Jandarma Personeli Tercih Dışı Atama Nedir?
Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan personelin atama ve yer değiştirme işlemleri, kamu hizmetinin kesintisiz biçimde yürütülmesi amacıyla belirlenen hizmet bölgeleri, kadro ihtiyaçları, personelin branşı, mesleki nitelikleri, sağlık durumu, hizmet safahatı ve atanma istekleri dikkate alınarak gerçekleştirilmektedir. Jandarma personeli tercih dışı atama ise personelin atama döneminde bildirdiği görev yerlerinden farklı bir hizmet bölgesine veya kadro görev yerine resen atanması anlamına gelmektedir.
Personelin tercih yapmış olması, tercihlerinden birine atanacağı konusunda mutlak ve kazanılmış bir hak meydana getirmez. Bunun temel nedeni, atama işlemlerinde öncelikli ölçütün Jandarma Genel Komutanlığının personel ve hizmet ihtiyacı olmasıdır. Bununla birlikte tercihlerin bağlayıcı olmaması, idareye sınırsız, denetimsiz ve gerekçesiz hareket etme yetkisi de vermez. Atanma istekleri, atamalarda dikkate alınması gereken açık kriterlerden biri olduğundan, tercih dışı atama işleminin somut bir kadro ihtiyacına, personelin mesleki özelliklerine ve hizmet safahatına dayandırılması gerekir.
Dolayısıyla yalnızca “hizmet ihtiyacı” şeklinde genel ve soyut bir açıklama, her durumda jandarma personeli tercih dışı atama işlemini hukuka uygun hâle getirmeye yeterli değildir. İdare, dava açılması hâlinde hangi birlikte ne tür bir personel ihtiyacının doğduğunu, davacının neden seçildiğini, aynı branş ve hizmet safahatına sahip diğer personelin durumunu ve personelin tercihlerinin neden karşılanamadığını ortaya koyabilmelidir.
Jandarma Tayin İptal Davası ve Jandarma Atama İptal Davası
Jandarma tayin iptal davası, Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan personelin hukuka aykırı olduğunu düşündüğü atama ve yer değiştirme işlemlerine karşı başvurabileceği idari yargı yoludur. Jandarma personelinin görev yeri belirlenirken hizmet ihtiyacı ve personel planlaması esas alınmakla birlikte; personelin branşı, hizmet safahatı, garnizon hizmet süresi, sağlık durumu, ailevi durumu ve ilgili atama mevzuatında düzenlenen diğer kriterlerin de somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle bir jandarma atama iptal davası yalnızca personelin istediği yere atanmaması gerekçesine değil, idarenin atama konusunda sahip olduğu takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında kullanıldığı veya atamaya esas objektif kriterlerin gereği gibi değerlendirilmediği iddiasına dayanmalıdır. Özellikle tercih dışı bir garnizona yapılan atamalarda işlemin hangi personel ve hizmet ihtiyacına dayandığının, tercih edilen kadrolara neden başka personelin atandığının ve personelin bireysel durumunun değerlendirmeye alınıp alınmadığının incelenmesi uyuşmazlığın sonucunda önem taşımaktadır.
Uzman Çavuş Atama İptal Davası
Uzman çavuş atama iptal uyuşmazlıklarında personelin yalnızca mevcut görev yeri ile yeni görev yeri arasındaki farklılık değil, atama işleminin bütün hukuki ve fiilî sonuçları birlikte değerlendirilmelidir. Uzman çavuşun branşına uygun bir kadroya atanıp atanmadığı, daha önce görev yaptığı garnizonlar, doğu ve sınır hizmetleri, geçici görevleri, hizmet puanı, sicil durumu, sağlık raporlarında bulunan görev yeri sınırlamaları ve tercih ettiği garnizonlarda uygun kadro bulunup bulunmadığı dava bakımından belirleyici olabilecek hususlardır. İdareye tanınan atama yetkisinin geniş olması, yapılan her atamanın kendiliğinden hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Personelin sağlık raporunda belirli bir hastane veya sağlık kuruluşuna erişimin gerekli olduğunun belirtilmesi, görev yapılacak yerin fiilî şartlarının sağlık durumu ile bağdaşmaması veya personelin tercih ettiği yerlerde uygun kadro bulunmasına rağmen tercih dışı atamanın objektif bir gerekçeye dayandırılamaması hâlinde atama işleminin hukuka uygunluğu idari yargı mercileri önünde denetlenebilir.
