Sözleşmeli er ve erbaşlar, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde görev yaparken eğitim durumları, fiziki yeterlilikleri ve sağlık koşullarına göre farklı sınıflarda istihdam edilir. Bu görevlerden biri de kamuoyunda en çok bilinen ve fiziki yeterlilik açısından en ağır şartları barındıran komando sınıfıdır. Ancak uygulamada, bazı sözleşmeli er ve erbaşlara sağlık kurulları tarafından “komando olamaz” yönünde raporlar düzenlendiği ve bu raporların ardından sözleşmelerinin feshedildiği görülmektedir. İşte tam bu noktada kritik bir hukuki soru ortaya çıkmaktadır: Sadece “komando olamaz” raporu verilmiş olması, sözleşmenin sona erdirilmesi için yeterli midir?
Bu sorunun cevabı mevzuat açısından son derece nettir. Sözleşmeli er ve erbaşların sağlık sebebiyle sözleşmelerinin sona erdirilebileceği hâller, kanunda sınırlı ve açık şekilde düzenlenmiştir. Buna göre, görev sırasında meydana gelen ağır yaralanmalar, meslek hastalıkları, uzun süreli ve kalıcı tedavi gerektiren ciddi hastalıklar ya da bir yıl içinde toplam istirahat süresinin belirli bir sınırı aşması gibi durumlar sözleşmenin idarece feshedilmesine imkân tanımaktadır. Bunun dışında, personelin “Türk Silahlı Kuvvetleri’nde görev yapamaz” nitelikte olduğunun sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi de fesih sebebi olarak kabul edilmiştir.
Ancak yalnızca “komando olamaz” yönünde düzenlenen bir sağlık kurulu raporu, bu fesih sebepleri arasında yer almamaktadır. Başka bir ifadeyle, sağlık açısından komando sınıfında görev yapamayacağı belirtilen bir sözleşmeli er veya erbaşın, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde başka bir sınıfta görev yapmasına engel bir durumu yoksa, sırf bu rapor gerekçe gösterilerek sözleşmesinin sona erdirilmesi hukuka uygun değildir. Zira kanun, komando sınıfına özgü yeterliliklerin kaybedilmesini değil, genel anlamda askerlik hizmetinin yapılamaz hâle gelmesini fesih nedeni olarak kabul etmektedir.
Uygulamada sıkça karşılaşılan durumlardan biri de şudur: Sağlık kurulu raporunda açıkça “uzman erbaş olmaya engel değildir” ya da “TSK’da görev yapabilir” şeklinde değerlendirme bulunmasına rağmen, sadece komando sınıfı için elverişsiz görülen personelin sözleşmesi sona erdirilmektedir. Oysa bu durumda, personelin piyade, destek veya farklı bir sınıfta görevine devam etmesi mümkündür. Sağlık açısından genel görev yeterliliği devam eden bir personelin, yalnızca komando sınıfına özgü nitelikleri kaybetmiş olması, meslekten çıkarılmasını haklı kılmaz.
Bu tür fesih işlemleri idari işlem niteliği taşımakta olup yargı denetimine açıktır. Nitekim idare mahkemeleri önüne taşınan çok sayıda davada, sadece “komando olamaz” raporuna dayanılarak tesis edilen sözleşme fesih işlemlerinin hukuka aykırı olduğu tespit edilmiştir. Mahkemeler, kanunda açıkça sayılmayan bir sağlık durumunun fesih gerekçesi yapılamayacağını, idarenin bu konuda takdir yetkisini aşarak işlem tesis ettiğini kabul etmektedir. Bu nedenle, sözleşmesi bu gerekçeyle sona erdirilen personelin açtığı davaların önemli bir kısmı iptal ile sonuçlanmaktadır.
Uzman erbaş elenme sebepleri adlı makalemizi de buradan inceleyebilirsiniz.
Eğer siz de “komando olamaz” raporu gerekçe gösterilerek sözleşmesi feshedilen bir sözleşmeli er veya erbaşsanız, zaman kaybetmeden hukuki süreci başlatmanız hayati önem taşır. Fesih işleminin tarafınıza tebliğ edilmesinden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açmanız gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve geçirildiği takdirde dava açma imkânı ortadan kalkar.
Açılacak davada yalnızca fesih işleminin iptali değil, aynı zamanda haksız fesih nedeniyle yoksun kaldığınız parasal hakların da talep edilmesi mümkündür. Görevden uzak kaldığınız süreye ilişkin maaş, sosyal haklar ve diğer mali kayıplar, mahkeme tarafından değerlendirilmekte ve çoğu durumda personel lehine karar verilmektedir. Bu noktada davanın hukuki dayanaklarının doğru kurulması, sağlık raporunun içeriğinin doğru yorumlanması ve emsal yargı kararlarının etkin şekilde sunulması büyük önem taşır.
Sözleşmeli er ve erbaşlar açısından bu süreç, hem mesleki gelecek hem de ekonomik güvence bakımından son derece hassastır. Bu nedenle, hak kaybı yaşamamak adına sürecin başından itibaren askeri ve idare hukuku alanında deneyimli bir avukattan destek alınması, telafisi güç sonuçların önüne geçecektir. Unutulmamalıdır ki, kanunun açıkça fesih sebebi olarak düzenlemediği bir durum gerekçe gösterilerek yapılan sözleşme fesihleri hukuka aykırıdır ve yargı yoluyla geri alınabilir.
