Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde uzman erbaş statüsündeki askerler, belirli koşulları sağlamaları halinde astsubay sınıfına geçiş yapabilir. Bu geçiş süreci, 18 Mart 1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ile ilgili yönetmeliklerce düzenlenmiştir. 2026 yılı itibarıyla uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş ve şartları ve özetle şöyle açıklanabilir:
- Eğitim durumuna göre iki yol: Uzman erbaşlardan yükseköğrenim mezunu olanlar (fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokulu bitirenler) ile lise veya dengi okul mezunu olanlar için ayrı düzenlemeler vardır. Yükseköğrenimli uzman erbaşlar, en az dört yıl (dördüncü hizmet yılını tamamlamış) ancak sekizinci yılı tamamlamamış olmak koşuluyla geçiş için başvurabilir. Lise/dengi okul mezunları ise en az bir yıl hizmet şartı aranan gruptur.
- Askeri hiyerarşi ve isteklilik: Geçiş için adayın astsubaylığa istekli olması gereklidir. Adaylar önceki uzman erbaş görevlerinde disiplin, sicil ve askerî yeterlilik yönünden olumlu sicil notuna sahip olmalıdır. Örneğin astsubaylık sınavına başvuru tarihinde, uzman erbaşlığa nasbedildikleri tarihten itibaren en az bir tam yıl sicil almış olmaları ve sicil not ortalamalarının en az %80 olarak belirlenen standardı karşılaması şarttır.
- Yaş ve sağlık kriterleri: Lise/dengi okul mezunları için özel bir yaş sınırı vardır: Başvuru yılının ocak ayı itibarıyla 25 yaşından gün almamış olmak gerekir. Tüm adaylar için Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ndeki sağlık şartlarına uygun olmaları zorunludur; astsubaylığa geçiş için özellikle ruhsal ve bedensel yeterlilik açısından tam sağlam raporu alınması beklenir.
- Sözleşme süresi ve hizmet yükümlülüğü: Adayların halen sözleşmeli olarak görev yapıyor olmaları ve sözleşme süreleri içinde başvurmuş olmaları aranır. Uzman erbaşlık hizmetinde geçirilen süre, geçiş sonrası astsubaylığın mecburi hizmet süresine eklenebilir. 2026 itibarıyla uygulanan personel temin süreçlerinde de bu esaslar geçerlidir.
- Sınav ve eğitim başarıları: Geçiş başvurusunda bulunabilmek, ilgili yönetmeliklerde öngörülen yazılı, fiziki yeterlilik ve mülakat sınavlarında başarılı olmayı gerektirir. Ayrıca astsubay meslek yüksekokulu (Astsubay MYO) veya ilgili astsubay kurslarına kabul edilmek ve bu eğitimleri tamamlayarak başarılı olma şartı vardır. Özetle, uzman erbaşın astsubay statüsü kazanabilmesi için gereken adımlar, önce belirlenen sınavlar ve sağlık muayenesinde başarı, ardından astsubay eğitimine katılım ve başarıdan geçer.
Madde 15 kapsamında uzman erbaşların astsubaylığa geçirilmesine ilişkin usul ve esaslar, uygulamada iki farklı geçiş yoluna dayanmaktadır. Hüküm, hem yükseköğrenim mezunu olan uzman erbaşlar için doğrudan nasıp yolunu hem de lise mezunu olanlar için astsubay meslek yüksekokulu üzerinden geçiş yolunu ayrıntılı biçimde düzenlemektedir. Aşağıda madde içeriği, makaleye doğrudan eklenebilecek şekilde açıklanmıştır.
- Uzman erbaşların astsubaylığa geçirilmesinde temel ilke, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığının personel ihtiyacına bağlı olarak sınırlı sayıda personelin seçilmesidir. Bu çerçevede, şartları taşıyan her uzman erbaşın değil, ihtiyaç duyulan miktar kadarının astsubaylığa nasbedileceği kabul edilmiştir.
- Birinci geçiş yolu, fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokulu mezunu olan uzman erbaşlar için öngörülmüştür. Bu kapsamda; kendi nam ve hesabına yükseköğrenim mezunu olmak, muvazzaf astsubay olmaya istekli bulunmak, başvuru tarihinde dördüncü hizmet yılını tamamlamış ve sekizinci hizmet yılını bitirmemiş olmak, ilgili yönetmeliklerde öngörülen sınavlarda başarılı olmak temel şartlar arasındadır. Bunun yanında, Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu ve ikincil mevzuatta düzenlenen ceza durumu, sicil notu, kişisel ve ahlaki nitelikler, disiplin durumu, görevdeki başarı, sağlık durumu ve mesleki yeterlilik şartlarının tamamının sağlanması zorunludur. Bu şartları taşıyan ve temel askerlik eğitiminde başarılı olan uzman erbaşlar, doğrudan astsubay çavuşluğa nasbedilir.
