Uzman erbaş görevde başarısızlık nedeniyle sözleşme feshi, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan uzman çavuş ve uzman onbaşıların mesleki statülerini doğrudan etkileyen önemli bir idari işlemdir. Askerî hizmetin gerektirdiği yeterliliklere sahip olunması, personelin görevini güvenli ve etkin biçimde yerine getirmesi bakımından zorunludur. Bununla birlikte uzman erbaşın görevinde başarısız olduğunun kabul edilmesi ve bu gerekçeyle sözleşmesinin feshedilmesi, yalnızca amirlerin kişisel kanaatlerine veya genel nitelikteki olumsuz değerlendirmelere dayandırılamaz.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/B maddesi, uzman erbaşların hangi durumlarda görevde başarısız sayılacaklarını açıkça düzenlemektedir. 12 Haziran 2024 tarihinde kabul edilen 7517 sayılı Kanun ile mevzuata eklenen bu düzenleme, atış, spor ve eğitim faaliyetlerinde öngörülen standartlara ulaşılamaması, belirli görevlerde yetersizlik veya isteksizlik gösterilmesi ve kadro görev yeriyle ilgili en az üç aylık kurs veya eğitimlerde başarısız olunması hallerini kapsamaktadır.
Ancak bir uzman erbaşın spor testinde başarısız olması, atış faaliyetinde yeterli puanı alamaması, görevindeki performansının yetersiz görülmesi veya eğitim programını tamamlayamaması nedeniyle sözleşmesinin feshedilebilmesi için ilgili kanun hükmünde aranan koşulların gerçekleşmiş olması gerekir. Özellikle başarısızlığın hangi ölçütlere göre belirlendiği, personelin görevine ilişkin yükümlülüklerin neler olduğu ve olumsuz değerlendirmelerin hangi belgelerle desteklendiği önem taşımaktadır.
Bu nedenle görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşların, işlemin dayanağını oluşturan mevzuatı bilmeleri ve fesih kararının hukuka uygunluğunu somut olayın özelliklerine göre değerlendirmeleri gerekmektedir.
Uzman Erbaş Görevde Başarısızlık Nedir?
Uzman erbaş görevde başarısızlık, personelin askerî hizmet veya ilgili kurumun görevleri kapsamında kendisinden beklenen mesleki yeterlilikleri karşılayamaması ya da kanunda öngörülen belirli görev ve eğitim faaliyetlerinde başarısız olması durumudur.
Uzman erbaşlık, yalnızca belirli bir mesleki bilgiye sahip olmayı değil, aynı zamanda fiziksel yeterlilik, disiplin, görev bilinci ve hizmetin gerektirdiği sorumlulukları yerine getirebilme becerisini de gerektirmektedir. Özellikle operasyonel faaliyetlerde görev yapan personelin belirli eğitim standartlarına ulaşması, silahını güvenli ve etkili biçimde kullanabilmesi ve görev sırasında ortaya çıkabilecek risklere karşı gerekli yeterliliği göstermesi önem taşımaktadır.
Bununla birlikte görevde başarısızlık kavramının idare tarafından geniş yorumlanabilmesi, bu kavramın her türlü olumsuz davranışı veya performans düşüklüğünü kapsayacak şekilde uygulanabileceği anlamına gelmemektedir. Kanun koyucu, uzman erbaşların görevde başarısız sayılabilecekleri durumları belirli hukuki koşullara bağlamıştır.
Dolayısıyla bir uzman çavuş hakkında yalnızca görevini yeterince iyi yapmadığı, kendisinden beklenen performansı gösteremediği veya mesleki açıdan uygun bulunmadığı şeklinde değerlendirmeler yapılması, tek başına sözleşme feshi işleminin hukuka uygun olduğunu göstermeyecektir.
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin feshedilebilmesi için öncelikle 3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinde belirtilen durumlardan birinin gerçekleşmesi ve bu durumun kanunun aradığı belgelerle kanıtlanması gerekmektedir.
3269 Sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/B Maddesi
Uzman erbaşların görevde başarısız sayılabilecekleri durumlar, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/B maddesinde düzenlenmektedir. Söz konusu madde, 7517 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle 12 Haziran 2024 tarihinde kabul edilmiş ve 28 Haziran 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle kanuna eklenmiştir.
Görevde başarısız olma halleri
MADDE 12/B- (Ek:12/6/2024-7517/33 md.)
Uzman erbaşlardan;
a) Atış, spor ve eğitim faaliyetlerinde ilgili mevzuatında öngörülen standartlara ulaşamayanlar,
b) Harekât, operasyon, iç güvenlik, hudut ve kolluk/asayiş görevleri ile kadro görevinin gereklerini yerine getirmede yetersizlik veya isteksizlik göstererek vazifeyi yahut birliğin emniyetini tehlikeye düşürenler veya görevin yapılmasını aksatanlar,
c) Atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitimde başarısız olanlar,
bu durumlarının rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanması halinde görevde başarısız sayılırlar ve 12 nci maddenin ikinci fıkrasına göre sözleşmeleri feshedilir.
Kanun maddesi incelendiğinde uzman erbaşların görevde başarısız sayılabilmeleri için üç farklı durumun düzenlendiği görülmektedir. Bunlardan ilki, atış, spor ve eğitim faaliyetlerinde öngörülen standartlara ulaşılamamasıdır. İkincisi, belirli görevlerin yerine getirilmesinde yetersizlik veya isteksizlik gösterilmesi sonucunda vazifenin ya da birlik emniyetinin tehlikeye düşürülmesi veya görevin aksatılmasıdır. Üçüncüsü ise personelin atandığı kadro görev yeriyle ilgili olarak en az üç aylık kurs veya eğitimde başarısız olmasıdır.
Kanunun son cümlesi ayrıca önem taşımaktadır. Çünkü uzman erbaşın görevde başarısız sayılabilmesi için söz konusu durumların rapor, tutanak ve her türlü belgeyle kanıtlanması aranmaktadır. Bu nedenle görevde başarısızlık değerlendirmesinin yalnızca bir kanaat açıklamasından ibaret olmaması, somut ve denetlenebilir tespitlere dayanması gerekmektedir.
Atış Faaliyetinde Başarısız Olan Uzman Erbaşın Sözleşmesi Feshedilir mi?
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (a) bendi kapsamında düzenlenen başarısızlık nedenlerinden biri, atış faaliyetlerinde ilgili mevzuatta öngörülen standartlara ulaşılamamasıdır.
Uzman erbaşların görevleri gereği silah kullanma konusunda belirli yeterliliklere sahip olmaları beklenmektedir. Özellikle harekât, operasyon, hudut güvenliği ve kolluk faaliyetlerinde görev yapan personelin silah kullanma becerisi, hem kendi güvenliği hem de birlikte görev yaptığı diğer personelin güvenliği bakımından önem taşımaktadır.
Bu nedenle uzman erbaşların belirli dönemlerde atış eğitimlerine veya değerlendirmelerine tabi tutulmaları ve ilgili mevzuatta belirtilen başarı standartlarını karşılamalarının istenmesi, askerî hizmetin niteliğiyle bağlantılıdır.
Ancak atış faaliyetlerinde başarısızlık gerekçesiyle sözleşme feshi işlemi tesis edilmesi halinde, personelin hangi atış standardına tabi olduğu ve bu standarda neden ulaşamadığı somut biçimde ortaya konulmalıdır.
