Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî disiplinin korunması, personelin görevini yerine getirebilecek fiziksel ve zihinsel yeterliliğe sahip olmasını, emir-komuta ilişkisine uygun hareket etmesini ve askerî hizmetin gerektirdiği sorumluluk bilinciyle davranmasını zorunlu kılmaktadır. Özellikle silah, mühimmat, askerî araç ve güvenlik sistemleriyle ilgili görevlerde personelin dikkat, muhakeme ve karar verme yeteneklerinin korunması büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle göreve sarhoş gelmek ve görevde alkollü içki içmek, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu kapsamında açıkça yaptırıma bağlanan davranışlar arasında bulunmaktadır.
6413 sayılı Kanun’un 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde düzenlenen sarhoşluk disiplinsizliği, belirli ispat şartları altında göreve sarhoş gelinmesi veya görev sırasında alkollü içki içilmesi hâllerini kapsamaktadır. Ancak söz konusu düzenleme, askerî personelin hayatının herhangi bir döneminde alkol tüketmesini veya mesai dışında içki içmiş olmasını doğrudan bu disiplin fiili kapsamında değerlendirmemektedir. Kanun koyucu, disiplinsizliğin gerçekleşebilmesi için özellikle görevle bağlantılı davranışları esas almış ve sarhoşluğun ispatına ilişkin özel bir düzenleme getirmiştir.
Bu nedenle askeriyede alkollü göreve gelmek ile göreve sarhoş gelmek, hukuki bakımdan her durumda aynı anlama gelmemektedir. Bir personelin daha önce alkollü içki tüketmiş olması, nefesinde alkol kokusu bulunması veya yapılan ölçümde belirli miktarda alkol tespit edilmesi, tek başına bütün olaylarda sarhoşluk disiplinsizliğinin oluştuğunu göstermeyebilir. Özellikle personelin göreve başladığı andaki durumu, ölçümün hangi tarihte ve ne şekilde gerçekleştirildiği, tıbbi bulgular ve olay hakkında düzenlenen tutanaklar birlikte değerlendirilmelidir.
Diğer taraftan görev sırasında alkollü içki içilmesi, göreve önceden alkol almış şekilde gelinmesinden farklı bir davranıştır. Bu ayrım, disiplinsizliğin kanuni unsurlarının belirlenmesi ve disiplin soruşturmasının hukuka uygun yürütülmesi açısından önem taşımaktadır.
Bu yazıda, göreve sarhoş gelmenin cezası, görev sırasında alkollü içki içmenin hukuki sonuçları, sarhoşluğun tıbbi raporla ispatı, alkolmetre ve promil ölçümlerinin delil değeri, mesai dışında aşırı alkol kullanımıyla arasındaki farklar ve konuya ilişkin emsal Danıştay kararları ayrıntılı olarak incelenmektedir.
6413 Sayılı Kanun’a Göre Sarhoşluk Disiplinsizliği Nedir?
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde sarhoşluk, hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlikler arasında düzenlenmiştir.
Kanunda söz konusu fiil şu şekilde tanımlanmıştır:
Madde 19/1-ı – Sarhoşluk:
“Tıbbi raporla ispatlanmak veya gizlenemeyecek derecede olmak şartıyla, göreve sarhoş gelmek veya görevdeyken alkollü içki içmektir.”
Kanun hükmü incelendiğinde, disiplinsizliğin göreve sarhoş gelmek veya görevdeyken alkollü içki içmek şeklinde iki seçimlik davranışla ilişkilendirildiği görülmektedir. Bunun yanında hükümde tıbbi raporla ispatlanma veya sarhoşluğun gizlenemeyecek derecede bulunması yönünde özel bir ispat şartına yer verilmiştir.
Bu düzenleme, askerî personelin alkol kullanımına ilişkin her davranışının aynı disiplin hükmü kapsamında değerlendirilemeyeceğini göstermektedir. Özellikle alkol tüketiminin gerçekleştiği zaman ile görev arasındaki bağlantı ve isnat edilen davranışın niteliği önem taşımaktadır.
Örneğin personelin istirahat saatinde alkol tüketmiş olması, göreve sarhoş gelmesi veya görevdeyken alkollü içki içmesiyle aynı hukuki durum değildir. Alkolün görev öncesinde alınması hâlinde personelin göreve başladığı andaki durumu değerlendirilirken, görev sırasında alkollü içki içildiği iddiasında fiilin gerçekleştiği zaman ve bu davranışın hangi delillerle ispatlandığı araştırılmalıdır.