Uzman Erbaş Tercih Dışı Atama İşlemleri
Uzman erbaş tercih dışı atama, personelin atama döneminde bildirdiği görev yeri tercihlerinden hiçbirine atanmayarak farklı bir birlik, garnizon veya görev yerine atanması durumunda gündeme gelmektedir. Tercih bildirilmesi personele mutlak biçimde tercih ettiği yere atanma hakkı sağlamamakla birlikte, idarenin yaptığı tercih dışı atamanın yine de hizmet gerekleri ve personel planlaması bakımından hukuken açıklanabilir olması gerekir. Özellikle personelin tercihleri arasında kendi branşına uygun boş kadroların bulunması, aynı yerlere başka personelin atanmış olması veya personelin sağlık ve aile durumunun tercih dışı görev yeri bakımından ciddi güçlükler meydana getirmesi hâlinde atamanın dayandığı gerekçelerin ayrıntılı olarak incelenmesi önem taşır. Uzman erbaş tercih dışı atama işleminin iptali talep edilirken yalnızca personelin kişisel tercihleri değil; emsal personelin atama bilgileri, kadro durumu, safahat ve hizmet puanı, garnizon dereceleri, sağlık raporları ve personelin önceki görevleri birlikte ortaya konularak idarenin takdir yetkisinin somut olayda hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilmelidir.
Jandarma Tayin İptali İçin Dava Açılması
Jandarma tayin iptali talebiyle açılacak davalarda sürelerin doğru hesaplanması ve atama işleminin personele hangi tarihte bildirildiğinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Atama işleminin iptalinin istenmesinin yanında, yeni görev yerine katılışın personel açısından telafisi güç veya imkânsız zararlar doğuracağı durumlarda yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması da mümkündür. Bununla birlikte yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için yalnızca personelin tayin nedeniyle yaşayacağı kişisel güçlüklerin ileri sürülmesi yeterli olmayıp, işlemin açıkça hukuka aykırı olduğunun ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar meydana geleceğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulması gerekir. Sağlık durumu, aile bütünlüğü, çocuğun eğitim durumu, eşin çalışma koşulları, görev yerinin fiilî özellikleri, önceki uzun süreli sınır veya operasyon görevleri ve tercih edilen garnizonlarda uygun kadroların mevcut olması gibi hususlar, somut olayın özelliklerine göre jandarma tayin iptali davasında ileri sürülebilecek önemli vakıalar arasında yer alabilir.
Uzman Erbaşların Atanmasında Hizmet İhtiyacı İlkesi
Uzman erbaşlar, sözleşme süreleri içerisinde değişik hizmet bölgelerinde görev yapacak şekilde atama ve yer değiştirme işlemine tabi tutulabilmektedir. Uzman çavuşların ve uzman onbaşıların atamalarında Jandarma Genel Komutanlığının hizmet ihtiyacı öncelikli olmakla birlikte bu ihtiyacın personelin kadrosu, branşı, alt branşı, ihtisası ve mesleki nitelikleriyle bağlantılı olması gerekir.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, uzman erbaş statüsünü ve bu personelin özellikle devamlılık arz eden teknik ve kritik görevlerde istihdam edilmesine ilişkin temel esasları düzenlemektedir. Uzman Erbaş Yönetmeliği’nde de atama ve yer değiştirme işlemlerine ilişkin ayrıntılı konuların Jandarma Genel Komutanlığı bakımından yönergeyle düzenlenebileceği kabul edilmiştir. Jandarma Genel Komutanlığının resmî mevzuat sayfasında da Uzman Erbaş Kanunu, personel yönetmeliği, sağlık yeteneği yönetmeliği ve Harcırah Kanunu ilgili mevzuat arasında gösterilmektedir.
Her yıl yayımlanan atama uygulama emirleri, o yılın kadro ihtiyacını, personel planlamasını, atama takvimini ve uygulamaya ilişkin ayrıntıları belirlemektedir. Ancak uygulama emri yayımlandıktan sonra dahi zorunlu nedenlerin veya hizmet ihtiyacını etkileyen yeni gelişmelerin ortaya çıkması mümkündür. Bu nedenle atama planlamaları mutlak ve değiştirilemez nitelikte değildir. Yine de sonradan ortaya çıktığı ileri sürülen ihtiyacın gerçek, güncel ve belgelendirilebilir olması gerekir.