Örneğin bir uzman çavuşun atış faaliyetinden başarısız olduğu belirtilmişse, öncelikle ilgili atış değerlendirmesinin tabi olduğu mevzuat, başarı ölçütleri ve personele ait sonuç belgeleri incelenmelidir. Değerlendirmede kullanılan hedefler, atış mesafesi, puanlama yöntemi ve diğer koşullar ilgili eğitim esaslarına uygun olmalıdır.
Personelin başarısızlığına dayanak gösterilen atış sonuçlarının hatalı hesaplanması, farklı başarı ölçütlerinin uygulanması veya değerlendirmeye ilişkin kayıtların gerçeği yansıtmaması halinde, bu sonuca dayanan fesih işleminin hukuka uygunluğu tartışılabilecektir.
Uzman Çavuş Bir Defa Atıştan Kalırsa Meslekten Atılır mı?
Uzman çavuşların atış faaliyetlerinde başarısız olmaları nedeniyle sözleşmelerinin feshedilmesi konusunda en önemli hususlardan biri, başarısızlığın hangi koşullarda gerçekleştiğidir.
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinde, atış faaliyetlerinde ilgili mevzuatta öngörülen standartlara ulaşamayanların görevde başarısız sayılabileceği düzenlenmiştir. Ancak maddede bütün atış faaliyetleri bakımından geçerli olacak şekilde belirli sayıda başarısızlık şartı öngörülmemiştir.
Dolayısıyla her uzman erbaşın mutlaka iki veya üç defa atıştan kalması gerektiği ya da tek bir başarısızlığın hiçbir şekilde fesih sebebi oluşturamayacağı yönünde genel bir değerlendirme yapılması doğru değildir.
Bu noktada uygulanacak atış yönergesi, değerlendirme esasları, başarısızlık halinde tekrar sınava girme hakkının bulunup bulunmadığı ve ilgili diğer mevzuat hükümleri önem kazanmaktadır.
Örneğin belirli bir atış eğitiminde başarısız olan personele tekrar değerlendirme hakkı tanınması öngörülmüşse, bu usul uygulanmadan doğrudan sözleşme feshi işlemi tesis edilmesi hukuki açıdan tartışmaya konu olabilir. Buna karşılık ilgili mevzuatta belirlenen başarı koşullarının usulüne uygun gerçekleştirilen değerlendirme sonucunda karşılanamadığı ve kanuni şartların oluştuğu durumlarda, başarısızlığın sözleşme feshi işlemine dayanak oluşturması mümkündür.
Bu nedenle atış başarısızlığına dayanan sözleşme feshi işlemlerinde, yalnızca başarısızlık sonucuna değil, bu sonuca hangi usulle ulaşıldığına da bakılmalıdır.
Spor Testinde Başarısız Olan Uzman Çavuşun Sözleşme Feshi
Uzman erbaşların spor faaliyetlerinde öngörülen standartlara ulaşamaması, 3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (a) bendi kapsamında görevde başarısızlık nedeni olarak düzenlenmiştir.
Askerî hizmetin fiziksel yeterlilik gerektirmesi nedeniyle uzman erbaşların belirli spor faaliyetlerini başarıyla tamamlamaları beklenmektedir. Özellikle operasyonel görevlerde personelin dayanıklılığı, hareket kabiliyeti ve fiziksel kapasitesi önem taşımaktadır.
Bununla birlikte uzman erbaşların tamamının aynı spor standartlarına tabi olduğu varsayılamaz. Personelin görev yaptığı kurum, sınıfı, kadro görevi ve uygulanacak mevzuat hükümleri, tabi tutulacağı fiziksel yeterlilik ölçütlerini etkileyebilir.
Bu nedenle spor faaliyetlerinde başarısızlık nedeniyle sözleşme feshi işlemi tesis edilmesi halinde, öncelikle ilgili personele hangi spor standardının uygulandığı belirlenmelidir.
Örneğin koşu, mekik veya şınav gibi faaliyetlerden oluşan bir değerlendirmede personelin başarısız olduğu ileri sürülüyorsa, ilgili faaliyetlerin nasıl gerçekleştirildiği, başarı ölçütlerinin hangi düzenlemeye dayandığı ve değerlendirme sonuçlarının doğru şekilde kaydedilip kaydedilmediği incelenmelidir.
Personelin spor faaliyetlerine katılmasına engel oluşturabilecek sağlık durumu bulunması halinde ise ayrıca sağlık mevzuatının ve ilgili değerlendirme usullerinin dikkate alınması gerekebilir.
Spor Testinden Kalmak Uzman Erbaşın Sözleşmesinin Feshi İçin Yeterli midir?
Spor testinden başarısız olmak, kanunda öngörülen görevde başarısızlık nedenlerinden birini oluşturabilecek niteliktedir. Ancak başarısızlık sonucunun hukuken geçerli olması ve ilgili mevzuatta belirtilen koşullara uygun şekilde belirlenmesi gerekir.
Örneğin spor değerlendirmesinin yanlış yaş grubu üzerinden yapılması, personele uygulanması gereken başarı ölçütünün hatalı belirlenmesi veya puanlama sonucunda maddi hata bulunması, fesih işleminin hukuka uygunluğunu etkileyebilir.
Ayrıca personelin sağlık durumuna ilişkin geçerli belgelerin bulunması halinde, bunların spor faaliyetlerine katılım ve değerlendirme bakımından ne gibi sonuçlar doğurduğu incelenmelidir.
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus, spor başarısızlığının her durumda idarenin keyfî değerlendirmesine bırakılmış olmamasıdır. İlgili standartların önceden belirlenmiş olması ve bu standartların personel hakkında mevzuata uygun biçimde uygulanması gerekir.
Eğitim Faaliyetlerinde Başarısız Olan Uzman Erbaşın Durumu
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesi, uzman erbaşların eğitim faaliyetlerinde öngörülen standartlara ulaşamamasını da görevde başarısızlık nedenleri arasında kabul etmektedir.
Uzman erbaşların mesleki yeterliliklerini korumaları, görevleriyle ilgili yeni bilgi ve beceriler kazanmaları ve hizmetin gerektirdiği eğitimleri tamamlamaları beklenmektedir. Bu nedenle personelin belirli dönemlerde mesleki eğitimlere tabi tutulması ve eğitimlerin sonunda başarı düzeyinin değerlendirilmesi mümkündür.
Ancak eğitim faaliyetlerinde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin feshedilmesi halinde, söz konusu eğitimin niteliği ve başarı koşulları önem taşımaktadır.
Örneğin uzman erbaşın katıldığı eğitim faaliyetinde belirli bir başarı puanına ulaşması gerekiyorsa, öncelikle bu puanın hangi mevzuat veya eğitim düzenlemesiyle belirlendiği incelenmelidir. Personelin elde ettiği sonucun değerlendirilme yöntemi de ilgili usule uygun olmalıdır.
Eğitim faaliyetinin tamamlanamaması ile eğitimde başarısız olunması da her zaman aynı hukuki anlama gelmemektedir. Personelin geçerli bir mazeret nedeniyle eğitime katılamaması, eğitim programının idare tarafından değiştirilmesi veya değerlendirmenin gerçekleştirilememesi gibi durumlarda, doğrudan eğitim başarısızlığı sonucuna ulaşılıp ulaşılamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle eğitim başarısızlığı gerekçesine dayanan fesih işlemlerinde, personelin hangi eğitimden neden başarısız sayıldığının açıklıkla belirlenmesi gerekmektedir.