Bu nedenle disiplin soruşturmasında öncelikle personelin hangi davranışla suçlandığının açık biçimde belirlenmesi gerekir. Göreve sarhoş gelmek iddiası ile görevde alkollü içki içmek iddiasının birbirine karıştırılması, fiilin hukuki nitelendirilmesinde ve savunma hakkının kullanılmasında sorun oluşturabilir.
Göreve Sarhoş Gelmek Hangi Şartlarda Disiplin Suçu Oluşturur?
Göreve sarhoş gelmek, askerî personelin görevini yerine getirmek üzere göreve başladığı sırada sarhoşluk hâlinde bulunması ve bu durumun kanunda öngörülen ispat şartları çerçevesinde ortaya konulması hâlinde gündeme gelen disiplinsizliktir.
6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesi bakımından önemli olan, personelin daha önce alkol tüketip tüketmediğinden ziyade göreve başladığı andaki durumudur.
Örneğin bir askerî personelin mesai başlamadan önce alkol aldığı belirlenmiş olabilir. Ancak bu durum, personelin göreve başladığında mutlaka sarhoş olduğu sonucuna ulaşılması için tek başına yeterli olmayabilir. Sarhoşluk, yalnızca alkol tüketmiş olmakla özdeş bir kavram değildir.
Özellikle kişinin denge ve koordinasyonunda bozulma, konuşmalarında belirgin değişiklik, davranışlarında olağan dışı durumlar veya muhakeme ve hareket yeteneğinde alkol kullanımına bağlı etkiler bulunup bulunmadığı önem taşıyabilir.
Bununla birlikte sarhoşluk hâlinin tespitinde her kişi bakımından aynı dış belirtilerin bulunması zorunlu değildir. Alkolün etkileri kişiden kişiye değişebileceği gibi, alınan miktar, ölçümün zamanı ve kişinin fizyolojik özellikleri de değerlendirmeyi etkileyebilir.
Dolayısıyla göreve sarhoş gelmek nedeniyle disiplin cezası uygulanabilmesi için olayın bütün koşullarının araştırılması ve personelin göreve başladığı sırada kanuni tanım kapsamında sarhoş olduğunun ortaya konulması gerekmektedir.
Göreve Alkollü Gelmek ile Göreve Sarhoş Gelmek Arasındaki Fark
Disiplin hukukunda dikkat edilmesi gereken temel ayrımlardan biri, alkollü olmak ile sarhoş olmak kavramlarının birbirine karıştırılmamasıdır.
Bir kişinin vücudunda alkol bulunması, daha önce alkollü içki tükettiğini gösterebilir. Ancak bu tespit, kişinin davranışlarının alkol etkisi altında belirgin biçimde değiştiğini veya sarhoşluk hâlinde bulunduğunu her durumda kanıtlamaz.
Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde kanun koyucunun doğrudan “göreve sarhoş gelmek” ifadesini kullanmış olması önemlidir. Bu nedenle personelin yalnızca alkol aldığına ilişkin bir tespit ile göreve sarhoş geldiğinin ortaya konulması aynı hukuki değerlendirmeye tabi tutulmamalıdır.
Örneğin görev başlamadan saatler önce alkol tüketen bir personelin daha sonra yapılan ölçümünde düşük miktarda alkol tespit edilmesi, sarhoşluk hâlinin varlığı konusunda ayrıca inceleme yapılmasını gerektirebilir.
Buna karşılık personelin konuşmalarında belirgin bozulma, dengesini sağlayamama, hareketlerinde kontrol kaybı veya benzer belirtiler göstermesi ve bu durumun tıbbi bulgularla desteklenmesi, sarhoşluğun ispatı bakımından önem taşıyabilir.
Bu ayrım yalnızca askerî disiplin hukukunda değil, kamu personelinin disiplin sorumluluğuna ilişkin Danıştay kararlarında da üzerinde durulan bir konudur.
Sarhoşluğun Tıbbi Raporla İspatlanması Şart mıdır?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde, sarhoşluk disiplinsizliği bakımından “tıbbi raporla ispatlanmak veya gizlenemeyecek derecede olmak” şartına yer verilmiştir.
Kanun metnindeki “veya” bağlacı, tıbbi raporla ispat ile sarhoşluğun gizlenemeyecek derecede bulunmasını alternatif ispat durumları olarak düzenlemektedir. Bu nedenle göreve sarhoş gelme iddiasında her somut olay bakımından mutlaka aynı tür delilin bulunması gerektiği söylenemez.
