TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Nedir?
Türk Silahlı Kuvvetlerinde geçici görevden uzaklaştırma, hakkında disiplinsizlik veya suç teşkil edebilecek bir fiil nedeniyle inceleme ve araştırma yürütülen asker kişinin, soruşturmanın güvenli ve sağlıklı biçimde sürdürülebilmesi amacıyla geçici bir süre fiilen görevinden uzak tutulmasıdır.
Bu tedbir 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 29. maddesinde düzenlenmiştir.
Geçici görevden uzaklaştırmanın anlaşılabilmesi bakımından en önemli husus, bunun bir disiplin cezası olmamasıdır.
6413 sayılı Kanun, geçici görevden uzaklaştırmayı “Disiplin Cezaları Dışındaki İdari Yaptırımlar ve Disiplin Cezalarının Etkileri” başlığı altında düzenlemiştir. Bu nedenle personel hakkında geçici görevden uzaklaştırma kararı verilmesi, ilgili kişinin disiplin suçunu işlediğinin kesinleştiği veya suçlu bulunduğu anlamına gelmez.
Tedbirin amacı cezalandırmak değil, yürütülen inceleme veya soruşturmanın personelin görevde kalmasından olumsuz etkilenmesini önlemektir.
Dolayısıyla TSK geçici görevden uzaklaştırma işleminin hukuka uygunluğu değerlendirilirken yalnızca hakkında bir iddia veya soruşturma bulunup bulunmadığına bakılması yeterli değildir. Personelin görevi başında kalmasının yürütülen inceleme ve araştırmanın emniyetli ve sağlıklı şekilde devam etmesini gerçekten neden tehlikeye soktuğunun da ortaya konulması gerekir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Hangi Kanunda Düzenlenmiştir?
Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hakkında uygulanabilecek geçici görevden uzaklaştırma tedbirinin temel hukuki dayanağı 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 29. maddesidir.
Maddenin başlığı “Geçici olarak görevden uzaklaştırma ve görev yerini değiştirme tedbiri”dir.
Bu düzenleme önemlidir; çünkü 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda bulunan genel görevden uzaklaştırma hükümleri ile TSK personeline ilişkin 6413 sayılı Kanun’daki özel sistem aynı değildir.
Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler bakımından 6413 sayılı Kanun’un özel hükümleri esas alınmalıdır.
TSK bünyesinde çalışan sivil memurlar bakımından ise personelin statüsüne göre 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.
Bu nedenle “TSK’da görev yapıyor” olmak tek başına hangi görevden uzaklaştırma rejiminin uygulanacağını belirlemez. Öncelikle kişinin asker kişi mi yoksa sivil memur mu olduğu tespit edilmelidir.
6413 Sayılı Kanun Madde 29 Neyi Düzenler?
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi dört temel konuyu düzenlemektedir.
İlk olarak hangi personelin ve hangi şartlarda geçici olarak görevden uzaklaştırılabileceğini belirlemektedir.
İkinci olarak görevden uzaklaştırma kararını hangi makamın verebileceğini ve tedbirin ne kadar süre uygulanabileceğini düzenlemektedir.
Üçüncü olarak tedbirin sona ermesini, görevden uzaklaştırılan personelin asker kişi sıfatının ve hizmet süresinin durumunu açıklamaktadır.
Son olarak soruşturma bittikten sonra personelin eski görevinde kalmasının sakıncalı görülmesi hâlinde başka bir görev yerine atanabilmesine ilişkin sistemi düzenlemektedir.
Bu nedenle Madde 29 yalnızca “açığa alma” niteliğinde bir düzenleme değildir. Aynı zamanda soruşturma sonucunda görev yeri değişikliğine giden idari sürecin de hukuki temelini oluşturabilir.
Kimler TSK’da Geçici Olarak Görevden Uzaklaştırılabilir?
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesinde geçici görevden uzaklaştırma tedbirinin uygulanabileceği personel açık biçimde belirtilmiştir.
Buna göre subaylar, astsubaylar, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erler geçici olarak görevlerinden uzaklaştırılabilir.
Dolayısıyla bir yüzbaşı, binbaşı, astsubay, uzman çavuş veya sözleşmeli er hakkında şartların bulunması durumunda 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi uygulanabilir.
Ancak Kanunun genel kapsamıyla Madde 29’un özel kapsamının birbirinden ayrılması gerekir. 6413 sayılı Kanun genel olarak askerî öğrenciler ile erbaş ve erleri de kapsamakla birlikte Madde 29’un güncel metninde geçici görevden uzaklaştırılabilecek personel ayrıca sayılmıştır.
Bu nedenle somut olay değerlendirmesinde doğrudan 29. maddenin kişi bakımından kapsamına bakılması gerekir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Şartları Nelerdir?
Geçici görevden uzaklaştırma kararı verilmesi için personel hakkında herhangi bir iddianın bulunması tek başına yeterli değildir.
Kanun öncelikle personelin disiplinsizlik veya suç teşkil edebilecek bir fiil nedeniyle inceleme ve araştırmaya konu olmasını aramaktadır.
İkinci ve daha önemli şart ise kişinin görevi başında kalmasının yürütülen inceleme ve araştırmanın emniyetli ve sıhhatli şekilde devam etmesi bakımından sakıncalı görülmesidir.
Bu şart, görevden uzaklaştırma tedbirinin amacı bakımından belirleyicidir.