Harekât ve Operasyon Görevlerinde Yetersizlik Nedeniyle Sözleşme Feshi
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (b) bendi, uzman erbaşların harekât, operasyon, iç güvenlik, hudut ve kolluk/asayiş görevleri ile kadro görevlerinin gereklerini yerine getirmede yetersizlik veya isteksizlik göstermelerini belirli sonuçların ortaya çıkması koşuluyla görevde başarısızlık kapsamında düzenlemektedir.
Bu hükmün uygulanmasında önemli olan, personelin yalnızca yetersiz veya isteksiz olduğunun ileri sürülmesi değildir. Kanun, söz konusu yetersizlik veya isteksizlik nedeniyle vazifenin yahut birliğin emniyetinin tehlikeye düşürülmesini veya görevin yapılmasının aksatılmasını da aramaktadır.
Dolayısıyla bir uzman erbaş hakkında görevinde yetersiz olduğu yönünde değerlendirme yapılması, tek başına bu bentte öngörülen bütün koşulların gerçekleştiğini göstermemektedir.
Örneğin uzman çavuşun operasyon sırasında kendisine verilen görevi yerine getirmekte yetersiz kaldığı ileri sürülüyorsa, öncelikle personelin hangi görevi yerine getirmesi gerektiği, bu görevde hangi yetersizliğin ortaya çıktığı ve söz konusu yetersizliğin görevin yerine getirilmesini nasıl etkilediği belirlenmelidir.
Ayrıca olayın meydana geldiği şartların da değerlendirilmesi gerekir. Görevin yerine getirilmesini etkileyen dış koşullar, teknik arızalar, haberleşme sorunları veya personele verilen emirlerdeki belirsizlikler, somut olayın özelliklerine göre önem taşıyabilir.
Bu nedenle harekât ve operasyon görevlerinde başarısızlık gerekçesiyle sözleşme feshi işlemi tesis edilirken, personelin davranışı ile ortaya çıktığı ileri sürülen tehlike veya aksama arasındaki bağlantının ortaya konulması gerekmektedir.
Görevde Yetersizlik ile Görevin Aksaması Arasında Bağlantı Bulunmalı mıdır?
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (b) bendinin lafzı dikkate alındığında, personelin görev gereklerini yerine getirmede yetersizlik veya isteksizlik göstermesi ile vazifenin yahut birlik emniyetinin tehlikeye düşmesi veya görevin aksaması arasında bağlantı bulunması gerektiği anlaşılmaktadır.
Örneğin uzman erbaşın görevini yerine getirmediği iddia edilmesine rağmen hizmetin aksamasına neden olan durumun tamamen teknik bir arızadan kaynaklandığı ortaya konulmuşsa, personelin sorumluluğunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Aynı şekilde görev sırasında meydana gelen her olumsuz olayın, doğrudan ilgili uzman erbaşın yetersizliğinden veya isteksizliğinden kaynaklandığı kabul edilemez.
Bu nedenle fesih işleminin dayanağı olan rapor ve tutanaklarda personelin hangi eylem veya davranışı gerçekleştirdiği, hangi görev gereklerine aykırı hareket ettiği ve bu durumun hangi tehlikeye veya aksamaya neden olduğu somut biçimde açıklanmalıdır.
Uzman Erbaşın Görevde İsteksiz Davranması Sözleşme Feshi Nedeni midir?
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (b) bendinde yalnızca görevde yetersizlik değil, görev gereklerini yerine getirmede isteksizlik gösterilmesi de düzenlenmiştir.
Bununla birlikte isteksizlik kavramı, personelin kişilik özellikleri veya amirleriyle olan ilişkisi üzerinden sınırsız biçimde yorumlanabilecek bir kavram değildir. Bir uzman erbaşın sessiz olması, sosyal ilişkilerinin sınırlı bulunması veya amirleri tarafından yeterince girişken görülmemesi, kendiliğinden kanunda belirtilen görevde isteksizlik halinin gerçekleştiği anlamına gelmez.
Görevde isteksizlik değerlendirmesinin, personelin kendisine verilen görevleri yerine getirmeye yönelik somut davranışları üzerinden yapılması gerekir. Özellikle isteksizlik nedeniyle vazifenin veya birlik emniyetinin tehlikeye düşürüldüğü ya da görevin aksatıldığı ileri sürülüyorsa, bu sonucun hangi olay nedeniyle ortaya çıktığı belirlenmelidir.
Örneğin uzman erbaşın görevini yerine getirmekten sürekli kaçındığı veya görev gereklerini bilinçli biçimde karşılamadığı ileri sürülüyorsa, bu iddiaların hangi tarihlerde gerçekleşen hangi olaylara dayandığı önem taşımaktadır.
Ancak kanunda bütün olaylar bakımından geçerli olacak şekilde belirli sayıda uyarı yapılması, belirli sayıda tutanak tutulması veya isteksizliğin mutlaka uzun bir süre devam etmesi gerektiği şeklinde açık bir koşul bulunmamaktadır. Bu nedenle her olayın ilgili mevzuat ve somut deliller çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
Hudut ve Kolluk Görevlerinde Başarısızlık Nedeniyle Uzman Erbaşın Sözleşmesinin Feshi
Uzman erbaşların önemli bir bölümü hudut güvenliği, iç güvenlik, kolluk ve asayiş hizmetleri kapsamında görev yapmaktadır. Özellikle Jandarma Genel Komutanlığı ve ilgili diğer kurumlarda görev yapan personelin görev gereklerini yerine getirebilmesi, kamu güvenliğinin sağlanması açısından önemlidir.
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (b) bendinde hudut ve kolluk/asayiş görevlerine açıkça yer verilmesi, bu görevlerde ortaya çıkan yetersizlik veya isteksizlik hallerinin belirli koşullar altında görevde başarısızlık nedeni sayılabileceğini göstermektedir.
Bununla birlikte bir uzman erbaşın görev yaptığı bölgede meydana gelen her güvenlik olayından sorumlu tutulması hukuken doğru değildir. Personelin hangi görevle sorumlu olduğu, kendisine verilen emir ve talimatların kapsamı ve olay üzerindeki etkisi ayrı ayrı incelenmelidir.
Örneğin hudut güvenliği görevinde bulunan bir uzman erbaşın görev gereklerini yerine getirmediği ileri sürülüyorsa, ilgili görev planı, personelin sorumluluk alanı, kendisine verilen talimatlar ve olay sırasında meydana gelen gelişmeler birlikte değerlendirilmelidir.
Aynı şekilde kolluk/asayiş görevi sırasında hizmetin aksadığı belirtiliyorsa, bu aksamanın personelin yetersizliği veya isteksizliği nedeniyle meydana gelip gelmediğinin ortaya konulması gerekir.
Bu tür uyuşmazlıklarda görev emirleri, olay raporları, nöbet kayıtları, haberleşme kayıtları ve diğer belgeler, somut olayın niteliğine göre önem kazanabilir.
Üç Ay ve Daha Uzun Süreli Kurs veya Eğitimde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshi
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (c) bendine göre uzman erbaşların atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitimde başarısız olmaları, görevde başarısızlık nedeni olarak düzenlenmiştir.