Bununla birlikte tıbbi rapor bulunmaması hâlinde sarhoşluğun gizlenemeyecek derecede olduğunun hangi somut olgulara dayanılarak belirlendiği açıklanmalıdır. İlgili personelin yalnızca alkol kullandığının düşünülmesi, dış görünüşünden hareketle genel bir kanaat oluşturulması veya soyut değerlendirmeler yapılması yeterli olmayabilir.
Özellikle görev sırasında sarhoş olduğu ileri sürülen personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesi ve muayene edilmesi, fiilin ispatı bakımından önem taşıyan delillerin elde edilmesini sağlayabilir.
Ancak sağlık raporunun içeriği de ayrıca değerlendirilmelidir. Raporda yalnızca belirli bir promil değerinin bulunması ile personelin sarhoşluk durumuna ilişkin tıbbi değerlendirmelerin yer alması aynı değildir.
Bu nedenle sağlık raporunun sarhoşluğu gerçekten ortaya koyup koymadığı, ölçüm sonuçları, muayene bulguları ve diğer deliller birlikte incelenmelidir.
Sarhoşluğun Gizlenemeyecek Derecede Olması Ne Demektir?
Gizlenemeyecek derecede sarhoşluk, kişinin alkol kullanımının etkilerinin davranışları ve dışa yansıyan belirtileri üzerinden açık biçimde anlaşılabilmesini ifade etmektedir.
Bu durumun tespitinde personelin konuşma biçimi, hareketleri, denge ve koordinasyonu, çevresiyle kurduğu iletişim ve olay sırasında gösterdiği davranışlar önem taşıyabilir.
Örneğin göreve başlayan bir askerî personelin belirgin biçimde dengesini sağlayamaması, konuşmalarında ciddi bozulma bulunması veya alkol etkisini açıkça gösteren davranışlar sergilemesi, sarhoşluk iddiası bakımından değerlendirilebilir.
Ancak her davranış değişikliğinin mutlaka alkol kullanımından kaynaklandığı kabul edilmemelidir. Özellikle sağlık sorunları, kullanılan ilaçlar veya başka fizyolojik durumlar da benzer belirtilere neden olabilir.
Bu nedenle gizlenemeyecek derecede sarhoşluk iddiasının objektif şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Özellikle olayı gören personelin ayrıntılı ve birbirini destekleyen ifadeleri, tutanaklar ve varsa sağlık kayıtları bu değerlendirmede önem taşır.
Alkolmetre Ölçümü Sarhoşluğun İspatı İçin Yeterli midir?
Alkolmetre ölçümü, askerî personelin alkol kullanıp kullanmadığının belirlenmesinde önemli bir delil olabilir. Ancak alkolmetre sonucunun tek başına her olayda sarhoşluk disiplinsizliğini kesin biçimde ispatladığı söylenemez.
Alkolmetre cihazları, nefeste bulunan alkol miktarından hareketle alkol düzeyine ilişkin ölçüm gerçekleştirmektedir. Bu ölçümün hukuki değeri değerlendirilirken cihazın uygunluğu, ölçümün yapıldığı zaman, kullanılan yöntem ve ölçüm sonucunun diğer delillerle uyumu dikkate alınmalıdır.
Özellikle görev başlamadan önce veya görev sırasında alınan alkolün etkisinin hangi zaman diliminde ortaya çıktığının belirlenmesi önemlidir. Ölçümün olaydan uzun süre sonra gerçekleştirilmesi, personelin olay anındaki durumuna ilişkin ayrıca değerlendirme yapılmasını gerektirebilir.
Örneğin saat 08.00’de göreve başlayan bir personelin saat 11.00’de yapılan alkol ölçümünün sonucuna dayanılarak saat 08.00’de sarhoş olduğu ileri sürülüyorsa, aradaki zaman farkının ve diğer delillerin değerlendirilmesi gerekir.
Ayrıca 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde sarhoşluk disiplinsizliğinin oluşması bakımından herkes için geçerli belirli bir promil sınırı öngörülmemiştir.
Bu nedenle karayolu trafik mevzuatındaki alkol sınırlarının doğrudan askerî disiplin hukukuna aktarılması ve belirli bir promil değerinin otomatik olarak sarhoşluk kabul edilmesi hukuken doğru değildir.
Düşük Promil Alkol Tespit Edilmesi Disiplin Cezası İçin Yeterli midir?
Düşük miktarda alkol tespit edilmesi, kişinin daha önce alkollü içki tüketmiş olabileceğini göstermekle birlikte, göreve sarhoş gelme fiilinin bütün unsurlarının gerçekleştiği sonucunu her durumda doğurmaz.