Örneğin personelin görevde bulunması nedeniyle tanıklara etki etme, soruşturma konusu belgelere ulaşma, deliller üzerinde tasarrufta bulunma, ast veya diğer personel üzerinde baskı oluşturma veya disiplin ortamını olumsuz etkileme yönünde somut bir risk bulunması görevden uzaklaştırma bakımından değerlendirmeye alınabilir.
Buna karşılık yalnızca “hakkında soruşturma vardır” denilerek hiçbir somut sakınca ortaya konulmadan görevden uzaklaştırma uygulanması, tedbirin amacına ve ölçülülük ilkesine uygunluğu yönünden tartışma yaratabilir.
Geçici görevden uzaklaştırma, soruşturmanın kendisi değil soruşturmanın korunması için kullanılan yardımcı bir idari tedbirdir.
Hakkında Ceza Soruşturması Açılan Her Asker Görevden Uzaklaştırılır mı?
Hayır.
Bir asker kişi hakkında Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatılması, kişinin otomatik olarak görevden uzaklaştırılması sonucunu doğurmaz.
6413 sayılı Kanun herhangi bir suç isnadının bulunmasını tek başına yeterli kabul etmemektedir.
Ayrıca görevi başında kalmasının yapılmakta olan inceleme ve araştırmanın güvenli ve sağlıklı yürütülmesi bakımından sakınca meydana getirmesi gerekir.
Dolayısıyla örneğin hakkında soruşturma yürütülen iki personelden biri görevden uzaklaştırılabilirken diğerinin görevine devam etmesi mümkün olabilir.
Burada belirleyici olan yalnızca suçlamanın adı değil; personelin bulunduğu görev, yetkileri, delillere erişim imkânı, personel üzerindeki etkisi ve soruşturmanın niteliğidir.
Millî Savunma Bakanlığının kamuoyuna açıkladığı uygulamalarda da Madde 29 kapsamında geçici görevden uzaklaştırmanın, yürütülen idari soruşturmanın sağlıklı biçimde sürdürülebilmesine yönelik bir tedbir olarak uygulandığı ve bu aşamada henüz nihai disiplin işlemi bulunmadığı açıkça ifade edilmiştir.
Disiplin Soruşturması Olmadan Geçici Görevden Uzaklaştırma Yapılabilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi “inceleme ve araştırma” kavramlarını kullanmaktadır.
Bu nedenle geçici görevden uzaklaştırmanın uygulanabilmesi için personel hakkında mutlaka kesinleşmiş bir disiplin cezasının veya tamamlanmış bir disiplin soruşturmasının bulunması gerekmez.
Tedbir zaten soruşturmanın devam ettiği aşamada kullanılan geçici bir koruma aracıdır.
Ancak personel hakkında hiçbir somut iddia, inceleme veya araştırma bulunmadan yalnızca soyut değerlendirmelerle görevden uzaklaştırma yapılması Kanunun amacıyla bağdaşmaz.
İdare, tedbiri doğuran maddi sebebi ve göreve devam edilmesinin soruşturmayı neden olumsuz etkileyeceğini somutlaştırabilmelidir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Kararını Kim Verir?
Geçici görevden uzaklaştırma kararını her disiplin amiri doğrudan veremez.
6413 sayılı Kanun, karar verme yetkisini asgari belirli bir komuta seviyesine bağlamıştır.
Sıralı disiplin amirlerinden biri veya disiplin soruşturmacısı görevden uzaklaştırma teklifinde bulunabilir.
Ancak karar doğrudan disiplin amiri konumundaki asgari tugay ve eşiti ile daha üst seviyedeki birlik, karargâh veya kurum amirleri tarafından verilebilir.
Bu nedenle personel hakkında geçici görevden uzaklaştırma işlemi tesis edildiğinde ilk incelenmesi gereken hususlardan biri, kararı veren makamın Kanunun 29. maddesi bakımından yetkili olup olmadığıdır.
Yetki kamu hukukunda bağlı yetkidir. Kanunun açıkça belirli komuta seviyesine tanıdığı bir yetkinin daha alt seviyedeki bir makam tarafından kullanılması işlemin yetki unsuru bakımından hukuka aykırılığına neden olabilir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Süresi Ne Kadardır?
6413 sayılı Kanun’a göre geçici görevden uzaklaştırma kararı ilk aşamada on beş iş gününe kadar verilebilir.
Burada özellikle “iş günü” ifadesine dikkat edilmelidir.
Takvim günü ile iş günü birbirinden farklıdır. Kararda başlangıç ve bitiş tarihinin bu ayrıma uygun şekilde belirlenmesi gerekir.
İhtiyaç devam ederse bu süre görevden uzaklaştırmaya yetkili makamlar tarafından bir katına kadar artırılabilir.
Bu düzenleme, kısa süreli görevden uzaklaştırmanın toplamda otuz iş gününe kadar devam edebilmesini mümkün kılmaktadır.
Ancak Kanun bununla da sınırlı değildir.
İhtiyaç bulunması hâlinde ilgili bakanın onayıyla geçici görevden uzaklaştırma süresi bir yıla kadar artırılabilir.
Dolayısıyla internette sıkça karşılaşılan “TSK geçici görevden uzaklaştırma en fazla 15 gündür” veya “en fazla 30 gündür” açıklamaları güncel kanun metnini tam olarak yansıtmamaktadır.
Kanunun mevcut düzenlemesinde 15 iş günlük ilk süre, bir katına kadar uzatma ve ilgili bakan onayıyla bir yıla kadar uzatma şeklinde üç aşamalı bir sistem bulunmaktadır.
Görevden Uzaklaştırma Bir Yıl Otomatik Uygulanabilir mi?