Hizmet ihtiyacının yargısal denetimi yapılırken mahkeme idarenin yerine geçerek hangi personelin hangi birliğe atanması gerektiğine karar vermez. Ancak hizmet ihtiyacı olarak gösterilen sebebin mevcut olup olmadığını, işlemin mevzuatta sayılan ölçütlere uygun biçimde tesis edilip edilmediğini ve idarenin takdir yetkisini kamu yararı amacıyla kullanıp kullanmadığını inceler. İdari yargı denetimi yerindelik denetimi niteliğinde olmamakla birlikte idarenin takdir yetkisi de hukuk kurallarının dışında değildir. İptal davalarında idari işlemler yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden denetlenmektedir.
Atamalarda Dikkate Alınması Gereken Kriterler
Jandarma personelinin atamalarında hizmetin aksatılmadan yürütülmesi temel amaçtır. Bununla birlikte atama kararının yalnızca kadro açığı üzerinden verilmesi yeterli değildir. Personelin mesleki gelişim durumu, kadro ihtiyaçları, mevcut hizmet bölgesinde geçirdiği süre, varsa zorunlu hizmet süresi, branşı, alt branşı, ihtisası, sağlık durumu, hizmet safahatı, atama puanı, tercihleri, emniyet ve asayiş şartları ile idari ve zorunlu nedenler birlikte değerlendirilmelidir.
Bu kriterlerin tamamı aynı ağırlığa sahip olmayabilir. Örneğin kritik nitelikteki bir kadronun boş kalması hâlinde hizmet ihtiyacı daha belirleyici hâle gelebilir. Buna karşılık aynı ihtiyacı karşılayabilecek çok sayıda personelin bulunması durumunda neden belirli bir personelin tercih dışı atandığının daha ayrıntılı açıklanması gerekir. Özellikle aynı branşta, aynı rütbede ve benzer hizmet safahatına sahip personel arasında yapılan seçimde nesnel ölçütlerden uzaklaşılması, jandarma atama iptal davası bakımından önemli bir hukuka aykırılık sebebi oluşturabilir.
Atama işleminin yargısal denetimi sırasında yalnızca davacı personelin durumu değil, atama planlaması içerisinde bulunan emsal personelin durumu da önem taşıyabilir. Davacının hizmet puanı, bölge hizmet süresi ve mesleki nitelikleri daha elverişli olmasına rağmen daha düşük önceliğe sahip personelin tercih ettiği yerde bırakılması veya tercihine atanması, eşitlik ve nesnellik yönünden incelenmesi gereken bir durumdur.
Personelin Tercihleri İdareyi Bağlar mı?
Atama hareketi içerisinde bulunan personelin belirlenen tarihlerde tercih formunu doldurması gerekir. Atama hareketine girdiği hâlde tercihte bulunmayan personelin, ihtiyaç bulunan herhangi bir hizmet bölgesine atanması mümkündür. Bu kural, tercih formunun zamanında ve usulüne uygun şekilde doldurulmasının önemini açıkça göstermektedir.
Bununla birlikte tercihte bulunmayan personelin herhangi bir hizmet bölgesine atanabilecek olması, diğer atama kriterlerinin tamamen göz ardı edilebileceği anlamına gelmez. Personelin branşı, sağlık durumu, hizmet safahatı, özel eğitimi ve kadro uygunluğu yine değerlendirilmelidir. Örneğin sağlık kurulu raporunda yüksek rakımlı, yoğun toz bulunan veya tam teşekküllü sağlık kuruluşuna erişimin güç olduğu yerlerde görev yapmasının uygun olmadığı belirtilen personelin, sırf tercihte bulunmadığı gerekçesiyle sağlık şartlarına aykırı bir birliğe atanması hukuken tartışmalı olacaktır.
Tercihte bulunan personel yönünden de tercihlerden birine atanma garantisi bulunmamaktadır. Ancak personelin on veya daha fazla görev yeri bildirmesine rağmen tercihleri dışında bir yere atanması durumunda idarenin, tercih edilen yerlerde neden değerlendirme yapılmadığını açıklayabilmesi gerekir. Tercih edilen birliklerde boş kadro bulunup bulunmadığı, o kadroların hangi personelle doldurulduğu ve davacının hizmet safahatına göre neden öncelikli görülmediği dava kapsamında araştırılabilir.
Bu nedenle jandarma personeli tercih dışı atama uyuşmazlıklarında tercih formu tek başına yeterli bir delil değildir. Tercih formunun; kadro listeleri, branş ihtiyacı, hizmet safahatı, atama puanı ve sağlık belgeleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Branş, Alt Branş, İhtisas ve Mesleki Niteliklere Uygun Atama
Atamalarda personelin kural olarak branşı, alt branşı, ihtisası ve mesleki nitelikleri içerisinde değerlendirilmesi gerekir. Bu düzenleme, uzmanlaşmış personelin eğitim ve tecrübesinin kamu hizmetinde etkin biçimde kullanılmasını amaçlamaktadır.