Bu hükmün uygulanabilmesi için öncelikle personelin katıldığı kurs veya eğitimin atandığı kadro görev yeriyle ilgili olması gerekir. Ayrıca kurs veya eğitimin süresi üç ay veya daha uzun olmalıdır.
Dolayısıyla uzman erbaşın katıldığı her kurs veya eğitimde başarısız olması, doğrudan 12/B maddesinin (c) bendinin uygulanabileceği anlamına gelmemektedir. Kanun koyucu, bu bent bakımından hem eğitimin süresine hem de kadro görev yeriyle bağlantısına ilişkin koşullar öngörmüştür.
Örneğin personelin bir aylık kurs faaliyetinde başarısız olması durumunda, bu başarısızlığın doğrudan üç ay ve daha uzun süreli kurslara ilişkin (c) bendi kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Ancak söz konusu başarısızlığın 12/B maddesinin (a) bendindeki eğitim standartlarına ulaşamama hali kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ayrı bir hukuki meseledir.
Bu nedenle kurs başarısızlığına dayanan sözleşme feshi işlemlerinde, idarenin hangi kanun hükmünü uyguladığının doğru belirlenmesi gerekmektedir.
Üç Aylık Kursu Geçemeyen Uzman Çavuşun Sözleşmesi Feshedilir mi?
Uzman çavuşun atandığı kadro görev yeriyle ilgili olarak üç ay veya daha uzun süreli bir kursta başarısız olması halinde, 3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (c) bendi kapsamında sözleşmesinin feshedilmesi gündeme gelebilir.
Ancak kursun süresi ve personelin başarısızlık durumu ilgili belgelerle ortaya konulmalıdır. Kurs programı, başarı ölçütleri, sınav sonuçları ve diğer değerlendirme kayıtları bu kapsamda önem taşıyabilir.
Özellikle kursun başarısız sayılma koşullarının önceden belirlenmiş olması ve personelin bu koşullara uygun biçimde değerlendirilmesi gerekir. Sınav sonuçlarında maddi hata bulunması veya değerlendirme usulüne aykırılık yapılması, başarısızlık sonucunun hukuki geçerliliğini etkileyebilir.
Ayrıca kursun üç ay veya daha uzun süreli olması koşulunun, personelin üç ay boyunca başarısız davranış sergilemesi gerektiği şeklinde yorumlanmaması gerekir. Kanunda düzenlenen süre, ilgili kurs veya eğitimin niteliğine ilişkindir.
Üç Aydan Kısa Süreli Kursta Başarısızlık Sözleşme Feshi Nedeni Olabilir mi?
Üç aydan kısa süreli bir kursta başarısız olunması, tek başına 12/B maddesinin (c) bendindeki süre koşulunu karşılamaz.
Ancak ilgili kursun niteliğine göre personelin eğitim faaliyetlerinde mevzuatta öngörülen standartlara ulaşamaması, 12/B maddesinin (a) bendi kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.
Bu nedenle üç aydan kısa süreli kurslarda başarısızlık yaşanması halinde sözleşmenin hiçbir şekilde feshedilemeyeceği yönünde kesin bir sonuca ulaşılması doğru değildir. Bununla birlikte idarenin hangi hukuki sebebe dayanarak işlem tesis ettiğinin ve bu sebebin koşullarının oluşup oluşmadığının açıkça ortaya konulması gerekir.
Uzman Erbaş Görevde Başarısızlık Raporu Nasıl Düzenlenmelidir?
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin son cümlesinde görevde başarısızlık durumlarının rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanması gerektiği belirtilmektedir.
Bu düzenleme, uzman erbaşın görevde başarısız sayılabilmesi için somut delillerin bulunmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak her somut olayda aynı türde veya aynı sayıda belge düzenlenmesi gerektiği şeklinde bir sonuca ulaşmak doğru değildir.
Örneğin atış başarısızlığına ilişkin uyuşmazlıkta atış değerlendirme belgeleri önem taşırken, görevde isteksizlik iddiasında olay raporları ve görev kayıtları belirleyici olabilir. Kurs başarısızlığında ise eğitim programı, kurs sonuçları ve ilgili sınav belgelerinin incelenmesi gerekebilir.
Bunun yanında görevde başarısızlık raporunda yalnızca personelin başarısız olduğu yönünde genel bir ifadeye yer verilmesi, değerlendirmeye esas alınan somut olayların açıklanmaması halinde hukuki tartışmalara neden olabilir.
Personelin hangi görevde başarısız olduğu, ilgili başarısızlığın hangi tarihte gerçekleştiği, hangi mevzuat hükmüne aykırılık oluşturduğu ve değerlendirme sonucuna hangi belgelerle ulaşıldığı belirlenebilir olmalıdır.
İdarenin bu hususları açıklıkla ortaya koyması, hem idari işlemin hukuka uygunluğunun sağlanması hem de personelin fesih işlemine karşı etkili biçimde yargı yoluna başvurabilmesi açısından önem taşımaktadır.
Uzman Çavuş Hakkında Tek Bir Tutanakla Sözleşme Feshedilebilir mi?
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinde görevde başarısızlığın rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanması aranmaktadır. Ancak her durumda belirli sayıda tutanak düzenlenmesi gerektiğine ilişkin genel bir sayı şartı bulunmamaktadır.
Bu nedenle yalnızca bir tutanak bulunduğu gerekçesiyle fesih işleminin mutlaka hukuka aykırı olduğu söylenemeyeceği gibi, bir tutanağın bulunması da sözleşme feshinin her durumda hukuka uygun olacağını göstermez.
Burada belirleyici olan, tutanağın içerdiği bilgilerin kanunda öngörülen başarısızlık nedenini somut biçimde ortaya koyup koymadığıdır.
Örneğin olayın gerçekleştiği tarih, personelin üstlendiği görev, meydana gelen aksama ve diğer delillerin değerlendirildiği ayrıntılı bir tutanak ile yalnızca personelin görevini yeterince iyi yapmadığının belirtildiği soyut bir tutanak aynı ispat gücüne sahip değildir.
Dolayısıyla tutanağın sayısından önce içeriği ve olayla bağlantısı değerlendirilmelidir.
Uzman Erbaşın Görevde Başarısız Sayılması İçin Önceden Uyarılması Gerekir mi?
Uzman Erbaş Yönetmeliği’nin 13. maddesinde görevde başarısızlık ve kendisinden istifade edilememe hallerine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Yönetmelikte bazı durumlar bakımından ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşılamamasından söz edilmektedir.
Bununla birlikte 2024 yılında 3269 sayılı Kanun’a eklenen 12/B maddesinde görevde başarısızlık halleri doğrudan kanun seviyesinde düzenlenmiştir. Bu nedenle işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun ve yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.
Özellikle idarenin dayandığı başarısızlık nedeni açısından önceden uyarı yapılmasının zorunlu olup olmadığı, ilgili düzenlemelerin içeriğine göre belirlenmelidir.
Bu nedenle bütün görevde başarısızlık hallerinde mutlaka üç yazılı uyarı yapılması gerektiği veya hiçbir durumda önceden uyarı yapılmasının aranmayacağı yönündeki genellemeler hukuken isabetli değildir.
Örneğin görevde isteksizlik veya yetersizlik nedeniyle sözleşme feshi işlemi tesis edildiğinde, personele daha önce görevini yerine getirmesi konusunda uyarı yapılıp yapılmadığı, hizmetteki eksikliklerin kendisine bildirilip bildirilmediği ve bunlara ilişkin belgelerin bulunup bulunmadığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilebilir.
Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshinde Disiplin Cezası Gerekir mi?
Uzman erbaşların görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmelerinin feshedilmesi ile disiplin cezası verilmesi farklı hukuki işlemlerdir.
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinde görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin feshedilebilmesi için mutlaka disiplin cezası verilmiş olması gerektiği yönünde genel bir koşul bulunmamaktadır.
Bu nedenle personelin daha önce herhangi bir disiplin cezası almamış olması, görevde başarısızlık hükümlerinin hiçbir şekilde uygulanamayacağı anlamına gelmez.
Örneğin uzman erbaşın ilgili mevzuatta öngörülen atış veya spor standardına ulaşamaması, disiplin cezası bulunmasa dahi kanuni koşulların oluşması halinde görevde başarısızlık kapsamında değerlendirilebilir.
Bununla birlikte personelin uzun yıllar boyunca olumlu sicille görev yapması, görevini başarıyla yerine getirmesi veya disiplin cezasının bulunmaması, somut olaya göre idari işlemin değerlendirilmesinde önem taşıyabilecek hususlardır.
Özellikle görevin aksatıldığı veya isteksizlik gösterildiği yönündeki iddiaların personelin önceki hizmet kayıtlarıyla açık biçimde çelişmesi halinde, söz konusu çelişkinin hukuki değerlendirmede ele alınması mümkündür.
Görevde Başarısızlık ile İntibak Edememe Arasındaki Fark
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/A maddesinde intibak edememe, 12/B maddesinde ise görevde başarısızlık halleri düzenlenmiştir.
İntibak edememe, sözleşmenin imzalanmasından sonraki ilk beş aylık döneme özgü bir hukuki değerlendirmedir. Buna karşılık 12/B maddesindeki görevde başarısızlık nedenleri, yalnızca ilk beş aylık intibak dönemiyle sınırlandırılmış değildir.
Dolayısıyla görevde başarısızlık, uzman erbaşın hizmetinin ilerleyen dönemlerinde de sözleşme feshi işleminin dayanağını oluşturabilir.
Ancak ilk beş aylık intibak dönemi içerisinde 12/B maddesinde düzenlenen bir başarısızlık halinin ortaya çıkması durumunda, 12/A maddesinin (ç) bendi de önem kazanmaktadır. Çünkü bu bentte, görevde başarısız olma halleri bulunan uzman erbaşların intibak edememiş sayılacağı düzenlenmiştir.
Bu nedenle aynı fiil veya durumun hangi hukuki rejim kapsamında değerlendirileceği, özellikle ilk beş aylık intibak dönemi bakımından önemlidir.
İdarenin uyguladığı fesih nedeninin doğru belirlenmesi, işlemin hukuki dayanağının incelenmesinde ve dava sürecinde ileri sürülecek hukuki iddiaların oluşturulmasında belirleyici olabilmektedir.
Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Süresi Dolmadan İlişik Kesilebilir mi?
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12. maddesinin ikinci fıkrasında, görevde başarısız olan veya kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiklerinin kesileceği düzenlenmiştir.
Bu hüküm, görevde başarısızlık nedeninin kanuni koşullarıyla birlikte gerçekleşmesi halinde sözleşmenin sona erme tarihinin beklenmesinin zorunlu olmadığını göstermektedir.
Örneğin sözleşmesinin bitimine iki yıl bulunan uzman erbaş hakkında görevde başarısızlık nedeniyle hukuka uygun biçimde fesih işlemi tesis edilmesi durumunda, yalnızca sözleşmenin henüz sona ermemiş olması fesih işlemini hukuka aykırı hale getirmez.
Ancak bu durum, idarenin sözleşme süresi içerisinde herhangi bir nedenle personelin görevine son verebileceği anlamına da gelmemektedir.
Sözleşme süresinin dolması beklenmeden ilişik kesilebilmesi için öncelikle kanunda öngörülen görevde başarısızlık nedeninin gerçekleşmiş olması ve bu durumun hukuken yeterli belgelerle kanıtlanması gerekir.
Uzman Erbaş Sözleşme Feshi ile Sözleşme Yenilememe Arasındaki Fark
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin feshedilmesi ile sözleşme süresi sonunda yenileme yapılmaması farklı hukuki işlemlerdir.
Sözleşme feshi, mevcut sözleşme ilişkisi devam ederken kanunda belirtilen nedenlere dayanılarak personelin ilişiğinin kesilmesini ifade etmektedir. Sözleşme yenilememe ise belirli süreli sözleşmenin sona ermesi sonrasında yeni bir sözleşme yapılmamasına ilişkin işlemdir.
Bu ayrımın önemi, her iki işlemin farklı hukuki değerlendirmelere tabi olmasından kaynaklanmaktadır.
Nitekim idari yargı incelemelerinde işlemin sözleşme feshi mi yoksa sözleşme yenilememe mi olduğunun açıklığa kavuşturulması gerektiği üzerinde durulabilmektedir. İdarenin aynı işlemde hem sözleşme feshi hem de sözleşmenin yenilenmemesi gerekçelerine yer vermesi, işlemin hukuki niteliğinin belirlenmesini zorlaştırabilir.
Bu nedenle personelin görevine son verilmesine ilişkin kararın başlığına bakılmasıyla yetinilmemeli, işlemin hukuki dayanağı, gerçekleştiği tarih ve doğurduğu sonuçlar birlikte değerlendirilmelidir.
Sağlık Sorunları Nedeniyle Spor veya Eğitimde Başarısız Olan Uzman Erbaşın Durumu
Uzman erbaşların spor, atış ve eğitim faaliyetlerinde başarısız olmaları bazı durumlarda sağlık sorunlarıyla bağlantılı olabilir.
Özellikle sağlık raporu bulunan, tedavi gören veya geçici bir rahatsızlık nedeniyle fiziksel yeterlilik faaliyetlerine katılmakta güçlük yaşayan personelin durumunda, ilgili sağlık mevzuatı ile eğitim ve değerlendirme esaslarının birlikte incelenmesi önemlidir.
Örneğin uzman erbaşın belirli bir spor faaliyetini gerçekleştirmesine engel olan geçerli bir sağlık raporu bulunması durumunda, bu raporun personelin değerlendirmeye katılması bakımından ne gibi sonuçlar doğurduğu belirlenmelidir.
Ancak sağlık raporunun bulunması, görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin hiçbir şekilde feshedilemeyeceği anlamına gelmez. Aynı şekilde sağlık nedeniyle görev yapmaya elverişlilik değerlendirmesi ile eğitim veya spor başarısızlığına dayanan fesih işlemleri de her zaman aynı hukuki esaslara tabi değildir.
Bu nedenle sağlık sorunları bulunan uzman erbaşların sözleşmelerinin feshedilmesinde, ilgili işlemin gerçekte hangi hukuki nedene dayandığı ve sağlık durumunun bu değerlendirmeyi nasıl etkilediği önem taşımaktadır.
Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshi İşleminin Hukuka Aykırılığı
Uzman erbaşların görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmelerinin feshedilmesi, idari işlem niteliğindedir. Bu nedenle söz konusu işlemlerin hukuka uygunluğu idare hukukunun temel ilkelerine göre denetlenebilir.
İdari işlemler yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygun olmak zorundadır.