Hayır.
Kanunda bir yıla kadar uzatma imkânı bulunması, her görevden uzaklaştırma kararının doğrudan bir yıllık verilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Normal sistemde yetkili komutan tarafından on beş iş gününe kadar karar verilir.
İhtiyaç devam ederse yetkili makam bu süreyi bir katına kadar artırabilir.
Daha uzun bir görevden uzaklaştırmanın gerekli görülmesi hâlinde ise ilgili bakanın onayı gerekir.
Bunun yanında tedbirin her aşamasında görevden uzaklaştırmanın amacının devam edip etmediği önemlidir.
Soruşturmanın korunmasını gerektiren risk ortadan kalkmışsa sırf kanun bir yıla kadar süreye izin veriyor diye tedbirin devam ettirilmesi ölçülülük ilkesi bakımından hukuki sorun oluşturabilir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Ne Zaman Sona Erer?
Geçici görevden uzaklaştırma kararı, belirlenen sürenin sona ermesiyle başka bir işleme gerek kalmaksızın ortadan kalkar.
Bu, 6413 sayılı Kanun’un açık hükmüdür.
Dolayısıyla tedbir için belirlenen süre sona ermiş ve hukuka uygun yeni bir uzatma kararı alınmamışsa personelin görevden uzak tutulmaya devam edilmesi ayrıca hukuki sorun meydana getirebilir.
Tedbirin kaldırılması için her durumda sürenin bitmesi de gerekmez.
Kararı veren disiplin amiri, gerekli gördüğü takdirde görevden uzaklaştırmayı daha önce kaldırabilir.
Özellikle görevden uzaklaştırmaya neden olan fiilin suç veya disiplinsizlik oluşturmadığının anlaşılması hâlinde tedbirin sürenin dolması beklenmeden kaldırılması mümkündür.
Savcılık Takipsizlik Verirse Görevden Uzaklaştırma Otomatik Kalkar mı?
Ceza soruşturmasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi, görevden uzaklaştırma işleminin dayanağını önemli ölçüde etkileyebilir; ancak her somut olayda otomatik ve aynı anda sonuç doğurduğu söylenemez.
Çünkü personel hakkında yürütülen adli soruşturma ile disiplin soruşturması birbirinden farklı hukuki süreçlerdir.
Ceza soruşturmasında suç oluşmadığına karar verilmesine rağmen davranışın disiplin hukuku bakımından ayrıca değerlendirilmesi mümkün olabilir.
Buna karşılık görevden uzaklaştırmanın tek dayanağı adli isnat ise ve bu isnadın hukuki veya maddi temelinin ortadan kalktığı açık biçimde ortaya çıkmışsa tedbirin devam ettirilmesinin sebep ve ölçülülük yönünden yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Danıştay kararlarında da görevden uzaklaştırmaya konu suç isnadı hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş olmasının, personele yönelik sonraki statü işlemleri değerlendirilirken önem taşıdığı görülmektedir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Disiplin Cezası mıdır?
Hayır.
TSK geçici görevden uzaklaştırma işlemi bir disiplin cezası değildir.
6413 sayılı Kanun bu tedbiri disiplin cezalarından ayrı bir bölümde düzenlemiştir.
Bu nedenle görevden uzaklaştırılan personel hakkında henüz suçun veya disiplinsizliğin sabit olduğundan söz edilemez.
Personelin soruşturma sonucunda hiçbir ceza almaması, hakkında işlem yapılmasına yer olmadığına karar verilmesi veya soruşturmanın farklı bir sonuçla tamamlanması mümkündür.
Millî Savunma Bakanlığının uygulamaya ilişkin kamuoyu açıklamalarında da geçici görevden uzaklaştırma tedbirinin uygulanmış olmasının “nihai disiplin işlemi” anlamına gelmediği özellikle belirtilmiştir.
Geçici Görevden Uzaklaştırma ile Silahlı Kuvvetlerden Ayırma Aynı Şey midir?
Hayır.
Bu iki kurum hukuki niteliği ve sonuçları bakımından tamamen farklıdır.
Geçici görevden uzaklaştırma, soruşturma devam ederken personelin belirli bir süre görev yapmasını engelleyen idari tedbirdir.
Silahlı Kuvvetlerden ayırma ise 6413 sayılı Kanunda düzenlenen en ağır disiplin yaptırımlarından biridir ve personelin Türk Silahlı Kuvvetleriyle ilişiğinin sona ermesi sonucunu doğurur.
Geçici görevden uzaklaştırılan personelin asker kişi sıfatı devam eder.
Silahlı Kuvvetlerden ayırma kararında ise personelin askerî statüsünün sona ermesi gündeme gelir.
Bu nedenle geçici görevden uzaklaştırma kararı alınmasını doğrudan “ihraç edildi” şeklinde yorumlamak hukuken yanlıştır.
Yüksek Disiplin Kuruluna Sevk Edilen Personel Geçici Olarak Görevden Uzaklaştırılabilir mi?
Evet.
Özellikle Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektirebilecek ağır bir disiplinsizlik iddiası bulunan personel hakkında yürütülen inceleme ve araştırmanın sağlıklı şekilde devam etmesi amacıyla geçici görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanabilir.
Türk Silahlı Kuvvetleri Yüksek Disiplin Kurulları Yönetmeliği de Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizlikler nedeniyle yürütülen süreçlerde geçici görevden uzaklaştırma ve görev yeri değiştirme işlemlerinin 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesine göre yürütüleceğini düzenlemektedir.
