Sözleşmeli astsubaylar (aynı şekilde subaylar) TSK ve Jandarma’da belirli süreli sözleşmelerle görevlendirilir. Bu sözleşmeler, kanuna göre en az 3 yıl en fazla 9 yıl olarak düzenlenir. Süre sonunda taraflardan biri sözleşmeyi yenilemek istemezse, bu durumu en az 3 ay önceden yazılı bildirmesi gerekir; aksi halde sözleşme kendiliğinden sona erer. Kanunda “yenilenmeme” halleri açıkça sayılmadığından, idarenin takdirine bağlı olarak sözleşme yenilenmemiş sayılabilir. Sözleşme yenilenmediğinde, kişi görev süresi sonunda ayrılmış sayılır. Diğer yandan fesih, sözleşme süresi dolmadan idare tarafından sonlandırılması demektir. Her iki durumda da 4678 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelik hükümlerine göre işlem tesis edilir. Hem sözleşmesi sona eren hem de süresi dolmadan feshedilen astsubaylar hukuki haklarını arayabilir; bu yüzden yukarıdaki işlemlerle karşılaşanların süresi içinde yasal yollara başvurmaları önemlidir.
Sözleşmeli Astsubay Sözleşme Yenileme Süreci
Sözleşmeli astsubay sözleşmesi, kanun ve yönetmelikte belirlenen usullere göre yenilenir. Yenilemek isteyen kişi, sözleşme bitiş tarihinden 6 ay önceden yazılı başvuru yapar ve performans sicili, disiplin kaydı gibi belgeleri komisyona sunar. Son karar kuvvet komutanlıkları veya Jandarma Genel Komutanlığı’nda kurulan komisyonlarca verilir. Yenilemeye ilişkin nihai karar, ihtiyaç duyulan sayı ve kadrolara göre idarece verilir; uygun görülenlere bitimden önce bildirim yapılır. Yenilenmeme kararı alındığında, idarenin takdir hakkı elbette vardır; fakat bu takdir hakkı hukuka ve hakkaniyete uygun gerekçelerle sınırlıdır. Yıllarca sorun yaşamadan görev yapmış bir askerin “ihtiyaç kalmadı” gerekçesiyle sözleşmesinin yenilenmemesi makul karşılanmaz. Yenilenmeme veya fesih kararında mutlaka somut, hukuka uygun ve ölçülü gerekçeler bulunmalı, kişiye adil davranılmalıdır.
Sözleşmeli Astsubay Sözleşme Feshi Hali
Sözleşmeli astsubayın sözleşmesi, ancak Kanun ve Yönetmelikte sayılan hallerde süre bitmeden idarece feshedilebilir. 4678 sayılı Kanun’un 13. maddesi bu fesih nedenlerini ayrıntılı olarak sıralar. Bunlar özetle şunlardır:
Madde 13 kapsamında sözleşmenin idarece fesih hâlleri, uygulamada iki ana grupta değerlendirilir: aday statüsünde bulunanların ön sözleşmelerinin feshi ve fiilen sözleşmeli subay veya astsubay olarak görev yapanların sözleşmelerinin feshi. Aşağıda, hükümde yer alan tüm bentler makaleye eklenebilecek şekilde açıklanmıştır.
1. Sözleşmeli subay ve astsubay adaylarının ön sözleşmelerinin feshi nedenleri
a) Askerî eğitim süreci devam ederken yetkili kurullar tarafından adayın başarısız veya disiplinsiz olduğuna karar verilmesi hâlinde, idare ön sözleşmeyi süresi dolmadan feshedebilir. Bu değerlendirme, eğitim performansı ve disiplin kurallarına uyum esas alınarak yapılır.
b) Yetkili sağlık kurulları tarafından adayın askerî eğitime veya göreve devam edemeyeceğine dair rapor düzenlenmesi durumunda, adayın ön sözleşmesi idarece feshedilir. Bu fesih, sağlık durumunun görevin gerekleriyle bağdaşmaması esasına dayanır.
c) Adayın sözleşmeli subay veya astsubay olabilmek için gerekli nitelik ve şartlardan herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması ya da sözleşme süresi içinde bu şartlardan birini kaybetmesi hâlinde ön sözleşme feshedilebilir.
d) Adayın askerî eğitimin üçte birine çeşitli nedenlerle katılmaması da fesih sebebidir. Ancak görev sırasında veya görev nedeniyle saldırıya ya da kazaya uğrayanlar ile meslek hastalığı sebebiyle eğitimin üçte birine devam edemeyip başarısız sayılanlar açısından istisna öngörülmüştür. Bu kişiler bir defaya mahsus olmak üzere sonraki dönemde açılacak askerî eğitime planlanır; istekli olmaları ve gerekli sağlık ile diğer nitelikleri taşımaları hâlinde yeniden ön sözleşme yapılarak eğitime alınabilirler.
2. Sözleşmeli subay ve astsubayların sözleşmelerinin feshi nedenleri
a) Türk Silahlı Kuvvetleri Sınıf Okulları veya Eğitim Merkezi Komutanlıkları mevzuatı uyarınca sınıf okullarındaki eğitim ve öğretimde başarısız olunması, sözleşmenin süresinden önce feshedilmesine neden olabilir.
b) Disiplinsizlik veya ahlaki durum nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapamayacağının, sıralı sicil üstlerince düzenlenen sicil ve kanaat raporlarıyla ortaya konulması hâlinde sözleşme feshedilir.
c) Personelin yetersizliği nedeniyle kendisinden istifade edilemeyeceğinin, sıralı sicil üstlerinin düzenlediği sicil belgesiyle tespit edilmesi de fesih sebebidir.
