Sözleşmeli subaylar, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) veya Jandarma Genel Komutanlığı (JGK) bünyesinde 4678 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre göreve başlar. Bu sözleşmeler üç yıldan az, dokuz yıldan fazla olmamak kaydıyla düzenlenir. Taraflar, sözleşmeyi uzatmak istemediklerini yazılı olarak sözleşmenin bitiş tarihinden en az 3 ay önce bildirmezlerse, sözleşme kendiliğinden sona erer. Başka bir ifade ile hem idare hem subayın sözleşmeyi uzatma talebi yoksa veya taraflardan biri istemezse sözleşme süresi dolduğunda sona erer. Sözleşmesi yenilenmeyen veya feshedilen subaylar ile bu riski taşıyan hâlen görevdeki subaylar için kanun ve yönetmeliklere uyulması ve hakların korunması büyük önem taşır. Aşağıda, bu durumlarda geçerli yasal düzenlemeler ve izlenecek yollar ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Sözleşmeli Subay Sözleşmesinin Yenilenmemesi
TSK mevzuatına göre sözleşmeli subayların sözleşmesini yenileme kararı, idare ile subayın ortak mutabakatına bağlıdır. Sözleşmenin uzatılması ancak her iki tarafın da istemesi halinde mümkün olur; taraflardan biri yenilemek istemezse sözleşme süresi sonunda sona erer. Yenileme için subay, sözleşmenin bitiminden en az 6 ay önce dilekçe ile başvurur, idare de personele ilişkin sicil, takdir/ceza durumu ve personel ihtiyacını dikkate alan komisyon kararına göre olumlu/olumsuz görüş bildirir. Ancak her sözleşme bitiminden 3 ay önce yazılı bildirimde bulunulmaması halinde sözleşme otomatik sona erer.
Yenilememe işlemi idare tarafından tek yanlı tesis edilen bir idari işlem niteliğindedir. İlgili kanun ve yönetmelikler idareye takdir yetkisi tanımış olsa da bu yetki sınırsız değildir. Uzun ve özverili görev dönemine rağmen subayın sözleşmesinin sadece kanaate veya “ihtiyaç kalmaması” gerekçesine dayanarak yenilenmemesi hukuka aykırı sayılır. Yenilememe kararı, kişinin mesleğini ve kamu hizmetine girme hakkını doğrudan etkilediğinden somut, doğru ve meşru gerekçelere dayanmalıdır; bu niteliklerden yoksun işlemler yürütülebilir ve iptal edilir.
Sözleşmesi yenilenmeyen subaylar (veya bu durumla karşılaşan subay adayları), alınan karar tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açma hakkına sahiptir. Bu sürenin kaçırılması durumunda dava hakkı düşer, bu nedenle hızlı hareket etmek gerekir. Uzun bir idari süreç sonunda alınacak iptal kararı ile subayın görevine dönmesi mümkün olabileceği gibi, kanuni tazminat ve diğer haklar da geri verilir. Yenilememe işlemi sonrası idare mahkemesinde iptal davası açılması ve süreç boyunca yeterli hukuki destek alınması özellikle vurgulanır.
Sözleşmeli Subay Sözleşmesinin Feshi ve Nedenleri
Yenilememe aksine, sözleşmenin feshi sözleşme süresi dolmadan mevcut görev ilişkisinin sonlandırılması demektir. 4678 sayılı Kanun’un 13. maddesi ve ilgili yönetmelik, sözleşmenin süre bitmeden feshedilebileceği sebepleri ayrıntılı olarak sayar. Bunlar arasında; askeri eğitim sırasında başarısızlık veya disiplin kurallarına uymama, üstlerinin kanaatleriyle göreve devam edilemeyeceğinin tespiti, yetersizlik, görevle bağdaşmayan suçlardan mahkumiyet gibi durumlar vardır. Örneğin, disiplin cezaları veya ahlaki durum gerekçesiyle üst komutanın kanaati sözleşmenin feshi sonucunu doğurabilir. Ayrıca, yetkili sağlık kurullarının “göreve devam edemez” raporu vermesi veya Türk vatandaşlığı şartlarını kaybetme durumu da fesih sebebidir.
Madde 13 kapsamında sözleşmenin idarece fesih hâlleri, uygulamada iki ana grupta değerlendirilir: aday statüsünde bulunanların ön sözleşmelerinin feshi ve fiilen sözleşmeli subay veya astsubay olarak görev yapanların sözleşmelerinin feshi. Aşağıda, hükümde yer alan tüm bentler makaleye eklenebilecek şekilde açıklanmıştır.