Ancak Yüksek Disiplin Kuruluna sevk edilmek, personelin mutlaka Silahlı Kuvvetlerden çıkarılacağı anlamına gelmez.
Kurul tarafından ayırma cezası verilmemesi de mümkündür.
Bu nedenle soruşturma aşamasındaki tedbir ile nihai disiplin yaptırımının birbirinden ayrılması gerekir.
Geçici Görevden Uzaklaştırılan Asker Maaş Almaya Devam Eder mi?
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesine göre görevden uzaklaştırılan asker kişi idari izinli sayılmaktadır.
Ayrıca görevden ayrı kalınan sürenin hizmetten sayılacağı açıkça düzenlenmiştir.
Bu yönüyle 6413 sayılı Kanun’daki sistem, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamındaki klasik görevden uzaklaştırma rejiminden farklıdır.
657 sayılı Kanun’da görevden uzaklaştırılan memura aylığın belirli kısmının ödenmesine ilişkin özel düzenleme bulunmasına karşılık 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesinde bu şekilde bir üçte iki aylık ödeme sistemi öngörülmemiştir.
Uygulamada da 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi uyarınca geçici görevden uzaklaştırılan TSK personelinin maaşlarından bu gerekçeyle kesinti yapılmadığı Sayıştay incelemelerine yansımıştır.
Bununla birlikte fiilen belirli bir görevin yapılmasına, uçuşa, dalışa, operasyona veya başka özel çalışma koşullarına bağlı ödeme ve tazminatlar varsa bunların durumu kendi özel mevzuatına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Dolayısıyla “maaşın tamamı kesinlikle hiçbir kalem bakımından değişmez” şeklinde genel bir sonuç yerine hangi ödeme kaleminden söz edildiği ayrıca incelenmelidir.
Görevden Uzaklaştırılan Personelin Asker Kişi Sıfatı Devam Eder mi?
Evet.
6413 sayılı Kanun bu konuda açık düzenleme içermektedir.
Geçici olarak görevden uzaklaştırılan personelin asker kişi sıfatı devam eder.
Dolayısıyla kişi görevden uzaklaştırıldığı dönemde askerî statüsünü kaybetmez.
Ancak Kanun bu personelin emir veremeyeceğini açıkça belirtmektedir.
Bu nedenle kişi rütbesini ve asker kişi statüsünü korumakla birlikte aktif komuta yetkisini kullanamaz.
Görevden Uzaklaştırılan Süre Hizmetten Sayılır mı?
Evet.
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi görevden ayrı kalınan sürenin hizmetten sayılacağını açık biçimde düzenlemektedir.
Bu hüküm geçici görevden uzaklaştırmanın cezalandırıcı değil koruyucu bir idari tedbir olmasının doğal sonucudur.
Personel görevden uzaklaştırıldığı için bu dönem otomatik olarak hizmet dışı veya meslekten ayrılmış dönem olarak kabul edilemez.
Ancak kıdem, sicil, belirli görev süreleri, fiili hizmet, özel tazminat veya terfi bakımından özel mevzuatta ayrıca bir düzenleme bulunuyorsa bunun somut statü bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Görevden Uzaklaştırılan Personelin Silahı Alınır mı?
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi doğrudan “personelin silahı mutlaka alınır” şeklinde genel bir sonuç düzenlememektedir.
Ancak personelin görevden uzaklaştırılmasıyla birlikte görevin niteliğine bağlı silah, mühimmat, görev aracı, kurum kartı, gizlilik dereceli belge veya benzeri kamu malzemelerinin teslim edilmesine yönelik idari tedbirler uygulanabilir.
Bu işlemlerin dayanağı ve kapsamı somut olay ile ilgili diğer mevzuata göre değerlendirilmelidir.
Görevden uzaklaştırmayla doğrudan meslekten çıkarılma sonuçlarının birbirine karıştırılmaması gerekir.
Anayasa Mahkemesi de görevden uzaklaştırmanın geçici niteliğini ve soruşturma sonunda personel hakkında meslekten çıkarma kararı verilmeyebileceği ihtimalini özellikle vurgulamaktadır.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırmada Savunma Alınması Zorunlu mudur?
Geçici görevden uzaklaştırma nihai bir disiplin cezası değildir.
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesinde tedbir kararından önce mutlaka savunma alınmasını şart koşan özel bir hüküm bulunmamaktadır.
Tedbirin amacı devam eden soruşturmanın korunması olduğundan bazı durumlarda hızlı şekilde uygulanması gerekebilir.
Ancak bu durum idarenin sınırsız yetkiye sahip olduğu anlamına gelmez.
Görevden uzaklaştırmanın kanuni şartlarının bulunması, yetkili makam tarafından tesis edilmesi, kamu yararı ve hizmet gereklerine dayanması ve ölçülülük ilkesine uygun olması gerekir.
Nihai disiplin cezasının verilmesi aşamasında ise 6413 sayılı Kanun’un savunma hakkına ilişkin hükümlerine uyulması zorunludur.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Sonrasında Görev Yeri Değiştirilebilir mi?
Evet.
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesinin dördüncü fıkrası bu ihtimali açıkça düzenlemektedir.
Yapılan soruşturma sonucunda personelin mevcut görevine devam etmesinde kendisi veya birliği bakımından sakınca bulunduğuna karar verilirse, personelin başka bir göreve atanması teklif edilebilir.
Bu teklif geçici görevden uzaklaştırmaya yetkili makamlar tarafından atamaya yetkili makama yapılabilir.