Görevde başarısızlık gerekçesine dayanan fesih işlemlerinde özellikle sebep unsuru önem taşımaktadır. Çünkü idarenin sözleşmenin feshedilmesine dayanak gösterdiği olayların kanunda düzenlenen başarısızlık nedenlerinden birini oluşturması ve bu durumun somut biçimde ortaya konulması gerekir.
Örneğin uzman erbaşın yalnızca genel performansının yetersiz olduğu belirtilerek sözleşmesinin feshedilmesi halinde, söz konusu yetersizliğin 12/B maddesinin hangi bendine dayandığı ve kanunda aranan şartların gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilmelidir.
Aynı şekilde ilgili mevzuatta belirlenen başarı standardına gerçekte ulaşmış olan personelin hatalı hesaplama veya değerlendirme sonucunda başarısız sayılması, işlemin hukuka uygunluğunu etkileyebilir.
İdarenin kararını desteklemek için kullandığı rapor ve tutanakların gerçeğe aykırı bilgiler içermesi, olayları yeterince açıklamaması veya diğer belgelerle çelişmesi de yargısal incelemede önem kazanabilir.
Özellikle personelin görevde başarısız olduğunun ileri sürülmesine rağmen uzun yıllar boyunca aynı görevde başarılı biçimde hizmet etmiş olması veya aynı döneme ilişkin olumlu değerlendirmelerinin bulunması, somut olayın özelliklerine göre incelenmesi gereken hususlar arasında yer alabilir.
Bununla birlikte başarılı bir hizmet geçmişinin bulunması, sonradan gerçekleşen ve kanuni koşulları karşılayan bir başarısızlık halinin değerlendirilmesine kendiliğinden engel değildir.
Bu nedenle hukuki incelemenin temel amacı, idarenin personelin görevine son verilmesine ilişkin değerlendirmesinin somut ve hukuken geçerli nedenlere dayanıp dayanmadığının ortaya konulmasıdır.
Uzman Erbaş Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshi İptal Davası
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlar, işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek idare mahkemesinde iptal davası açabilirler.
İptal davasında mahkeme, idarenin gerçekleştirdiği sözleşme feshi işleminin hukuka uygun olup olmadığını incelemektedir. Bu incelemede fesih kararının dayandığı kanun hükmü, personel hakkında düzenlenen rapor ve tutanaklar, ilgili değerlendirme belgeleri ve diğer deliller önem taşımaktadır.
Örneğin atış başarısızlığı nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşın, gerçekte ilgili başarı standardına ulaştığını veya değerlendirme sonucunun hatalı hesaplandığını ileri sürmesi halinde, atış kayıtlarının incelenmesi gerekebilir.
Benzer şekilde operasyonel görevde yetersizlik gerekçesiyle sözleşmesi feshedilen personelin, görevde meydana gelen aksamanın kendisinden kaynaklanmadığını veya kendisine isnat edilen olayın gerçeği yansıtmadığını iddia etmesi durumunda, olayın gerçekleşme koşullarının araştırılması önem kazanacaktır.
Üç ay ve daha uzun süreli kurs başarısızlığı nedeniyle tesis edilen işlemlerde ise kursun süresi, kadro görev yeriyle bağlantısı ve başarısızlık değerlendirmesinin hukuka uygunluğu incelenmelidir.
İdare mahkemesi tarafından gerçekleştirilen yargısal denetim sonucunda işlemin hukuka aykırı olduğu kanaatine ulaşılması halinde, fesih işleminin iptaline karar verilebilir.
Uzman Erbaş Sözleşme Feshi Davası Kaç Gün İçinde Açılır?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca, özel kanunlarda farklı bir süre öngörülmediği takdirde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşların, fesih kararının kendilerine tebliğ edilmesinden sonra dava açma süresini dikkatle takip etmeleri gerekir.
Genel düzenlemeye göre dava açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
Bununla birlikte ilgili idareye başvuru yapılması halinde, 2577 sayılı Kanun’un 11. maddesinde düzenlenen süre hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir. Ancak idareye yapılan her başvurunun dava açma süresini yeniden başlatacağı yönünde bir değerlendirme doğru değildir.
Özellikle fesih kararına karşı süresi içerisinde yargı yoluna başvurulmaması halinde, işlemin esasına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının dava açma süresinin geçirilmesi nedeniyle incelenememesi söz konusu olabilir.
Uzman Erbaş Sözleşme Feshi Davasında Yetkili Mahkeme
Uzman erbaş sözleşme feshi işlemlerinin yargısal denetiminde görevli mahkemeler idare mahkemeleridir. Ancak yetkili idare mahkemesinin belirlenmesinde personelin görev yaptığı kurum ve uygulanacak özel yargılama hükümleri önem taşımaktadır.
2577 sayılı Kanun’un 33. maddesinde, kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesine ilişkin davalarda yetkili mahkemenin son görev yapılan yer idare mahkemesi olduğu düzenlenmiştir.
Bununla birlikte aynı Kanun’un 20/C maddesinde, Millî Savunma Bakanlığı kadrolarında çalışan kamu görevlilerinin askerî hizmete ilişkin idari uyuşmazlıkları bakımından özel hükümler bulunmaktadır. Bu kapsamdaki uyuşmazlıklarda görev yerinin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir.
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli bakımından ise ilgili kurumun statüsü ile uygulanabilecek özel ve genel yetki hükümleri dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle görevde başarısızlık nedeniyle açılacak bütün uzman erbaş sözleşme feshi davalarının aynı yerdeki idare mahkemesinde açılması gerektiği şeklinde genel bir sonuca varılması doğru değildir.
Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshinde Yürütmenin Durdurulması
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlar, açacakları iptal davasında yürütmenin durdurulmasını talep edebilirler.
Yürütmenin durdurulması, idari işlemin uygulanmasının belirli koşullar altında geçici olarak durdurulmasını sağlayan hukuki koruma yoludur.
2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
Uzman erbaşın sözleşmesinin feshedilmesi sonucunda görevinden ayrılması, düzenli gelirini kaybetmesi ve mesleki statüsünün sona ermesi, somut olayın özelliklerine göre telafisi güç zarar koşulunun değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
Ancak bu durumların bulunması, mahkeme tarafından mutlaka yürütmenin durdurulmasına karar verileceği anlamına gelmemektedir. Bunun yanında fesih işleminin açıkça hukuka aykırı olduğunun ortaya konulması gerekir.
Örneğin ilgili mevzuatta öngörülen atış standardına ulaşan personelin hesaplama hatası nedeniyle başarısız sayılması veya üç aydan kısa süreli bir kurs başarısızlığının doğrudan 12/B maddesinin (c) bendine dayandırılması, somut olayın diğer koşullarıyla birlikte açık hukuka aykırılık iddiası bakımından değerlendirilebilir.
Yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde idarenin yargı kararının gereğini yerine getirmesi gerekir. Bununla birlikte yürütmenin durdurulması kararı, davanın esasına ilişkin nihai iptal kararıyla aynı hukuki niteliğe sahip değildir.
Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşmesi Feshedilen Uzman Erbaş Görevine Dönebilir mi?
Görevde başarısızlık gerekçesiyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaş hakkında tesis edilen işlemin idare mahkemesi tarafından iptal edilmesi halinde, idarenin yargı kararının gereğini yerine getirme yükümlülüğü doğmaktadır.