Personelin uzun süreli kurslara katılmış olması, özel bir silah sistemi, teknik cihaz, araç veya görev alanı konusunda eğitim görmesi atama değerlendirmesinde önem taşır. Jandarma Genel Komutanlığı envanterine yeni giren silah sistemleri ve araçlar hakkında birlik içi veya birlik dışı kursa tabi tutulan personelin, aldığı eğitimle ilgili görevlerde istihdam edilmesi esastır. Yeterli sayıda personel yetiştirilinceye kadar bu kişilerin başka görevlerde kullanılmamasına özen gösterilmesi, kamu kaynaklarının verimli kullanılması bakımından da gereklidir.
Bununla birlikte özel eğitim alınmış olması, personelin hiçbir şekilde başka bir göreve atanamayacağı anlamına gelmez. Kadro görev yeri sınırlı olan, normal atama döngüsü dışında kalan veya kendi ihtisasında görev yapabileceği yeterli kadro bulunmayan personel, Jandarma Genel Komutanlığınca ihtiyaç duyulan uygun hizmet bölgelerine atanabilir. Ancak böyle bir durumda işlemin sebep unsurunun daha ayrıntılı ortaya konulması gerekir. Personelin aldığı eğitimin neden kullanılmayacağı, yerine başka personel yetiştirilip yetiştirilemeyeceği ve yeni görev yerinin personelin mesleki niteliğiyle hangi ölçüde uyumlu olduğu açıklanmalıdır.
Uzman çavuş atama iptal davalarında yalnızca personelin kadro veya branş kodunun incelenmesi yeterli olmayabilir. Personelin fiilen yaptığı görev, aldığı kurslar, kullandığı silah veya sistemler, görev tanımı ve atandığı yeni kadroda kendisinden beklenen görevler birlikte değerlendirilmelidir. Kâğıt üzerinde aynı branş içerisinde görünen iki görev, fiilî çalışma koşulları ve gerekli uzmanlık bakımından birbirinden tamamen farklı olabilir.
Sağlık Durumuna Aykırı Atama Yapılabilir mi?
Sağlık durumu, jandarma personelinin atamalarında açıkça dikkate alınması gereken temel kriterlerden biridir. Personelin yalnızca göreve devam edebilir durumda olması yeterli değildir. Atanacağı birliğin coğrafi şartlarının, rakımının, ikliminin, toz yoğunluğunun, operasyonel faaliyetlerinin ve sağlık kuruluşlarına erişim imkânlarının personelin mevcut rahatsızlığıyla uyumlu olması gerekir.
Özellikle astım, solunum yolu rahatsızlıkları, ortopedik hastalıklar, psikiyatrik takip gerektiren durumlar veya düzenli tedavi zorunluluğu bulunan personel açısından atama yeri belirlenirken sağlık kurulu raporunda yer alan sınırlamalar somut biçimde değerlendirilmelidir. Sağlık raporunda “komando olamaz”, “yüksek rakımlı yerde görev yapamaz”, “tozlu ortamda çalışması uygun değildir”, “tam teşekküllü hastaneye erişimi kolay yerde görev yapması uygundur” veya benzeri kayıtların bulunması hâlinde yalnızca personelin genel görev yapabilirlik durumuna bakılması yeterli olmaz.
İdare, personelin atandığı birliğin gerçek çalışma şartlarını sağlık raporuyla karşılaştırmalıdır. Birliğin il merkezi sınırları içerisinde görünmesi, görev yerinin fiilen şehir merkezine yakın olduğu anlamına gelmeyebilir. Hudut karakolları, gözetleme kuleleri, kırsal birlikler ve operasyonel noktalar idari olarak bir il veya ilçe merkezine bağlı olsa da sağlık kuruluşlarına erişim bakımından oldukça uzak ve elverişsiz olabilir.
Sağlık mazeretine dayanan jandarma atama iptal davası açılırken yalnızca hastalık tanısının sunulması yeterli görülmemelidir. Sağlık kurulu raporu, uzman doktor görüşleri, kullanılan ilaç ve cihazlar, düzenli kontrol gerekliliği, yeni görev yerinin rakımı, iklimi, hastaneye uzaklığı, ulaşım şartları ve personelin fiilen yapacağı görevler birlikte ortaya konulmalıdır.