Atamaya yetkili makam teklifi uygun görebileceği gibi resen de işlem tesis edebilir.
Personel aynı garnizon içinde başka bir kadroya, başka bir garnizona veya durumuna uygun biçimde komutanlık emrine atanabilir.
Kanun bu atamanın zamana bağlı olmaksızın gerçekleştirilebilmesine olanak tanımaktadır.
Geçici Görevden Uzaklaştırma ile Görev Yeri Değişikliği Aynı İşlem midir?
Hayır.
Geçici görevden uzaklaştırma personelin fiilen görev yapmasını belirli süreyle durduran tedbirdir.
Görev yeri değişikliği ise personelin görev yaptığı kadro, birlik veya garnizonun değiştirilmesi sonucunu doğurur.
Geçici görevden uzaklaştırma süresi dolduğunda personelin mevcut görevine dönmesi mümkün olabilir.
Buna karşılık soruşturma sonucunda aynı yerde görev yapmasının kendisi veya birlik bakımından sakıncalı görüldüğü durumda başka bir göreve atanması gündeme gelebilir.
Bu nedenle bir personel önce geçici görevden uzaklaştırılabilir, daha sonra görevden uzaklaştırma kaldırılmasına rağmen başka garnizona atanabilir.
Bu durumda görevden uzaklaştırma işlemi ile atama işlemi birbirinden bağımsız olarak hukuki denetime konu olabilir.
Geçici Görevden Uzaklaştırılan Uzman Erbaşın Sözleşmesi Yenilenmeyebilir mi?
Geçici görevden uzaklaştırma kararı tek başına uzman erbaşın sözleşmesinin otomatik olarak yenilenmemesi sonucunu doğurmaz.
Bu konu Danıştay kararlarında özellikle önem taşımaktadır.
Uzman erbaşın 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi kapsamında görevden uzaklaştırılmış bulunması, tek başına onun görevde başarısız olduğu veya kendisinden istifade edilemeyecek personel niteliğine geldiği anlamına gelmez.
Danıştay 12. Dairesinin incelediği dosyalarda, yalnızca geçici görevden uzaklaştırılmış olmanın uzman erbaşın sözleşmesinin yenilenmemesine yeterli hukuki temel oluşturup oluşturmadığı ayrıca değerlendirilmiştir.
Özellikle personel hakkında “kendisinden istifade edilemez” sonucuna götürecek somut şartların gerçekleşmediği veya görevden uzaklaştırmaya neden olan ceza soruşturmasının kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlandığı durumlarda sözleşme yenilememe işlemlerinin hukuka aykırı bulunabildiği görülmektedir.
Bu nedenle geçici görevden uzaklaştırılmış uzman erbaş bakımından sözleşme yenileme döneminin yaklaşması hâlinde, tedbir kararının sözleşme yenilememe gerekçesine dönüştürülüp dönüştürülmediği dikkatle incelenmelidir.
Geçici Görevden Uzaklaştırmaya Karşı İtiraz Edilebilir mi?
6413 sayılı Kanun, disiplin cezalarına ilişkin özel itiraz yolları düzenlemektedir.
Ancak geçici görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası olmadığı için disiplin cezalarına ilişkin itiraz hükümlerinin otomatik biçimde bu tedbire uygulanacağı söylenemez.
Bununla birlikte personelin idari işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi amacıyla genel idari başvuru yollarını kullanması mümkündür.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesi kapsamında üst makama veya üst makam bulunmuyorsa işlemi tesis eden makama başvurulması gündeme gelebilir.
Bu başvurunun dava açma süresi üzerindeki etkisi bulunduğundan başvuru tarihi ile dava süresi birlikte hesaplanmalıdır. Güncel İYUK düzenlemesinde üst makama yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde istem reddedilmiş sayılmaktadır.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma İşlemine Karşı Dava Açılabilir mi?
Evet.
Geçici görevden uzaklaştırma, personelin hukuki durumunu etkileyen kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlemdir.
Bu nedenle hukuka aykırı olduğu düşünülen görevden uzaklaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.
İşlemin geçici olması yargı denetimine kapalı olduğu anlamına gelmez.
Anayasa’nın 125. maddesindeki idarenin her türlü eylem ve işleminin yargı denetimine tabi olması ilkesi burada da geçerlidir.
Dava sırasında işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka uygunluğu değerlendirilir.
Özellikle karar veren makamın yetkisiz olması, hakkında gerçek bir inceleme veya araştırma bulunmaması, göreve devam edilmesinin soruşturmaya hangi nedenle zarar vereceğinin ortaya konulamaması, soyut gerekçelere dayanılması, sürenin mevzuata aykırı biçimde uzatılması veya tedbirin cezalandırma amacıyla kullanılması iptal davasında ileri sürülebilecek hususlar arasında yer alabilir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma İptal Davası Kaç Gün İçinde Açılır?
6413 sayılı Kanun’un 29. maddesinde görevden uzaklaştırma işlemine özgü farklı bir dava süresi öngörülmemiştir.
Bu nedenle genel idari dava açma süresi uygulanır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre özel kanunda başka bir süre düzenlenmemişse idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.
Süre kural olarak işlemin yazılı olarak tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
Bununla birlikte görevden uzaklaştırmanın ilk 15 iş günlük kararı, uzatma kararı veya ilgili bakan onayıyla daha uzun süreli uzatma işlemleri ayrı ayrı tesis edilmiş olabilir.