İptal kararı, hukuka aykırı bulunan idari işlemin ortadan kaldırılması sonucunu doğurur. Bununla birlikte personelin göreve dönüş işlemleri, mahkeme kararının kapsamı ve ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak gerçekleştirilmelidir.
Özellikle sözleşme feshi nedeniyle personelin görevinden ayrı kaldığı süre, sözleşmenin hukuki durumu ve personelin statüsüne ilişkin diğer koşullar önem taşıyabilir.
Mahkeme kararının gereği olarak personelin yeniden göreve başlatılması gündeme geldiğinde, idarenin kararın gerekçesine uygun biçimde işlem tesis etmesi gerekmektedir.
Bunun yanında personelin sözleşmenin feshedildiği tarihten itibaren yoksun kaldığı mali ve özlük haklarının değerlendirilmesi de söz konusu olabilir.
Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşmesi Feshedilen Uzman Erbaş Tazminat Alabilir mi?
Uzman erbaşların sözleşmelerinin görevde başarısızlık nedeniyle feshedilmesi halinde tazminat ve ikramiye hakları, ilgili mevzuat hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
Burada sözleşme feshi işleminin hukuka uygun olup olmadığı, fesih nedeni, personelin hizmet süresi ve ilgili ödeme hükümleri önem taşımaktadır.
Görevde başarısızlık nedeniyle gerçekleştirilen her sözleşme feshi işleminde personele mutlaka ikramiye veya tazminat ödeneceği şeklinde genel bir sonuca ulaşılamaz.
Bunun yanında sözleşmenin hukuka aykırı biçimde feshedildiğinin yargı kararıyla belirlenmesi halinde, idari işlem nedeniyle uğranılan zararların giderilmesi gündeme gelebilir.
Personelin görevinden ayrı kaldığı süreye ilişkin mali hakları ile hukuka aykırı işlem nedeniyle talep edilebilecek tazminatın hukuki dayanakları da birbirinden farklı olabilir.
Dolayısıyla görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşın hangi mali haklara sahip olabileceği, fesih işleminin ve varsa yargı kararının hukuki sonuçları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Jandarma Uzman Erbaş Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshi
Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan uzman erbaşlar bakımından da 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun ilgili hükümleri önem taşımaktadır.
Jandarma uzman çavuş ve uzman onbaşıların görevlerinin niteliği gereği belirli mesleki yeterliliklere sahip olmaları, fiziksel standartları karşılamaları ve kolluk/asayiş hizmetlerini yerine getirebilmeleri beklenmektedir.
Özellikle 3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (b) bendinde kolluk/asayiş görevlerine açıkça yer verilmesi, bu görevlerde meydana gelen belirli yetersizlik veya isteksizlik hallerinin görevde başarısızlık kapsamında değerlendirilebileceğini göstermektedir.
Ancak Jandarma personelinin görevde başarısızlık gerekçesiyle sözleşmesinin feshedilebilmesi için kanunda öngörülen koşulların gerçekleşmesi gerekir.
Örneğin bir jandarma uzman çavuşun asayiş görevi sırasında yetersiz kaldığı gerekçesiyle sözleşmesinin feshedilmesi halinde, personelin hangi görev gereklerini yerine getiremediği ve bu durumun vazifenin veya birlik emniyetinin tehlikeye düşmesine yahut görevin aksamasına neden olup olmadığı incelenmelidir.
Aynı şekilde jandarma uzman erbaşın spor veya atış faaliyetlerinde başarısız olduğu gerekçesiyle sözleşmesinin feshedilmesi halinde, ilgili değerlendirme standartlarının mevzuata uygun biçimde uygulanıp uygulanmadığı önem taşımaktadır.
Bu nedenle Jandarma Genel Komutanlığı personeli bakımından da görevde başarısızlık nedeniyle sözleşme feshi işlemleri, somut olayın koşulları ve uygulanacak mevzuat birlikte dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşmesi Feshedilen Uzman Erbaşın Yeniden Başvuru Yapması
Uzman erbaşların görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmelerinin feshedilmesi, gelecekte gerçekleştirilecek personel alımlarına başvuru şartları bakımından da önem taşıyabilir.
Uzman Erbaş Yönetmeliği’nin 13. maddesinde sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşların yeniden alınmamasına ilişkin düzenleme bulunmaktadır.
Bununla birlikte yeniden personel alımına ilişkin değerlendirme yapılırken başvuru yapılacak kurumun tabi olduğu mevzuat, ilgili alım kılavuzu, personelin önceki statüsü ve sözleşme feshi işleminin hukuki durumu birlikte incelenmelidir.
Özellikle uzman erbaşlığa yeniden başvuru yapılması ile subay, astsubay veya başka bir personel statüsüne başvuru yapılmasının aynı hukuki koşullara tabi olduğu varsayılmamalıdır.
Ayrıca sözleşme feshi işleminin mahkeme kararıyla iptal edilmesi durumunda, önceki fesih işleminin gelecekteki başvurular üzerindeki etkisinin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Bu nedenle personelin yeniden kamu hizmetine alınma imkanının belirlenmesinde, önceki ilişik kesme işleminin niteliği ve başvuru yapılacak kurumun özel şartları önem taşımaktadır.
Uzman Erbaş Görevde Başarısızlık Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Uzman erbaş görevde başarısızlık halleri nelerdir?
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/B maddesine göre atış, spor ve eğitim faaliyetlerinde ilgili mevzuatta öngörülen standartlara ulaşamamak, belirli görevlerde yetersizlik veya isteksizlik göstererek vazifeyi yahut birlik emniyetini tehlikeye düşürmek veya görevin yapılmasını aksatmak ve kadro görev yeriyle ilgili üç ay veya daha uzun süreli kurs veya eğitimde başarısız olmak, kanunda belirtilen koşullarla görevde başarısızlık nedeni olarak düzenlenmiştir.
Söz konusu durumların rapor, tutanak ve diğer belgelerle kanıtlanması gerekmektedir.
Uzman çavuş spor testinden kalırsa sözleşmesi feshedilir mi?
Spor faaliyetlerinde ilgili mevzuatta öngörülen standartlara ulaşamamak, 3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesi kapsamında görevde başarısızlık nedeni oluşturabilir.
Ancak hangi spor standardının uygulanacağı, başarısızlığın nasıl belirlendiği ve değerlendirme usulünün hukuka uygun olup olmadığı önem taşımaktadır. Spor testinden başarısız olunması nedeniyle tesis edilen fesih işleminin hukuki durumu, ilgili mevzuat ve değerlendirme belgeleri incelenerek belirlenmelidir.
Uzman çavuş atıştan başarısız olursa meslekten çıkarılır mı?
Atış faaliyetlerinde mevzuatta öngörülen standartlara ulaşılamaması, kanuni koşulların gerçekleşmesi halinde görevde başarısızlık nedeniyle sözleşme feshi işleminin dayanağını oluşturabilir.
Ancak atışın nasıl gerçekleştirildiği, başarı ölçütleri, personelin elde ettiği sonuç ve varsa yeniden değerlendirme hakkı gibi hususlar dikkate alınmalıdır. Her atış başarısızlığının koşulları incelenmeksizin otomatik olarak sözleşme feshine neden olacağı söylenemez.
Uzman erbaş üç aylık kursu geçemezse ne olur?
