6) Uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi yapılır.
JANDARMA TEŞKİLAT, GÖREV VE YETKİLERİ KANUNU
Atıflar
EK MADDE 10
(1)4678 sayılı Kanun [TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİNDE İSTİHDAM EDİLECEK SÖZLEŞMELİ SUBAY VE ASTSUBAYLAR HAKKINDA KANUN], 3269 sayılı Kanun [UZMAN ERBAŞ KANUNU] ile 6191 sayılı Kanunda[SÖZLEŞMELİ ERBAŞ VE ER KANUNU]; Jandarma Genel Komutanlığı mensubu sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er statüsündeki personel için Türk Silahlı Kuvvetlerine yapılan atıflar Jandarma Genel Komutanlığına, Milli Savunma Bakanlığı ve/veya Genelkurmay Başkanlığına yapılan atıflar İçişleri Bakanlığına yapılmış sayılır.
(7-Son Fıkra) Bu maddede sayılan kanunlara yapılan atıflar, bu kanunlara dayanılarak çıkarılan yönetmelikler için de yapılmış sayılır.