Bu nedenle dava süresi hesabında hangi işlemin dava konusu edildiği ve hangi tarihte personele bildirildiği dikkatle belirlenmelidir.
Geçici Görevden Uzaklaştırma Davasında Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?
Evet.
Görevden uzaklaştırma işlemine karşı açılacak iptal davasında şartların bulunması hâlinde yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için dava konusu işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların meydana gelmesi şartlarının birlikte bulunması gerekir.
TSK personeli bakımından görevden fiilen uzak kalmanın mesleki görevlerin yerine getirilememesine, komuta ve kariyer süreçlerinin aksamasına, kurs veya eğitimlerin kaçırılmasına, sicil ve atama süreçlerinin etkilenmesine veya sözleşmeli personel bakımından sözleşme yenileme sürecinde olumsuz değerlendirmelere yol açması ihtimali somut olayın özelliklerine göre telafisi güç zarar kapsamında ileri sürülebilir.
Ancak yalnızca “görevden uzaklaştırıldım ve mağdur oldum” şeklindeki genel bir ifade yeterli değildir.
İşlemin hangi açık hukuka aykırılıkları taşıdığı ve personel bakımından hangi somut sonuçları meydana getirdiği ayrı ayrı açıklanmalıdır.
Görevden Uzaklaştırma Kararının İptal Sebepleri Nelerdir?
TSK geçici görevden uzaklaştırma işleminde en önemli hukuka aykırılık alanlarından biri yetkidir.
Karar asgari tugay ve eşiti veya daha üst seviyedeki yetkili disiplin amiri tarafından verilmemişse işlem yetki bakımından tartışmalı hâle gelir.
İkinci önemli alan sebep unsurudur.
Personel hakkında gerçekten disiplinsizlik veya suç teşkil edebilecek somut bir fiil bulunmalıdır.
Üçüncü olarak personelin görevde kalmasıyla soruşturmanın zarar görmesi arasında makul ve somut bir bağlantı kurulmalıdır.
Dördüncü olarak tedbirin süresi Kanundaki sınırlar içerisinde olmalıdır.
On beş iş gününü aşan devam bakımından uzatma işlemi, daha uzun süreler bakımından ise Kanunda aranan onay süreci bulunmalıdır.
Beşinci olarak tedbir amacından sapmamalıdır.
Geçici görevden uzaklaştırma henüz kesinleşmemiş bir iddiayı cezalandırmak veya personeli meslekten fiilen tasfiye etmek amacıyla kullanılamaz.
Son olarak tedbirin devamı bakımından ölçülülük önemlidir. Soruşturmayı koruma ihtiyacı ortadan kalktığı hâlde görevden uzaklaştırmanın sürdürülmesi ayrıca hukuka uygunluk sorununa yol açabilir.
Görevden Uzaklaştırma Süresi Bittiği Hâlde Göreve Başlatılmayan Personel Ne Yapabilir?
Kanuna göre görevden uzaklaştırma süresi sona erdiğinde tedbir başka bir işleme gerek kalmaksızın ortadan kalkar.
Bu nedenle süresi sona ermiş ve hukuka uygun şekilde uzatılmamış bir görevden uzaklaştırma kararına dayanılarak personelin fiilen görevden uzak tutulmaya devam edilmesi mümkün değildir.
Ancak idare bu sırada başka bir işlem tesis etmiş olabilir.
Örneğin yeni bir uzatma kararı, başka göreve atama, komutanlık emrine atama veya statüyü etkileyen başka bir karar bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca ilk görevden uzaklaştırma kararına değil, daha sonra tesis edilen bütün işlemlere bakılması gerekir.
Personelin göreve başlatılmaması yeni ve bağımsız bir idari işleme dayanıyorsa bu işlem ayrıca dava konusu edilebilir.
Görevden Uzaklaştırma Sonunda Personel Eski Görevine Dönmek Zorunda mıdır?
Her durumda değil.
Soruşturma sonunda personelin mevcut görev yerinde kalmasında kendisi veya birliği açısından sakınca bulunduğuna karar verilirse 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesi uyarınca başka bir kadroya veya başka bir garnizona atanması gündeme gelebilir.
Bu nedenle geçici görevden uzaklaştırmanın sona ermesi, mutlaka personelin daha önce bulunduğu aynı masaya, aynı birliğe veya aynı kadroya döneceği anlamına gelmez.
Ancak daha sonra tesis edilen atama işleminin de ayrıca hukuka uygun olması gerekir.
Atama işleminde kamu yararı, hizmet gerekleri ve personelin statü mevzuatı birlikte değerlendirilmelidir.
Ceza Davasında Beraat Edilirse Ne Olur?
Geçici görevden uzaklaştırmaya konu olay hakkında ceza davası açılmış ve personel beraat etmişse, beraat kararının niteliği özellikle önem taşır.
Ceza mahkemesinin fiilin gerçekleşmediğini veya fiilin sanık tarafından işlenmediğini kesin olarak ortaya koyduğu durumların disiplin ve idari süreç bakımından etkisi farklı olabilir.
Bununla birlikte ceza sorumluluğu ile disiplin sorumluluğu birbirinden bağımsızdır.
Ceza hukukunda suç oluşturmayan bir davranış bazı durumlarda disiplin hukuku bakımından ayrıca değerlendirilebilir.
Ancak geçici görevden uzaklaştırmanın veya devamında tesis edilen sözleşme feshi, sözleşme yenilememe veya ayırma işleminin temel maddi dayanağı ceza isnadıysa, beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararının idari işlemin sebep unsuruna etkisi mutlaka incelenmelidir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırmada Masumiyet Karinesi
Geçici görevden uzaklaştırma personelin suçlu ilan edilmesi anlamına gelmez.