Anayasa Mahkemesi, kamu görevlilerinin belirli bir yerde çalışma konusunda mutlak bir coğrafi güvenceye sahip olmadığını; atama nedeniyle yaşanan her güçlüğün kendiliğinden temel hak ihlali oluşturmayacağını kabul etmektedir. Bununla birlikte atama işleminin özel hayat ve aile hayatı üzerinde ciddi sonuçlar doğurması hâlinde kamu hizmetinin sürekliliği ile personele yüklenen külfet arasında adil bir denge kurulması gerekir. İdari ve yargısal makamların, sonuca etkili sağlık ve aile hayatı iddialarını ilgili ve yeterli gerekçelerle karşılaması önem taşımaktadır.
Hizmet Safahatı ve Atama Puanı Neden Önemlidir?
Personelin daha önce görev yaptığı hizmet bölgeleri, bu bölgelerde geçirdiği süreler ve hizmet safahatı atama planlamasının temel unsurlarındandır. Atamalarda personelin mümkün olduğunca az sayıda hizmet bölgesi değiştirmesi ve hizmet bölgeleri arasında dengeli bir görev döngüsüne tabi tutulması amaçlanmaktadır.
Aynı hizmet safahat puanına sahip personelin önceliklendirilmesi için atama puanı kullanılabilir. Bu nedenle jandarma tayin iptal davası kapsamında yalnızca davacının kendi puanının dosyaya sunulması yeterli olmayabilir. Aynı branşta ve aynı atama hareketi içerisinde bulunan personelin hizmet safahatı ve atama puanları da karşılaştırmalı olarak incelenmelidir.
Personelin kısa aralıklarla sürekli farklı hizmet bölgelerine atanması, aynı şartlardaki diğer personelin ise uzun süre belirli bölgelerde bırakılması, atamalarda gözetilmesi gereken denge ve eşitlik ilkeleri bakımından önem taşır. Mazeret durumları dışında personelin atandığı hizmet bölgesinde asgari iki yılını tamamlamadan yeniden atanma talebinde bulunamaması da atamalarda süreklilik ve istikrarın gözetildiğini göstermektedir.
Buna karşılık hizmet bölgesi süresi henüz tamamlanmayan personelin de mevzuatta belirtilen idari, emniyet, asayiş veya zorunlu nedenlerle başka bir yere atanması mümkündür. Ancak bu istisnai yetkinin kullanılabilmesi için ileri sürülen sebebin açık, gerçek ve belgelendirilebilir olması gerekir.
Hizmet Süresi Dolmadan veya Genel Atama Dönemi Dışında Atama
Personel kural olarak bulunduğu hizmet bölgesindeki görev süresini tamamlamadan atama durumuna girmez. Bununla birlikte kritik kadroların sözleşme feshi, emeklilik veya ölüm nedeniyle boşalması, eğitimden göreve atama yapılması, kurs veya öğrenimle ilgili boş kadroların doldurulması, alt branş değişikliği, kadro veya konuş değişikliği, başka bir kadrodaki görevin öncelik kazanması ve belgeli sağlık mazereti gibi nedenlerle genel atama dönemi dışında atama yapılabilir.
Personelin kendisinin, eşinin veya çocuğunun tedavisinin görev yaptığı yerde gerçekleştirilememesi de hizmet süresi tamamlanmadan yapılabilecek atamalarda dikkate alınması gereken bir mazerettir. Ancak sağlık mazeretinin yalnızca hastalığın varlığıyla değil, tedavinin mevcut görev yerinde yapılamadığını gösteren tıbbi belgelerle ortaya konulması önemlidir.
Jandarma Genel Komutanlığınca uygun görülen diğer idari, asayiş ve zorunlu nedenler de dönem dışı atamaya dayanak oluşturabilir. Bununla birlikte “diğer zorunlu nedenler” biçimindeki genel düzenlemeler, idareye sınırsız bir yetki tanımaz. Sebebin niteliği, kamu hizmetiyle bağlantısı, neden belirli personelin seçildiği ve daha hafif bir tedbirle hizmet ihtiyacının karşılanıp karşılanamayacağı değerlendirilmelidir.
Disiplinsizlik veya Performans Düşüklüğü Nedeniyle Atama
Atama işlemleri kimi durumlarda personelin disiplinsizliği, çalışma ortamındaki sorunlar veya performans düşüklüğü gerekçe gösterilerek tesis edilebilmektedir. Ancak atama işlemi, disiplin cezası yerine kullanılabilecek örtülü bir yaptırım değildir.