Sözleşmeli er ve erbaş statünüz kapsamında uğradığınız bu tür haksız işlemler karşısında yalnız değilsiniz. Hukuki yollar açık olup, doğru ve zamanında atılacak adımlarla görevinize dönüş ve haklarınızın iadesi mümkündür.
Komando olamaz raporu nedir ve hangi durumda verilir?
Komando olamaz raporu, sözleşmeli er veya erbaşın sağlık durumunun komando sınıfında görev yapmaya elverişli olmadığının yetkili askerî sağlık kurulları tarafından tespit edilmesi hâlinde düzenlenen resmî bir sağlık raporudur. Bu rapor, kişinin tamamen askerlik yapamayacağı anlamına gelmez; yalnızca komando gibi ağır fiziksel yeterlilik, dayanıklılık ve özel eğitim gerektiren görevleri ifa edemeyeceğini ifade eder.
Komando olamaz raporu almak sözleşmenin otomatik olarak feshedilmesi sonucunu doğurur mu?
Uygulamada çoğu zaman bu rapor sözleşme feshiyle sonuçlanmaktadır; ancak bu durum her olayda otomatik değildir. İdarenin öncelikle personelin başka bir sınıfta veya görevde istihdam edilip edilemeyeceğini değerlendirmesi gerekir. Bu değerlendirme yapılmadan doğrudan sözleşme feshi yoluna gidilmesi, hukuka aykırılık iddiasına konu olabilmektedir.
Komando olamaz raporu hangi sağlık nedenlerine dayanabilir?
Bu rapor genellikle ortopedik rahatsızlıklar, kalp-damar hastalıkları, solunum sistemi sorunları, kronik kas-iskelet problemleri, görme veya işitme kayıpları ile uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklar nedeniyle düzenlenmektedir. Önemli olan husus, rahatsızlığın komando görevlerinin gerektirdiği ağır fiziksel şartlarla bağdaşmamasıdır.
Komando olamaz raporu askerlikten tamamen muafiyet anlamına gelir mi?
Hayır. Komando olamaz raporu, “askerliğe elverişsiz” raporundan farklıdır. Bu raporu alan personel, komando sınıfı dışında başka askerî görevleri yapabilir nitelikte olabilir. Bu nedenle rapor, yalnızca görev sınıfına ilişkin bir sınırlama getirir.
Komando olamaz raporuna dayanılarak yapılan sözleşme feshi dava konusu edilebilir mi?
Evet. Sözleşmeli er veya erbaşın sözleşmesinin yalnızca komando olamaz raporuna dayanılarak feshedilmesi hâlinde, idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullanıp kullanmadığı idari yargı denetimine tabidir. Özellikle alternatif görev imkânlarının araştırılmaması, gerekçesiz fesih işlemleri ve ölçülülük ilkesine aykırılık, iptal davalarında sıkça ileri sürülen hukuki nedenler arasındadır.
Komando olamaz raporuna itiraz etmek mümkün müdür?
Sağlık raporlarına karşı mevzuatta öngörülen usuller çerçevesinde itiraz edilebilir. İtiraz üzerine personel, yeniden sağlık kuruluna sevk edilebilir veya üst sağlık kurullarında değerlendirmeye tabi tutulabilir. Bu süreçte raporun kesinleşip kesinleşmediği, açılacak davalar bakımından önem taşır.
Komando olamaz raporu alan sözleşmeli er/erbaş başka bir birimde görevlendirilebilir mi?
Hukuken mümkündür. Personelin sağlık durumuna uygun başka bir görevde istihdam edilmesi, idarenin değerlendirmesi gereken bir seçenektir. Ancak uygulamada bu imkân çoğu zaman kullanılmamakta ve doğrudan fesih yoluna gidilmektedir. Bu durum, idari işlemin ölçülülük ve kamu yararı ilkeleri bakımından tartışılmasına yol açmaktadır.
Askeri avukat adlı sayfamızdan hizmetlerimiz hakkında detaylı bilgi alabilirsiniz.
Komando olamaz raporu nedeniyle sözleşmesi feshedilen personelin tazminat veya özlük hakları ne olur?
Sözleşme feshi sonrasında personelin özlük hakları, fesih işleminin hukuka uygun olup olmamasına göre değişkenlik gösterebilir. Fesih işleminin yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde, yoksun kalınan mali ve sosyal hakların iadesi gündeme gelebilir. Bu nedenle hukuki sürecin doğru ve zamanında yürütülmesi büyük önem taşır.
Komando olamaz raporu alan sözleşmeli er/erbaşlar hukuki olarak ne yapmalıdır?
Bu durumda öncelikle sağlık raporunun içeriği, kesinleşme durumu ve idarenin fesih gerekçesi dikkatle incelenmelidir. Ardından, süresi içinde idari yargıda iptal davası açılarak işlemin hukuka uygunluğu denetime taşınabilir. Her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerektiğinden, izlenecek hukuki yol kişiye göre değişiklik gösterebilir.