Tedbirin soruşturma aşamasında uygulanıyor olması bunun en açık göstergesidir.
Kişinin suçu veya disiplinsizliği henüz kesinleşmeden uygulanan geçici bir tedbirin, kamuoyu veya kurum içi yazışmalarda kesin suçluluk ifade eden bir dille sunulması masumiyet karinesi bakımından ayrıca değerlendirme konusu olabilir.
Bu nedenle idarenin hem tedbiri uygularken hem buna ilişkin açıklamalarda bulunurken görevden uzaklaştırma ile kesinleşmiş disiplin yaptırımı arasındaki farkı gözetmesi gerekir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Hakkında En Önemli Noktalar
TSK geçici görevden uzaklaştırma 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesinde düzenlenen bir idari tedbirdir ve disiplin cezası değildir.
Tedbir subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında uygulanabilir.
Personelin yalnızca hakkında bir soruşturma bulunması yeterli değildir; görevde kalmasının inceleme ve araştırmanın emniyetli ve sağlıklı biçimde devamı bakımından sakınca oluşturması gerekir.
Karar her disiplin amiri tarafından verilemez. Asgari tugay ve eşiti seviyesinde veya daha üst bir disiplin amirinin yetkisi söz konusudur.
İlk görevden uzaklaştırma süresi on beş iş gününe kadardır. İhtiyaç devam ederse yetkili makam tarafından bir katına kadar artırılabilir. İlgili bakanın onayıyla süre bir yıla kadar uzatılabilir.
Personel bu dönemde idari izinli sayılır.
Görevden ayrı kaldığı süre hizmetten sayılır.
Asker kişi sıfatı devam eder ancak emir veremez.
Tedbir süresi sona erdiğinde ayrıca kaldırma kararı beklenmeden kendiliğinden ortadan kalkar.
Soruşturma sonunda personelin mevcut görevinde kalmasının sakıncalı olduğu sonucuna ulaşılırsa başka bir kadroya, başka garnizona veya komutanlık emrine atanması gündeme gelebilir.
Geçici görevden uzaklaştırma tek başına uzman erbaşın sözleşmesinin yenilenmemesini veya personelin Silahlı Kuvvetlerden çıkarılmasını zorunlu kılmaz.
Hukuka aykırı görevden uzaklaştırma işlemlerine karşı idare mahkemesinde iptal davası ve koşulları varsa yürütmenin durdurulması talebi gündeme gelebilir.
TSK Geçici Görevden Uzaklaştırma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
TSK geçici görevden uzaklaştırma nedir?
TSK geçici görevden uzaklaştırma, disiplinsizlik veya suç teşkil edebilecek bir fiil hakkında yürütülen inceleme ve araştırmanın güvenli ve sağlıklı devam edebilmesi için, görev başında kalması sakıncalı görülen asker kişinin geçici süreyle görevden alınmasıdır.
TSK geçici görevden uzaklaştırma hangi kanunda düzenlenmiştir?
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 29. maddesinde düzenlenmiştir.
Geçici görevden uzaklaştırma disiplin cezası mıdır?
Hayır. Disiplin cezası değil, soruşturmanın korunmasına yönelik geçici idari tedbirdir.
TSK geçici görevden uzaklaştırma kaç gün sürer?
İlk aşamada on beş iş gününe kadar uygulanabilir. Yetkili makam ihtiyaç hâlinde süreyi bir katına kadar artırabilir. İlgili bakanın onayıyla bir yıla kadar uzatma mümkündür.
Geçici görevden uzaklaştırma en fazla 30 gün mü sürer?
Hayır. Kısa süreli sistemde otuz iş gününe kadar çıkabilir; ancak ilgili bakanın onayıyla Kanun sürenin bir yıla kadar uzatılabilmesine imkân tanımaktadır.
Görevden uzaklaştırma kararını kim verir?
Asgari tugay ve eşiti veya daha üst seviyedeki birlik, karargâh veya kurum amiri konumundaki disiplin amirleri karar verebilir. Sıralı disiplin amirleri veya soruşturmacılar teklif sunabilir.
Hakkında soruşturma açılan her asker görevden uzaklaştırılır mı?
Hayır. Ayrıca personelin görev başında kalmasının soruşturmanın emniyetli ve sağlıklı yürütülmesini tehlikeye sokması gerekir.
Görevden uzaklaştırılan asker maaş alır mı?
6413 sayılı Kanun kapsamında personel idari izinli sayılır ve görevden ayrı kaldığı süre hizmetten sayılır. 657 sayılı Kanundaki gibi aylığın otomatik olarak üçte ikiye düşürülmesini öngören bir hüküm 6413 sayılı Kanun’un 29. maddesinde bulunmamaktadır.
Görevden uzaklaştırılan personelin askerliği devam eder mi?
Evet. Asker kişi sıfatı devam eder ancak personel bu süre içerisinde emir veremez.
Görevden uzaklaştırılan süre hizmetten sayılır mı?
Evet. Kanunda açıkça görevden ayrı kalınan sürenin hizmetten sayılacağı belirtilmiştir.
Görevden uzaklaştırma süresi bitince ayrıca karar gerekir mi?
Süre sona erdiğinde tedbir başka bir işleme gerek kalmadan ortadan kalkar.
Görevden uzaklaştırma erken kaldırılabilir mi?
Kararı veren disiplin amiri tedbiri sürenin tamamlanmasını beklemeden kaldırabilir.