Personelin disiplinsizliği veya performans düşüklüğü nedeniyle başka bir kadro görev yerine atanabilmesi için bu iddiaların soyut kanaatlere değil, somut ve hukuken geçerli tespitlere dayanması gerekir. Personel hakkında hiçbir yasal işlem yapılmadan, herhangi bir idari tedbir alınmadan veya iddiaların doğruluğu araştırılmadan yalnızca amir kanaatine dayanılarak atama teklifi yapılması hukuka uygun kabul edilemez.
Personel hakkında adli veya idari soruşturma bulunması, kişisel ilişkilerinin görevin yürütülmesini ciddi biçimde olumsuz etkilemesi veya mevcut görev yerinde kalmasına engel teşkil eden belgeli bir durumun ortaya çıkması hâlinde atama gündeme gelebilir. Fakat soruşturmanın yalnızca varlığı yeterli görülmemeli; isnat edilen fiilin görev yerinin değiştirilmesini gerçekten gerekli kılıp kılmadığı da incelenmelidir.
Görevinde başarılı olmadığı ileri sürülen personel bakımından ise mevzuatta öngörülen usule uygun işlem yapılması gerekir. Başarısızlık iddiası mevcut olmasına rağmen sözleşmenin feshi yoluna gidilmeyip personelin sürekli başka bir göreve atanması, atama yetkisinin amacından saptırılması sonucunu doğurabilir.
Anayasa Mahkemesi de kamu görevlisinin kusurlu bir davranışı bulunmasa dahi hizmetin gereği olarak yerinin değiştirilebileceğini kabul etmekle birlikte, özel hayattaki bir davranışın veya disiplin iddiasının atamaya dayanak yapılması hâlinde bu davranışın kamu hizmetini nasıl etkilediğinin ilgili ve yeterli gerekçeyle ortaya konulması gerektiğini belirtmektedir.
Kadrosuz Yere veya Yaşa Uygun Olmayan Göreve Atama
Atama işlemlerinde personelin yaşına, fiziki durumuna ve mesleki tecrübesine uygun kadro görev yerinde değerlendirilmesi gerekir. Kadro muvazene esasları çerçevesinde daha genç personelin yoğun fiziki faaliyet gerektiren görevlerde, kıdem ve tecrübesi yüksek personelin ise bu özelliklerinden yararlanılabilecek kadrolarda istihdam edilmesi mümkündür.
Ancak personelin yaşı tek başına belirleyici değildir. Sağlık durumu, branşı, fiziki yeterliliği, önceki görevleri ve yeni kadronun gerektirdiği özellikler birlikte değerlendirilmelidir. Yaşına veya sağlık durumuna açıkça uygun olmayan bir göreve yapılan atama, işlemin konu ve sebep unsurları yönünden hukuka aykırılığına yol açabilir.
Kadrosuz bir yere atama teklifi yapılması, geçici görevlendirme veya atama işlemi tesis edilmesi de mümkün değildir. Bu nedenle uzman çavuş atama iptal davasında personelin atandığı birlikte rütbe, branş ve ihtisasına uygun fiilî bir kadro bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Personelin kadro dışı bırakılması veya gerçekte bulunmayan bir kadroya atanması, yalnızca personel planlaması açısından değil, atama işleminin hukuki geçerliliği bakımından da önem taşır.
Birliğin Taşınması ve Konuş Değişikliği Nedeniyle Atama
Birliğin başka bir hizmet bölgesine taşınması durumunda uzman erbaşların kural olarak birlikleriyle birlikte atanması mümkündür. Ancak farklı derecelerdeki hizmet bölgeleri arasında yapılan konuş ve kuruluş değişikliklerinde personelin branşı, ihtisası, mesleki niteliği ve mevcut hizmet bölgesinde geçirdiği süre ayrıca değerlendirilmelidir.
Birlik taşınmasının varlığı, tüm personelin hiçbir değerlendirme yapılmadan yeni bölgeye gönderilmesini her durumda haklı kılmaz. Özellikle daha ağır hizmet şartlarına sahip bölgelere yapılan taşınmalarda personelin önceki bölge hizmetleri, sağlık durumu ve branş ihtiyacı gözetilmelidir.
Jandarma Tayin İptal Davası Hangi Durumlarda Açılabilir?