Atandığı kadro görev yeriyle ilgili üç ay veya daha uzun süreli kurs ya da eğitimde başarısız olan uzman erbaş, 3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinin (c) bendi kapsamında görevde başarısız sayılabilir.
Ancak kursun süresi, görev yeriyle bağlantısı ve başarısızlığın ilgili mevzuata uygun biçimde belirlenmesi önemlidir. Kanunda öngörülen koşulların gerçekleşmesi halinde sözleşmenin feshedilmesi gündeme gelebilir.
Uzman çavuşun görevde başarısız sayılması için kaç tutanak gerekir?
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinde bütün görevde başarısızlık halleri bakımından geçerli belirli bir tutanak sayısı öngörülmemiştir.
Bu nedenle önemli olan yalnızca tutanak sayısı değil, düzenlenen belgelerin görevde başarısızlık nedenini hukuken yeterli biçimde ortaya koyup koymadığıdır. Soyut değerlendirmeler içeren tutanakların hukuki yeterliliği, somut olayın özelliklerine göre tartışılabilir.
Uzman erbaşın disiplin cezası olmadan sözleşmesi feshedilebilir mi?
3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinde görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin feshedilebilmesi için mutlaka disiplin cezası alınması gerektiği yönünde genel bir şart bulunmamaktadır.
Bu nedenle disiplin cezası bulunmayan uzman erbaşın da kanunda öngörülen görevde başarısızlık nedenlerinin gerçekleşmesi halinde sözleşmesinin feshedilmesi mümkündür. Bununla birlikte fesih işleminin hukuka uygunluğu, ilgili kanuni koşulların oluşup oluşmadığına bağlıdır.
Uzman erbaş beş aylık intibak süresinden sonra görevde başarısızlık nedeniyle çıkarılabilir mi?
Evet. 3269 sayılı Kanun’un 12/B maddesinde düzenlenen görevde başarısızlık halleri yalnızca ilk beş aylık intibak dönemiyle sınırlı değildir.
Kanunun 12. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca görevde başarısız olan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın ilişiklerinin kesilmesi mümkündür. Ancak fesih işleminin kanunda öngörülen koşullara dayanması gerekmektedir.
Uzman çavuşun sözleşmesi bitmeden görevde başarısızlık nedeniyle feshedilebilir mi?
3269 sayılı Kanun’un 12. maddesinin ikinci fıkrası, görevde başarısız olan uzman erbaşların barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın ilişiklerinin kesilebileceğini düzenlemektedir.
Ancak sözleşmenin sona erme tarihinin beklenmesinin zorunlu olmaması, idarenin herhangi bir nedenle sözleşmeyi feshedebileceği anlamına gelmez. Görevde başarısızlık nedeninin kanuni unsurlarıyla birlikte gerçekleşmesi ve gerekli belgelerle ortaya konulması gerekir.
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşme feshine karşı dava açılabilir mi?
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaş, işlemin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Bu davada sözleşme feshi işleminin hukuki dayanağı ve ilgili belgelerin yeterliliği incelenmektedir. Mahkeme tarafından işlemin hukuka aykırı bulunması halinde fesih işleminin iptaline karar verilebilir.
Uzman erbaş sözleşme feshi davası kaç gün içinde açılır?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca, özel kanunlarda farklı bir süre bulunmadığı takdirde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.
Dava açma süresi genel olarak işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren işlemeye başlamaktadır. Bu nedenle sözleşme feshi kararının tebliğinden sonra dava açma süresinin dikkatle takip edilmesi gerekmektedir.
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaş göreve dönebilir mi?
Görevde başarısızlık nedeniyle tesis edilen sözleşme feshi işleminin idare mahkemesi tarafından iptal edilmesi halinde, idarenin yargı kararının gereğini yerine getirmesi gerekir.
Bu kapsamda personelin görevine dönüşü ve hukuki statüsünün yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bununla birlikte göreve dönüşün kapsamı ve mali haklara ilişkin sonuçlar, mahkeme kararının içeriğine ve ilgili mevzuata göre belirlenmelidir.
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaş tazminat alabilir mi?
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin feshedilmesi halinde tazminat ve ikramiye hakları, ilgili mevzuat ve somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.
Her sözleşme feshi işlemi kendiliğinden tazminat hakkı doğurmaz. Ancak hukuka aykırı bir fesih işlemi nedeniyle zarar meydana gelmişse, bu zararın giderilmesine ilişkin hukuki imkanların ayrıca incelenmesi mümkündür.
Sonuç: Uzman Erbaş Görevde Başarısızlık Nedeniyle Sözleşme Feshinde Hukuki Güvenceler
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12/B maddesi, uzman erbaşların hangi durumlarda görevde başarısız sayılabileceklerini belirleyen temel düzenlemelerden biridir. Atış, spor ve eğitim faaliyetlerinde öngörülen standartlara ulaşılamaması, görev gereklerinin yerine getirilmesinde yetersizlik veya isteksizlik gösterilerek kanunda belirtilen sonuçların meydana getirilmesi ve kadro görev yeriyle ilgili en az üç aylık kurs veya eğitimde başarısız olunması, kanunda düzenlenen görevde başarısızlık nedenleri arasında bulunmaktadır.
Ancak söz konusu nedenlerin kanunda belirtilmiş olması, idarenin bu hükümleri sınırsız biçimde uygulayabileceği anlamına gelmemektedir. Görevde başarısızlık değerlendirmesinin somut olaylara ve hukuken geçerli belgelere dayanması, ilgili mevzuatta öngörülen standartların doğru uygulanması ve sözleşme feshi işleminin hukuki koşullarının gerçekleşmesi gerekir.
Özellikle uzman erbaşın hangi görevde başarısız olduğunun belirlenememesi, başarısızlığın dayanağı olan belgelerin yeterli olmaması, ilgili başarı standartlarının hatalı uygulanması veya personelin davranışı ile meydana geldiği ileri sürülen tehlike ya da aksama arasında bağlantı kurulamaması, fesih işleminin hukuka uygunluğunu etkileyebilecek hususlardır.
Bunun yanında görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmenin feshedilmesi ile intibak edememe veya kendisinden istifade edilememe gerekçeleriyle gerçekleştirilen işlemlerin hukuki dayanakları birbirinden ayrılmalıdır. Her bir fesih nedeninin kanunda düzenlenen koşulları farklı olduğundan, idarenin hangi hükme dayanarak işlem gerçekleştirdiğinin belirlenmesi önem taşımaktadır.
Görevde başarısızlık nedeniyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşların, fesih kararının kendilerine tebliğ edilmesinin ardından dava açma süresini dikkate almaları ve idari işlemin dayanağı olan belgeleri hukuki yönden değerlendirmeleri gerekmektedir. Zira sözleşme feshi işleminin idare tarafından gerçekleştirilmiş olması, bu işlemin yargısal denetim dışında kaldığı anlamına gelmemektedir.
Sonuç olarak uzman erbaş görevde başarısızlık nedeniyle sözleşme feshi işlemlerinde belirleyici olan, personelin başarısız olduğuna ilişkin idari kanaatin varlığı değil, kanunda öngörülen başarısızlık nedeninin somut, objektif ve hukuken geçerli belgelerle ortaya konulmasıdır. Bu koşulların bulunmadığı durumlarda sözleşmenin feshedilmesi işleminin hukuka uygunluğu idari yargıda tartışılabilecek ve hukuka aykırı işlemlerin iptali mümkün olabilecektir.