1. Sözleşmeli subay ve astsubay adaylarının ön sözleşmelerinin feshi nedenleri
a) Askerî eğitim süreci devam ederken yetkili kurullar tarafından adayın başarısız veya disiplinsiz olduğuna karar verilmesi hâlinde, idare ön sözleşmeyi süresi dolmadan feshedebilir. Bu değerlendirme, eğitim performansı ve disiplin kurallarına uyum esas alınarak yapılır.
b) Yetkili sağlık kurulları tarafından adayın askerî eğitime veya göreve devam edemeyeceğine dair rapor düzenlenmesi durumunda, adayın ön sözleşmesi idarece feshedilir. Bu fesih, sağlık durumunun görevin gerekleriyle bağdaşmaması esasına dayanır.
c) Adayın sözleşmeli subay veya astsubay olabilmek için gerekli nitelik ve şartlardan herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması ya da sözleşme süresi içinde bu şartlardan birini kaybetmesi hâlinde ön sözleşme feshedilebilir.
d) Adayın askerî eğitimin üçte birine çeşitli nedenlerle katılmaması da fesih sebebidir. Ancak görev sırasında veya görev nedeniyle saldırıya ya da kazaya uğrayanlar ile meslek hastalığı sebebiyle eğitimin üçte birine devam edemeyip başarısız sayılanlar açısından istisna öngörülmüştür. Bu kişiler bir defaya mahsus olmak üzere sonraki dönemde açılacak askerî eğitime planlanır; istekli olmaları ve gerekli sağlık ile diğer nitelikleri taşımaları hâlinde yeniden ön sözleşme yapılarak eğitime alınabilirler.
2. Sözleşmeli subay ve astsubayların sözleşmelerinin feshi nedenleri
a) Türk Silahlı Kuvvetleri Sınıf Okulları veya Eğitim Merkezi Komutanlıkları mevzuatı uyarınca sınıf okullarındaki eğitim ve öğretimde başarısız olunması, sözleşmenin süresinden önce feshedilmesine neden olabilir.
b) Disiplinsizlik veya ahlaki durum nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapamayacağının, sıralı sicil üstlerince düzenlenen sicil ve kanaat raporlarıyla ortaya konulması hâlinde sözleşme feshedilir.
c) Personelin yetersizliği nedeniyle kendisinden istifade edilemeyeceğinin, sıralı sicil üstlerinin düzenlediği sicil belgesiyle tespit edilmesi de fesih sebebidir.
d) Cezası ertelenmiş, seçenek yaptırıma çevrilmiş, af kapsamına alınmış veya hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi; devletin güvenliğine karşı suçlar, yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar, askerî disipline karşı ağır suçlar ve ilgili askerî ceza mevzuatında sayılan belirli suçlardan mahkûm olunması sözleşmenin feshedilmesini gerektirir.
e) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, adlî veya askerî mahkemeler tarafından bir ay veya daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm olunması hâlinde sözleşme feshedilebilir.
f) Son bir yıl içinde toplam otuz gün veya daha fazla oda hapsi ya da hizmet yerini terk etmeme cezası alınması veya son bir yıl içinde en az iki farklı disiplin amirinden toplam sekiz veya daha fazla disiplin cezası alınması da fesih sebebi olarak düzenlenmiştir.
g) Yasadışı siyasi, yıkıcı, bölücü veya irticai faaliyetlerde bulunulması ya da tutum ve davranışlarla bu görüşlerin benimsendiğinin tespit edilmesi hâlinde sözleşme sona erdirilebilir.
h) Sözleşmeli subay veya astsubay olmak için gerekli nitelik ve şartlardan herhangi birinin taşınmadığının sonradan anlaşılması ya da sözleşme süresi içinde bu niteliklerin kaybedilmesi fesih nedenidir.
ı) Yabancı uyruklu kişilerle yapılan evliliklerin ilgili mevzuat çerçevesinde uygun görülmemesi veya çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığının kaybedilmesi ya da çıkarılma hâlleri de sözleşmenin feshi sonucunu doğurur.
i) Yetkili sağlık kurullarınca verilen raporlara göre sözleşmeli subay veya astsubay olarak göreve devamın mümkün olmaması hâlinde sözleşme feshedilir.
j) Personelin istihdam edildiği sınıfta görev yapamayacağına dair sağlık kurulu kararı bulunmasına rağmen, idarece başka bir sınıfta istihdamına gerek görülmemesi durumunda da fesih yoluna gidilebilir.
k) Sözleşmenin yapılmasından sonra, görev sırasında saldırı veya kazaya uğrama ya da meslek hastalığı, uzun süreli tedavi gerektiren ağır hastalıklar ve doğum izni gibi istisnalar dışında, bir sözleşme yılı içinde alınan hava değişimi, istirahat ve benzeri sıhhi izinlerin toplamının doksan günü aşması fesih sebebi olarak düzenlenmiştir.