Suç veya disiplinsizlik olmadığı anlaşılırsa ne olur?
Görevden uzaklaştırmaya neden olan fiilin suç veya disiplinsizlik oluşturmadığı anlaşılırsa tedbir süresinden önce kaldırılabilir.
Geçici görevden uzaklaştırılan personelin görev yeri değiştirilebilir mi?
Soruşturma sonunda mevcut görevinde kalması kendisi veya birliği bakımından sakıncalı görülürse başka kadroya, başka garnizona veya komutanlık emrine atanması gündeme gelebilir.
Görevden uzaklaştırılan uzman erbaşın sözleşmesi otomatik feshedilir mi?
Hayır. Geçici görevden uzaklaştırma tek başına sözleşme feshi veya yenilememe sebebi olarak otomatik sonuç doğurmaz. Uzman erbaş mevzuatındaki diğer şartların somut olarak oluşması gerekir.
Takipsizlik alınırsa uzman erbaş görevine döner mi?
Takipsizlik kararı görevden uzaklaştırmanın dayanağını önemli ölçüde etkileyebilir. Ancak ayrıca disiplin soruşturması bulunup bulunmadığı ve tedbirin hangi gerekçeye dayandığı değerlendirilmelidir.
Geçici görevden uzaklaştırmaya karşı dava açılır mı?
Hukuka aykırı olduğu düşünülen geçici görevden uzaklaştırma işlemi idari yargıda iptal davasına konu edilebilir.
Dava açma süresi kaç gündür?
Özel bir süre bulunmadığından genel olarak yazılı tebliği izleyen günden itibaren altmış günlük idari dava açma süresi dikkate alınır.
Yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar meydana gelmesi şartları birlikte bulunuyorsa yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Görevden uzaklaştırma kararı ihraç anlamına gelir mi?
Hayır. Geçici görevden uzaklaştırma soruşturma aşamasında kullanılan tedbirdir. Silahlı Kuvvetlerden ayırma ise nihai disiplin yaptırımıdır.
Yüksek Disiplin Kuruluna sevk edilen herkes ihraç edilir mi?
Hayır. Yüksek Disiplin Kurulu dosyayı değerlendirir ve Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası verilmesine veya verilmemesine karar verebilir.
Sonuç
TSK geçici görevden uzaklaştırma, Türk Silahlı Kuvvetleri personeli bakımından ciddi mesleki sonuçlar meydana getirebilmesine rağmen hukuken bir disiplin cezası değil, geçici bir idari tedbirdir.
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 29. maddesindeki sistemin temel amacı personeli cezalandırmak değil, disiplinsizlik veya suç teşkil edebilecek bir olay hakkında yürütülen inceleme ve araştırmanın güvenli ve sağlıklı şekilde tamamlanmasını sağlamaktır.
Bu nedenle personelin hakkında bir soruşturma bulunması tek başına görevden uzaklaştırmayı hukuka uygun hâle getirmez. Görevde kalmasının soruşturmayı hangi şekilde tehlikeye düşürdüğünün de ortaya konulması gerekir.
Tedbirin yetkili makam tarafından alınması, Kanundaki sürelere uyulması ve işlemin amacından sapmaması zorunludur.
Kural olarak görevden uzaklaştırma ilk aşamada on beş iş gününe kadar uygulanabilir. İhtiyaç hâlinde yetkili makam bu süreyi bir katına kadar artırabilir. Daha uzun süre bakımından ise ilgili bakanın onayıyla bir yıla kadar uzatma mümkündür.
Görevden uzaklaştırılan personel idari izinli sayılır. Asker kişi sıfatı devam eder, görevden ayrı kaldığı süre hizmetten sayılır; ancak bu dönemde emir veremez.
Tedbirin süresi sona erdiğinde başka bir işleme gerek kalmadan ortadan kalkması gerekir. Ayrıca görevden uzaklaştırmanın sebebinin ortadan kalkması veya fiilin suç ya da disiplinsizlik oluşturmadığının anlaşılması hâlinde süre dolmadan kaldırılması mümkündür.
Soruşturma sonunda personelin mevcut görev yerinde kalmasının kendisi veya birliği açısından sakınca doğurduğu değerlendirilirse başka bir görev yerine atanması da gündeme gelebilir. Ancak görev yeri değişikliği, geçici görevden uzaklaştırmadan farklı ve ayrıca hukuka uygun olması gereken bir idari işlemdir.
Özellikle uzman erbaşlar bakımından geçici görevden uzaklaştırmanın daha sonra “kendisinden istifade edilemeyecek personel” değerlendirmesine veya sözleşmenin yenilenmemesine dayanak yapılması ayrı bir hukuki inceleme gerektirir. Danıştay uygulamasında geçici görevden uzaklaştırmanın tek başına bu sonucu doğurmasının yeterli olmadığına ilişkin önemli kararlar bulunmaktadır.
Bu nedenle TSK geçici görevden uzaklaştırma işlemleri değerlendirilirken yalnızca kararın varlığına değil; işlemin hangi somut fiile dayandığına, soruşturmayı koruma bakımından gerçekten gerekli olup olmadığına, kararı veren makamın yetkisine, süresine, uzatma usulüne ve sonrasında personele yönelik başka statü işlemleri tesis edilip edilmediğine birlikte bakılmalıdır.
Hukuka aykırı görevden uzaklaştırma işlemleri idari yargı denetimine tabidir. Şartların bulunması hâlinde iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmesi de mümkündür.