Jandarma tayin iptal davası, atama işleminin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Tercih dışı atama yapılmış olması tek başına davanın kabulü için yeterli değildir. İşlemin hizmet ihtiyacına dayanmadığının, mevzuatta belirtilen kriterlerin dikkate alınmadığının veya takdir yetkisinin kamu yararı dışında kullanıldığının ortaya konulması gerekir.
Atama işlemi; yetkisiz makam tarafından tesis edilmişse, gerekli usul ve şekil şartlarına uyulmamışsa, gösterilen hizmet ihtiyacı gerçekte mevcut değilse, personelin branş ve sağlık durumu yeni görevle bağdaşmıyorsa, kadrosuz yere atama yapılmışsa, emsal personele göre açıklanamayan bir farklılık oluşturulmuşsa veya atama işlemi örtülü disiplin yaptırımı amacı taşıyorsa iptal davasına konu edilebilir.
İdari işlemin sebebi, işlem tesis edilirken mevcut olan maddi ve hukuki olaylardır. Bu nedenle dava açıldıktan sonra ortaya çıkan yeni bir ihtiyacın geçmişteki atama işlemini geriye dönük olarak hukuka uygun hâle getirmesi mümkün değildir. Atamanın tesis edildiği tarihte kadro ihtiyacının bulunup bulunmadığı ve personelin neden seçildiği araştırılmalıdır.
Jandarma Atama İptal Davasında Dava Açma Süresi
Atama işlemlerine karşı açılacak iptal davalarında, özel bir süre öngörülmemişse genel dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür. Atama emrinin personele tebliğ edildiği tarih bu bakımdan önem taşır. Sürenin geçirilmesi durumunda dava, esas yönünden incelenmeden süre aşımı nedeniyle reddedilebilir.
Personel, dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi amacıyla üst makama ya da işlemi tesis eden makama başvurabilir. Bu başvurunun altmış günlük dava açma süresi içerisinde yapılması hâlinde işlemeye başlayan dava süresi durur. Başvurunun reddedilmesi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi üzerine kalan dava açma süresi yeniden işlemeye başlar. Ancak idari başvuru sürecindeki süre hesabı teknik sonuçlar doğurduğundan tebliğ ve başvuru tarihlerinin dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Jandarma Atama İptal Davasında Yetkili Mahkeme
Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili davalarda hem eski görev yerinin hem de yeni görev yerinin bağlı olduğu idare mahkemesinde dava açılabilmektedir. Personel bu iki görev yerinden birini seçerek yetkili idare mahkemesinde dava açabilir. İdari yargıda yetki kamu düzenine ilişkin olduğundan davanın yetkisiz mahkemede açılması durumunda dosya yetkili mahkemeye gönderilir.
Yürütmenin Durdurulması Talebi
Atama işleminin iptali için dava açılması, atama emrinin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Personelin yeni görev yerine katılma yükümlülüğünün geçici olarak durdurulabilmesi için dava dilekçesinde ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.
Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için atama işleminin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bu iki şarttan yalnızca birinin varlığı yeterli değildir. Ayrıca kamu görevlileri hakkındaki atama ve naklen atama işlemleri, kanun gereği uygulanmakla etkisi tükenen işlemler arasında sayılmamaktadır. Bu nedenle mahkemenin kural olarak davalı idarenin savunmasını aldıktan sonra yürütmenin durdurulması istemini değerlendirmesi beklenir.
Telafisi güç zararın ortaya konulabilmesi için yalnızca taşınma masrafı veya yeni görev yerinden duyulan memnuniyetsizlik yeterli olmayabilir. Sağlık durumunun ağırlaşma ihtimali, düzenli tedavinin aksaması, çocukların özel sağlık veya eğitim ihtiyaçları, aile bütünlüğünün ciddi biçimde etkilenmesi, personelin göreve uygun olmayan şartlarda çalıştırılması ve kısa süre içerisinde taşınma ile konut düzeni kurma zorunluluğu somut belgelerle açıklanmalıdır.
Açık hukuka aykırılık yönünden ise atama işleminin personelin sağlık raporlarına, branşına, hizmet safahatına, görev yeri tercihlerine ve kadro şartlarına aykırı olduğu açıkça gösterilmelidir. Yürütmenin durdurulması talebi, esas dava dilekçesinin kısa bir tekrarı şeklinde değil, işlemin derhâl uygulanmasının doğuracağı zararları ayrıca ortaya koyacak biçimde hazırlanmalıdır.