Özellikle alkolün personelin davranışları üzerindeki etkisi, göreve başlama zamanı ve sağlık muayenesinde yapılan değerlendirmeler önem taşımaktadır.
Buna karşılık görev sırasında alkollü içki içildiğinin ileri sürüldüğü olaylarda, fiilin göreve sarhoş gelmekten farklı bir seçimlik davranış olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle yalnızca promil değerine odaklanmak yerine, isnat edilen davranışın ne olduğunun ve kanuni ispat şartlarının nasıl karşılandığının belirlenmesi gerekir.
Disiplin soruşturmasında kullanılan delillerin, personelin hangi kanuni davranışı gerçekleştirdiğini açıkça ortaya koyması gerekmektedir.
Görevdeyken Alkollü İçki İçmek Disiplin Suçu Mudur?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde düzenlenen ikinci davranış, askerî personelin görev sırasında alkollü içki içmesidir.
Görevdeyken alkollü içki içmek, göreve daha önce alkol tüketmiş olarak gelmekten farklıdır. Burada personelin görev süresi içerisinde alkollü içki tükettiği ileri sürülmektedir.
Örneğin görevli olduğu sırada alkollü içki tükettiği tespit edilen personelin davranışı, 19/1-ı maddesi kapsamında değerlendirmeye konu olabilir. Ancak böyle bir değerlendirme yapılabilmesi için ilgili personelin gerçekten görevde olduğu ve alkollü içki tüketme davranışının gerçekleştiği somut delillerle ortaya konulmalıdır.
Bu noktada kanun metninin başlangıcındaki tıbbi raporla ispat veya gizlenemeyecek derecede olma şartının, görev sırasında alkollü içki içme davranışına ne şekilde uygulanacağı da hukuki yorum bakımından önemlidir.
Görevde içki içmek, göreve sarhoş gelmekten ayrı bir seçimlik hareket olarak düzenlenmiş olmakla birlikte, disiplin soruşturmasında maddenin girişindeki özel ispat şartının tamamen göz ardı edilmesi doğru değildir. Özellikle ilgili fiilin hangi delillerle ve hangi hukuki gerekçeyle 19/1-ı kapsamında kabul edildiği karar metninde açıklanmalıdır.
Bu nedenle görev sırasında alkollü içki içildiği iddiasında personelin sarhoşluk belirtileri gösterip göstermediği kadar, içki tüketiminin doğrudan gözlemlenip gözlemlenmediği, varsa sağlık kayıtları ve diğer somut deliller de önem taşımaktadır.
Nöbet Sırasında Alkol Kullanmak Hangi Disiplin Cezasını Gerektirir?
Askerî nöbet hizmeti, görevli personelin dikkatini, muhakeme yeteneğini ve çevresindeki olaylara müdahale kapasitesini korumasını gerektirmektedir. Özellikle emniyet ve güvenlik nöbetlerinde personelin silah ve diğer askerî teçhizatla görev yapması, alkol kullanımına ilişkin değerlendirmeyi daha hassas hâle getirmektedir.
Nöbet sırasında alkollü içki içilmesi, şartlarının gerçekleşmesi hâlinde 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesindeki sarhoşluk disiplinsizliği bakımından incelenebilir.
Bunun yanında davranışın nöbet talimatlarına aykırı olması, nöbet hizmetinin aksamasına neden olması veya personelin görevini yerine getiremeyecek duruma gelmesi hâlinde farklı hukuki düzenlemelerin uygulanması da gündeme gelebilir.
Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde düzenlenen nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliği ile 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun nöbet hizmetine ilişkin hükümleri, somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Ancak aynı fiil nedeniyle birden fazla disiplin cezası verilmesine ilişkin 6413 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki kurallar göz önünde bulundurulmalıdır.
Dolayısıyla nöbet sırasında alkol kullanma iddiasında yalnızca alkol tüketiminin gerçekleşip gerçekleşmediği değil, görev türü, personelin sorumlulukları ve meydana gelen sonuçlar da araştırılmalıdır.
Mesai Dışında Alkol Kullanmak ile Göreve Sarhoş Gelmek Arasındaki Fark
6413 sayılı Kanun’da alkol kullanımıyla bağlantılı davranışların tamamı aynı disiplin yaptırımına bağlanmamıştır.
Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde mesai dışında aşırı alkol kullanımı, uyarma cezasını gerektiren disiplinsizlikler arasında düzenlenmiştir.