- İkinci geçiş yolu ise lise veya dengi okul mezunu olan uzman erbaşlar için düzenlenmiştir. Bu yöntemde, uzman erbaşların astsubay meslek yüksekokullarında öğrenim görmeleri esastır. Bu kapsamdaki başvurular için; lise veya dengi okul mezunu olmak, uzman erbaş olarak en az bir yıl hizmet etmiş olmak, sözleşme süresi içinde müracaatta bulunmak ve başvurulan yılın ocak ayının ilk günü itibarıyla yirmi beş yaşını bitirmemiş olmak şartları aranır. Ayrıca, astsubay meslek yüksekokulu giriş sınavında başarılı olunması ve ilgili personel mevzuatında yer alan ceza, sicil, disiplin, sağlık ve mesleki yeterlilik şartlarının sağlanması gerekir. Bu süreci başarıyla tamamlayanlar, astsubay meslek yüksekokulundaki eğitimden sonra astsubay çavuşluğa nasbedilir.
- Astsubaylığa geçirilecek personelin tabi olacağı öğrenim ve eğitim süreleri bakımından, astsubay meslek yüksekokullarında eğitim görenler 4752 sayılı Kanun hükümlerine tabi tutulur. Temel askerlik eğitimine alınacaklar açısından ise eğitim süresi ve şekli, çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Bu süreçte, uzman erbaşların özlük hakları korunur; evli veya nişanlı olmama şartı ile öğrenime ara vermeme şartı aranmaz. Ayrıca, bu personele okul veya temel askerlik eğitimi süresince öğrenci harçlığı ödenmez; buna karşılık emeklilik iştirakçilikleri rütbe, derece ve kademelerine göre kesintisiz şekilde devam eder.
- Astsubay meslek yüksekokulunda veya temel askerlik eğitiminde başarısız olanlar ile kendi isteğiyle ayrılanlar bakımından, önemli bir güvence öngörülmüştür. Bu kişilerden istekli olan ve uzman erbaşlık için gerekli şartları kaybetmemiş bulunanlar, yeniden uzman erbaş statüsünde hizmete devam ettirilir.
- Astsubaylığa geçirilen uzman erbaşlar, nasıp işlemi sonrasında 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu hükümlerine tabi olur. Bu personelin mecburi hizmet süresi, ilk uzman erbaş sözleşmelerinin onaylandığı tarihten itibaren on beş yıl olarak belirlenmiştir. Uzman erbaşlıkta geçen hizmet süreleri, astsubay rütbe bekleme süresinden sayılmaz.
- 2024 yılında yapılan değişiklikle, harekât veya yurt dışı operasyon görevleri nedeniyle başvuru yapamayan ya da seçme sınavına katılamayan uzman erbaşlar lehine özel bir düzenleme getirilmiştir. Bu kapsamda, gerekli başvuru şartlarını taşıdığı hâlde görev nedeniyle başvuru veya sınava katılım imkânı bulamayanlara, katılamadıkları sınav sayısı kadar ek sınav hakkı tanınmıştır.
- Son olarak, uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş sürecine ilişkin tüm ayrıntıların, Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Geçici düzenleme ile de, belirli hizmet süresini doldurmuş olan uzman erbaşlara, ilk geçiş sınavına müracaat hakkı tanınarak kazanılmış beklentilerin korunması amaçlanmıştır.
Sözleşmeli Erbaşlıktan Uzman Erbaşlığa ve Astsubaylığa Geçişte Aranan Üç Yıllık Süre
TSK mevzuatına göre, sözleşmeli erbaş/er statüsündeki personelin uzman erbaş veya astsubay olmak üzere statü değişikliği başvurusunda bulunabilmeleri için fiilen en az üç yıl hizmet etmiş olmaları şarttır. Bu “üç yıllık süre” fiilen göreve başlandığı tarihten itibaren sayılır. Yani bir sözleşmeli erbaş, göreve başladıktan sonra üçüncü yılını doldurana kadar uzman erbaşlık veya astsubaylık sınavlarına başvurma hakkı elde edemez. Üç yıldan önce ayrılan ya da sözleşmesi sona erenler bu hakka sahip olamaz. Dolayısıyla 2026 güncel uygulamasında, sözleşmeli erbaş adayının üçüncü hizmet yılına ulaşması uzman erbaşlığa/astsubaylığa geçiş sürecine ön koşul olarak kabul edilmektedir. Bu uygulama sayesinde uzman erbaş ve erler, belirli bir deneyim kazandıktan sonra rütbe atlama imkânı bulur; aynı zamanda hizmet sürelerinin intibakı sırasında adil bir düzenleme sağlanır.
TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİNDE ASTSUBAY VE UZMAN ERBAŞLARIN STATÜ GEÇİŞ SINAVLARI
TSK’da uzman erbaşlardan astsubaylığa statü geçişi de bir sınav sürecine bağlıdır. Bu sınavlar genellikle her yıl ilan edilen takvimle yapılır ve üç aşamalıdır: Yazılı sınav, fiziki yeterlilik (spor) sınavı ve mülakat, ayrıca sağlık muayenesi. Yazılı sınavda adaylara genel kültür, genel yetenek ve askerî kültür konularında sorular yöneltilir. Sınıf/dal bilgisi de önem taşır; örneğin piyade sınıfından adaylar piyade temellerini değerlendiren sorularla, makineli tüfek gibi branşlar o dalın teknik bilgilerini ölçen sorularla sınanır. Bu sınav genelde çoktan seçmeli formatta olup 100 puan üzerinden değerlendirilir. Fiziki yeterlilik aşamasında ise adayların dayanıklılık, çeviklik ve güçlerini ölçen klasik fiziksel parkur uygulamaları ile spor testleri vardır. Sözlü mülakatta adayların askerî mesleğe uygunlukları, iletişim becerileri ve motivasyonları değerlendirilir.
Başarının değerlendirilmesi puanlar üzerinden yapılır. Adayların sınavlardaki toplam başarı puanına göre bir sıralama oluşturulur. Daha yüksek puan alan adaylar, ilan edilen kadro sayısı kadar astsubaylığa geçiş hakkı kazanır. Puan eşitliği durumunda kıdem üstünlüğü (hizmet süresi) ikinci kıstas olarak dikkate alınır. Örneğin iki adayın puanı aynı ise, daha uzun süre hizmet etmiş olana öncelik tanınır. Ayrıca söz konusu sınavlarda başarılı sayılabilmek için adayların, aranan sicil notu ortalamasını da koruyor olmaları beklenir. Özetle, düzenli bir değerlendirme sistemiyle yazılı sınav, spor testleri ve mülakat sonuçları birleştirilerek astsubay adaylarının listesi belirlenir.
Statü geçiş sınavı sonucunda başarı gösteren uzman erbaş adayları, Astsubay Meslek Yüksekokulu veya Astsubaylık İhtisas Okulu’na kayıt hakkı kazanır. Burada verilen eğitimleri de başarıyla tamamlayanlar, muvazzaf astsubay statüsüne terfi eder. Bu süreç boyunca adayların personel sicilleri temiz olmalı, disiplin cezası bulunmamalıdır. Başarıyla tüm aşamalardan geçenlere Muvazzaf Astsubay Olur raporu verilir ve orduda astsubay kadrosunda göreve başlarlar.
Elenenler İçin Süreç ve Haklar
Astsubaylığa geçiş sınavına katılan ancak başarılı olamayan uzman erbaşların mevcut statüleri korunur; bu kişiler astsubay adayı olamaz, ancak uzman erbaş olarak görevlerine devam ederler. Başarısız adayların disiplin veya başka bir sebeple görevden alınmaları söz konusu değildir; herhangi bir hak kaybı yaşamadan eski görevlerinde kalmaya devam ederler. Ayrıca elenenler, koşullarının uygun olması durumunda bir sonraki geçiş dönemi için tekrar müracaat edebilirler. Örneğin yaş sınırı henüz dolmamış veya beklenen hizmet süresi dolmamışsa, bir sonraki sınavdan önce aynı kriterlere yeniden başvuru yapma hakkına sahiptirler. Sınav esnasında yapılan puanlama veya değerlendirme hatalarına yönelik itiraz mekanizmaları sınırlıdır, ancak adaylar sınav sonuçlarına itiraz edebilir ve hata varsa ilave inceleme talep edebilir.
Yedek subaylıktan muvazzaf subaylığa geçiş ile ilgili makalemizi buradan inceleyebilirsiniz.
Başarısızlık halinde astsubay statüsüne geçiş imkânı el değiştirmiş sayılmaz, bu durumda uzman erbaşlar planladıkları kariyer yoluna devam ederler. Sözleşmeleri yaklaşıyorsa kontrat yenilemeye hak kazanırlar; bu yenileme uzman erbaş rütbesinde gerçekleşir. İlerleyen yıllarda yeniden sınava girerek astsubay olma şansını sürdürebilirler. Böylece TSK personel rejiminde, statü geçiş sınavından başarısız olanların mevcut hak ve görevleri güvence altına alınmış olur. 2026 itibarıyla yürürlükteki uygulamaya göre, eğer bir uzman erbaş astsubaylığa geçemezse haklarından mahrum kalmaz, terfi etmek için başka fırsatlar yakalayana kadar uzman erbaş olarak görevine devam edebilir.