Son olarak, terörle mücadele kapsamında malul olan sözleşmeli subay ve astsubaylar yönünden özel bir istisna öngörülmüş; bu kişilerin bilgi ve tecrübelerinden yararlanılabilmesi, sağlık niteliklerini taşımaları ve ilgili kuvvet komutanlıklarınca uygun görülmeleri hâlinde sözleşmelerinin uzatılabileceği hükme bağlanmıştır. Bu istisna, sosyal devlet ve personelin korunması ilkesi doğrultusunda getirilmiş özel bir düzenleme niteliğindedir.
Bu hallerde idare, sözleşme süresi dolmadan ilişik kesme işlemi yapar. Sözleşme feshedildiğinde subay derhal görevden ayrılır ve harbiye görevi sonlanır. Eğer fesih gerekçesi subayın ağır kusuruna veya işlenen suçlara dayanıyorsa, genellikle tazminat ve diğer haklar azalır. Ancak idarenin fesih gerekçesi hukuka aykırı bulunursa yine idari dava yoluna başvurulabilir. Mevzuatta yer alan fesih nedenlerinin dışına çıkılarak yapılan keyfi fesihler de iptale tabidir.
Yenilememe/Fesih Durumunda Tazminat ve Hukuki Süreç
Yenilememe veya fesih sonucunda görev ilişiği sonlanan sözleşmeli subayın hakkı, tazminat almaktır. Sözleşme kendi isteği dışında sona eren subaylar, tıpkı muvazzaf subaylar gibi son aldıkları net aylık tutarının iki katı üzerinden, fiilen geçen hizmet yılıyla çarpılarak tazminat alırlar. Üst üste eksik kalan zamanlar orantılı olarak ödenir ve en fazla 9 yıllık hizmet süresi esas alınır. Örneğin, 5 yıl çalışmış bir sözleşmeli subayın tazminatı, net aylık hesaplanarak verilir (9 yıldan fazlası dikkate alınmaz). Bu tazminat, sadece kendi kusuru olmaksızın sözleşmesi uzatılmayan veya feshedilenlere ödenir. Kendi kusurundan dolayı feshedilenlere tazminat verilmez.
Sözleşme sona erdirildikten sonra (yenilememe veya fesih fark etmeksizin) subayın ilk yapması gereken, idareden gelen kararın tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde ilgili idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. Bu süre hak düşürücü olup kaçırılırsa dava hakkı kaybedilir. Açılacak idari davada hem sözleşmenin yenilenmemesi/feshi işleminin hukuka uygun olup olmadığı, hem de tazminat ödenip ödenmediği incelenir. İptal davası ile birlikte yürütmeyi durdurma talep edilebilir; kabul edilirse subay dava süresince görevine devam edebilir.
İdari davada mevzuata uygun hareket edildiği, somut gerekçelere dayanılıp dayanılmadığı değerlendirilir. Haksız idari işlemlerin önüne geçilmesi için alanında uzman idare hukuku avukatlarından destek almak büyük önem taşır. Örneğin, güvenlik soruşturması sonuçlarına dayalı veya bir kıdemli subayın kanaatine bağlı yenilememe kararı hukuka aykırı bulunabilir; böyle durumlarda dava açılarak işlemin iptali ve tazminat talep edilebilir. Yenilememe ve fesih işlemlerinin tamamı adli denetime açıktır. Dolayısıyla hukuka uygun olmayan veya sebepsiz yapılan işlemler, idare mahkemesince iptal edilir.
Tazminat Hakkı: Yenilememe veya fesih durumunda kendi kusurunuz yoksa alacağınız tazminat, son net maaşınızın iki katı esas alınarak hizmet yılınızla çarpılarak hesaplanır. Hizmet süresi az ya da fazla olsa da en fazla 9 yıllık süre kıst esas alınır.
İdari Dava Süresi: İşlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açmanız gerekir. Süre hak düşürücü olduğundan zamanında başvuru hayati önem taşır.
Uzman Hukuki Destek: Bu ağır sonuçlu işlemlerde hak kaybını önlemek için uzman bir idare hukuku avukatından yardım alınması önerilir. Davanın usulen ve esasa uygun hazırlanması, yürütmeyi durdurma talebi ve mevzuata atıf yapılması haklarınız için kritiktir.
Sözleşmeli Astsubay Sözleşme Yenileme ve Fesih makalemizde astsubaylık ile ilgili kısımları inceleyebilirsiniz.
Unutulmamalıdır ki, sözleşmeli subayların sözleşme yenilememe veya feshi işlemleri 4678 sayılı Kanun ve Sözleşmeli Subay Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Kanuni haklarınızı öğrenmek ve hakkınız olan tazminatı almak için yasal sürelere uymanız, gerekçelerin hukuki uygunluğunu sorgulamanız gereklidir. Şüpheli veya haksız bir fesih/yenilememe durumunda derhal hukuki yollara başvurmalı, bu alanda deneyimli bir avukattan destek almalısınız.
