Uzman erbaşlar, uzman çavuşlar, polis ve jandarma personelleri açısından disiplin düzeni, mesleki güvenin korunması ve kamu hizmetinin kesintisiz yürütülmesi devlet açısından vazgeçilmez bir gerekliliktir. Bu nedenle özel hayata ilişkin bazı davranışlar dahi, görev disiplininin bozulmasına veya kurum itibarının zedelenmesine yol açıyorsa idari yaptırımlar doğurabilmektedir. Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/C maddesi de tam bu noktada, özellikle kumar nedeniyle sözleşme fesih sürecinin hukuki dayanağını oluşturan açık hükümler barındırmaktadır.
Uzman Erbaş Kanunu ve Kumara Düşkünlük Kriteri
Söz konusu madde, görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye ya da kumara düşkün olan personelin, bu durumun rapor, tutanak veya diğer somut belgelerle kanıtlanması halinde “kendinden istifade edilemeyecek personel” olarak kabul edileceğini düzenlemektedir. Bu hüküm, idarenin keyfi bir değerlendirmesine değil, mutlaka belgeye dayalı bir tespitin varlığına dayanır.
Kumara düşkünlükten anlaşılması gereken, yalnızca zaman zaman kumar oynamak değildir. Alışkanlığın çalışma düzenini bozacak, görev performansını zayıflatacak, borç ilişkileri nedeniyle personelin kurumsal itibarını zedeleyecek veya aile düzenini ciddi biçimde sarsacak boyuta ulaşmış olması gerekir. Bu nedenle madde, hem özel hayat hem de görev disiplini bakımından bir denge kurmayı amaçlar.
Kurumsal İtibar ve Kamu Hizmetinin Güven Esası
Uzman erbaşlar, polis ve jandarma personeli devlet adına güç kullanma yetkisine sahip oldukları için, toplumsal güveni zedeleyecek davranışlardan uzak durmaları beklenir. Kumar alışkanlığı nedeniyle borçlanan, göreve odaklanamayan, disiplinsiz davranışlar sergileyen veya kurum imajını olumsuz etkileyecek bir yaşam tarzı benimseyen personelin, kamu hizmetinin gerektirdiği güven ilişkisinin dışında kaldığı kabul edilmektedir. Bu nedenle kumar nedeniyle sözleşme fesih, yalnızca kişisel bir alışkanlığa değil, kurumun temel değerlerine zarar verme riskine dayanır.
Sözleşme Feshi İçin Gerekli Olan Somut Belgeler
Madde hükmü, disiplin yaptırımlarının yalnızca söylenti veya duyumlardan ibaret olamayacağını açıkça ortaya koyar. Kumar nedeniyle fesih işleminin hukuka uygun sayılabilmesi için;
personelin kumara düşkünlüğe dayalı davranışlarının tutanakla tespit edilmesi,
bu davranışların görev ve aile düzenine zarar verdiğinin raporlarla desteklenmesi,
borçlanmalar, devamsızlıklar veya disiplin zafiyetinin belgelerle ortaya konulması,
gerekirse tanık beyanlarıyla olayların somutlaştırılması
gerekmektedir. Somutluğu bulunmayan, hayatın olağan akışına uymayan veya kişisel yorumlarla şekillenen değerlendirmeler fesih için yeterli görülmez.
Personelin Savunma Hakkı ve Yargı Denetimi
Her türlü idari işlem gibi, kumar nedeniyle sözleşme feshi kararı da yargısal denetime açıktır. Personel, kendisine yöneltilen iddiaların gerçeği yansıtmadığını ileri sürebilir, belgelerin gerçekliğini sorgulayabilir, borç ilişkilerinin farklı nedenlerden kaynaklandığını ispatlayabilir ve disiplin amirlerinin değerlendirmelerini hukuka aykırı bularak idare mahkemesinde dava açabilir.
Mahkemeler bu tür davalarda; kumara düşkünlüğün düzeyini, davranışların göreve etkisini, idarenin belgeye dayalı işlem yapıp yapmadığını ve fesih işleminin ölçülü olup olmadığını titizlikle inceler.
Kumar Davranışının Göreve Etkisi ve Fesih Sebebi Olup Olmadığı
Her kumar oynama iddiası, kendiliğinden fesih sebebi değildir. Personelin sözleşmesinin feshedilebilmesi için kumar alışkanlığının;
görev performansını bozması,
kurumsal itibarı zedelemesi,
aile düzeninde ciddi sarsıntıya yol açması,
disiplin ortamına olumsuz etki etmesi
gerekmektedir. Kanun, yalnızca kişisel tercihler nedeniyle değil, kamu hizmetinin gerektirdiği güven ilişkisine zarar verildiği için bu yaptırımı öngörmektedir.
Disiplin Hukukunda Kumar Nedeniyle Sözleşme Feshi
Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/C maddesinde yer alan düzenleme, kamu güvenliği görevini üstlenen personelin yalnızca görev içinde değil, görev dışında da disiplinli, ölçülü ve mesleki vakarına uygun bir yaşam sürmesini zorunlu kılmaktadır. Kumar nedeniyle sözleşme feshi ise, kurumun itibarını koruma amacının yanı sıra görev disiplini ve kamu güvenliği için gerekli görülen bir araçtır. Böyle bir süreçle karşılaşan personelin, idari aşamaları dikkatle takip etmesi, haklarını etkin biçimde kullanması ve belgelerin hukuka uygunluğunu değerlendirmesi büyük önem taşır.