d) Cezası ertelenmiş, seçenek yaptırıma çevrilmiş, af kapsamına alınmış veya hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi; devletin güvenliğine karşı suçlar, yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar, askerî disipline karşı ağır suçlar ve ilgili askerî ceza mevzuatında sayılan belirli suçlardan mahkûm olunması sözleşmenin feshedilmesini gerektirir.
e) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, adlî veya askerî mahkemeler tarafından bir ay veya daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm olunması hâlinde sözleşme feshedilebilir.
f) Son bir yıl içinde toplam otuz gün veya daha fazla oda hapsi ya da hizmet yerini terk etmeme cezası alınması veya son bir yıl içinde en az iki farklı disiplin amirinden toplam sekiz veya daha fazla disiplin cezası alınması da fesih sebebi olarak düzenlenmiştir.
g) Yasadışı siyasi, yıkıcı, bölücü veya irticai faaliyetlerde bulunulması ya da tutum ve davranışlarla bu görüşlerin benimsendiğinin tespit edilmesi hâlinde sözleşme sona erdirilebilir.
h) Sözleşmeli subay veya astsubay olmak için gerekli nitelik ve şartlardan herhangi birinin taşınmadığının sonradan anlaşılması ya da sözleşme süresi içinde bu niteliklerin kaybedilmesi fesih nedenidir.
ı) Yabancı uyruklu kişilerle yapılan evliliklerin ilgili mevzuat çerçevesinde uygun görülmemesi veya çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığının kaybedilmesi ya da çıkarılma hâlleri de sözleşmenin feshi sonucunu doğurur.
i) Yetkili sağlık kurullarınca verilen raporlara göre sözleşmeli subay veya astsubay olarak göreve devamın mümkün olmaması hâlinde sözleşme feshedilir.
j) Personelin istihdam edildiği sınıfta görev yapamayacağına dair sağlık kurulu kararı bulunmasına rağmen, idarece başka bir sınıfta istihdamına gerek görülmemesi durumunda da fesih yoluna gidilebilir.
k) Sözleşmenin yapılmasından sonra, görev sırasında saldırı veya kazaya uğrama ya da meslek hastalığı, uzun süreli tedavi gerektiren ağır hastalıklar ve doğum izni gibi istisnalar dışında, bir sözleşme yılı içinde alınan hava değişimi, istirahat ve benzeri sıhhi izinlerin toplamının doksan günü aşması fesih sebebi olarak düzenlenmiştir.
Son olarak, terörle mücadele kapsamında malul olan sözleşmeli subay ve astsubaylar yönünden özel bir istisna öngörülmüş; bu kişilerin bilgi ve tecrübelerinden yararlanılabilmesi, sağlık niteliklerini taşımaları ve ilgili kuvvet komutanlıklarınca uygun görülmeleri hâlinde sözleşmelerinin uzatılabileceği hükme bağlanmıştır. Bu istisna, sosyal devlet ve personelin korunması ilkesi doğrultusunda getirilmiş özel bir düzenleme niteliğindedir.
Yukarıdaki şartlardan herhangi birinin varlığı hâlinde idare sözleşmeyi süresi dolmadan feshedebilir. Örneğin askeri eğitim sırasında uzun süreli devamsızlık yapan veya ciddi bir disiplin suçu işleyen astsubayın sözleşmesi derhal sona erdirilebilir. Bu sebepler kanunda açıkça sayılmıştır.
Sözleşmeli Astsubay Sözleşme Yenilenmeme / Fesih Durumunda Hukuki Haklar ve Tazminat
Sözleşmesi yenilenmeyen veya feshedilen astsubay, idari işlem niteliğindeki bu kararı yargı denetimine sunabilir. Kararın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde, son görev yerindeki idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir. Bu süreçte uzman idare hukuku avukatlarından destek alınması, gerekçelerin değerlendirilmesi ve hak kaybının önlenmesi açısından önem taşır. İdare mahkemesi, fesih ya da yenilenmeme kararını hukuk ve hakkaniyet ölçüleri çerçevesinde inceler; keyfi veya kanuna aykırı bir uygulama tespit edilirse işlemin iptaline karar verilebilir.
Ayrıca, 4678 sayılı Kanun’un 18. maddesi uyarınca kendi kusuru olmaksızın sözleşmesi sona erdirilen sözleşmeli astsubaylara tazminat ödenir. Bu tazminat, son alınan net aylığın iki katı ile fiilen geçen hizmet yılının (en fazla 9 yıl) çarpılması suretiyle hesaplanır. Örneğin beş yıllık hizmeti bulunan bir astsubaya, son maaşının iki katının beşle çarpımı tutarında ödeme yapılır. Bu hak, sözleşmenin yenilenmemesi veya hukuka aykırı şekilde feshedilmesi hâllerinde doğar. Kişinin kendi kusuruna dayalı fesihlerde tazminat hakkı ortadan kalkabilir; ancak kusuru bulunmayan personel bu ödemeden yararlanır.
Sözleşmeli Subay Sözleşme Yenileme ve Fesih hakkındaki makalemizi buradan inceleyebilirsiniz.
Hem sözleşmesi sona ermiş olan astsubaylar hem de hâlen görevde olup yenilenmeme veya fesih riski taşıyanlar bakımından yukarıda açıklanan hak ve süreçler geçerlidir. Bu nedenle tarafınıza yapılan tebligatların dikkatle incelenmesi, yasal süreler içinde gerekli başvuruların yapılması büyük önem taşır. Uzman bir avukattan hukuki destek alınması, başvuru sürecinde telafisi güç hak kayıplarının önüne geçilmesini sağlar. Sözleşmeli personel olarak sahip olduğunuz hakların kanun ve yönetmeliklerle güvence altına alındığı unutulmamalı, bu hakların korunması için gerekli hukuki yollar tereddütsüz kullanılmalıdır.