Davalı İdareden İstenmesi Gereken Belgeler
Jandarma atama iptal davasında personelin elinde atama emri ve tercih formu dışında sınırlı sayıda belge bulunabilir. Atama planlamasının temelini oluşturan belgeler çoğu zaman idarenin kayıtlarındadır. Bu nedenle mahkemeden ara karar kurularak ilgili belgelerin davalı idareden getirtilmesi talep edilmelidir.
Atama uygulama emri, personelin hizmet safahatı ve atama puanı, tercih formu, branş ve alt branş kayıtları, aldığı kurs ve eğitimlere ilişkin belgeler, mevcut ve yeni kadro görev tanımları, boş kadro listeleri, birlik destekleme miktarları, aynı atama hareketindeki emsal personelin karşılaştırmalı durumu ve atama işleminin dayanağını oluşturan değerlendirme belgeleri uyuşmazlığın çözümü bakımından önemlidir.
Sağlık mazereti bulunan personel yönünden sağlık kurulu raporları, atamaya esas sağlık değerlendirmeleri, yeni görev yerinin çalışma koşulları, rakımı, hastane ve sağlık kuruluşlarına uzaklığı ile personelin fiilen çalışacağı noktanın özellikleri de dosyaya getirtilmelidir.
Atama İşlemi İptal Edilirse Ne Olur?
Atama işleminin mahkeme tarafından iptal edilmesi hâlinde idare, mahkeme kararını gecikmeksizin uygulamakla yükümlüdür. İptal kararı, hukuka aykırı atama işlemini tesis edildiği tarihten itibaren hukuk düzeninden kaldırır. İdarenin personelin eski görev yerine dönüşünü veya hukuka uygun yeni bir atama işlemini mahkeme kararının gerekçesine uygun şekilde değerlendirmesi gerekir.
İptal edilen işlem nedeniyle personelin parasal veya özlük haklarında kayıp meydana gelmişse şartları oluştuğu ölçüde bu kayıpların giderilmesi de talep edilebilir. Ancak iptal kararı idarenin atama konusundaki yetkisini tamamen ortadan kaldırmaz. İdare, mahkeme kararında belirtilen hukuka aykırılıkları gidermek ve gerçek hizmet ihtiyacını somutlaştırmak koşuluyla yeni bir işlem tesis edebilir.
Atamaya tabi tutulan personele 6245 sayılı Harcırah Kanunu ve ilgili mali yılın bütçe esasları kapsamında harcırah ödenmesi gerekir. Harcırah; yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı gibi unsurları içerebilir. Atama işleminin hukuka uygun olup olmaması ile harcırah hakkı birbirinden farklı hukuki konular olmakla birlikte, atama nedeniyle yapılması gereken ödemelerin eksik hesaplanması ayrıca idari başvuru ve dava konusu yapılabilir.
Jandarma Personeli Tercih Dışı Atama Sonuçları
Jandarma personeli tercih dışı atama işlemleri, Jandarma Genel Komutanlığının hizmet ihtiyacını karşılamak amacıyla tesis edilen ve idarenin geniş takdir yetkisine sahip olduğu işlemler arasındadır. Ancak geniş takdir yetkisi, tercih dışı her atamanın kendiliğinden hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.
Personelin branşı, alt branşı, ihtisası, mesleki niteliği, sağlık durumu, hizmet safahatı, atama puanı, görev yeri tercihleri ve mevcut hizmet bölgesindeki çalışma süresi birlikte değerlendirilmelidir. Hizmet ihtiyacı gerçek ve somut bir kadro ihtiyacına dayanmalı; neden belirli personelin seçildiği açıklanabilmelidir.
Özellikle sağlık kurulu raporlarına aykırı atamalar, özel eğitim ve branşın kullanılmadığı görevlendirmeler, kadrosuz yere yapılan atamalar, emsal personel arasında açıklanamayan farklı uygulamalar ve disiplin cezası yerine kullanılan yer değişiklikleri jandarma tayin iptal davası bakımından ciddi hukuka aykırılık iddiaları oluşturabilir.
Uzman çavuş atama iptal davasında başarı, yalnızca personelin tercih ettiği yere atanmadığının ileri sürülmesine değil; atama işleminin dayanağı olan hizmet ihtiyacının, kadro planlamasının ve personel seçiminin somut belgeler üzerinden sorgulanmasına bağlıdır. Bu nedenle dava dilekçesinde kişisel mazeretlerin yanında atama işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden neden hukuka aykırı olduğu ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır.
#askeriavukat #askericezaavukatı #askeridisiplinavukatı