Bu fiil kanunda şu şekilde tanımlanmaktadır:
Madde 15/1-k – Mesai dışında aşırı alkol kullanımı:
“Mesai dışında sivil veya üniformalı olarak aşırı alkol alarak kişisel veya kurumsal imaj kaybı oluşturacak olumsuz davranışlarda bulunmaktır.”
Bu düzenleme ile 19/1-ı maddesi arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır.
Mesai dışında aşırı alkol kullanımı disiplinsizliğinde, alkol tüketiminin mesai dışında gerçekleşmesi ve aşırı alkol kullanımına bağlı olarak kişisel veya kurumsal imaj kaybı oluşturacak olumsuz davranışlarda bulunulması söz konusudur.
Buna karşılık göreve sarhoş gelmek disiplinsizliği, personelin göreve başladığı andaki sarhoşluk durumuna ilişkindir. Görevdeyken alkollü içki içmek ise görev süresi içerisinde gerçekleştirilen ayrı bir davranıştır.
Bu nedenle mesai dışında alkol tüketmiş olmak, her durumda 15/1-k maddesindeki disiplinsizliğin gerçekleştiği anlamına gelmez. Kanunda ayrıca aşırı alkol kullanımı ve kişisel veya kurumsal imaj kaybı oluşturacak olumsuz davranış şartları bulunmaktadır.
Örneğin izinli olduğu sırada alkol tüketen ancak göreve sarhoş gelmeyen ve kişisel veya kurumsal imaj kaybı oluşturacak olumsuz davranışlarda bulunmayan personelin durumu, 15/1-k ve 19/1-ı maddelerinin unsurları bakımından ayrı değerlendirilmelidir.
Bu ayrım, uygulanabilecek disiplin cezası bakımından da önemlidir. Zira mesai dışında aşırı alkol kullanımının kanuni yaptırımı uyarma cezasıyken, göreve sarhoş gelmek veya görevde alkollü içki içmek fiilinin karşılığı hizmet yerini terk etmeme cezasıdır.
Sarhoşluk Disiplinsizliği ile İçkiye Düşkünlük Arasındaki Fark
Askerî disiplin hukukunda özellikle karıştırılmaması gereken bir diğer konu, göreve sarhoş gelmek ile içkiye düşkünlük nedeniyle daha ağır disiplin sorumluluğunun gündeme gelmesidir.
6413 sayılı Kanun’un 20. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ahlaki zayıflık, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizlikler arasında düzenlenmiştir.
Söz konusu hükümde görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye veya kumara düşkün olmak ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarını sarsacak nitelikteki bazı davranışlar yaptırıma bağlanmaktadır.
Ancak bu düzenleme ile 19/1-ı maddesindeki sarhoşluk disiplinsizliği aynı değildir.
Göreve sarhoş gelmek, kanuni unsurların gerçekleşmesi hâlinde tek bir olayla ortaya çıkabilir. Buna karşılık içkiye düşkünlük iddiası, yalnızca belirli bir tarihte alkol tüketildiğinin tespit edilmesinden daha kapsamlı bir değerlendirmeyi gerektirmektedir.
Özellikle personelin alkol kullanımının görevine, sosyal veya aile yaşantısına zarar verecek derecede olup olmadığı, davranışların sürekliliği ve olayların bütünlüğü dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle bir personelin tek bir defa göreve sarhoş geldiği iddiasından hareketle doğrudan içkiye düşkün olduğu sonucuna ulaşılması hukuken sorun oluşturabilir.
Ayrıca disiplinsizliğin 20/1-b maddesi kapsamında değerlendirilmesi durumunda, ilgili hükmün bütün kanuni şartlarının somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.
Göreve Sarhoş Gelmenin Cezası Nedir?
Göreve sarhoş gelmenin temel disiplin cezası, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19/1-ı maddesi uyarınca hizmet yerini terk etmeme cezasıdır.
Hizmet yerini terk etmeme cezasının niteliği ve yerine getirilme şekli, aynı Kanun’un 12. maddesinde düzenlenmiştir.
Bu ceza, personelin mesai bitiminden sonra görev yaptığı yerden ayrılmayarak resmî daire, kışla, eğitim alanları veya diğer görev yerlerindeki hizmetine devam etmesini ifade etmektedir.
Disiplin amirleri, hizmet yerini terk etmeme cezasını Kanun’a ekli yetki çizelgesinde belirtilen sınırlar içerisinde verebilir. Disiplin kurulları tarafından ise dört günden on güne kadar hizmet yerini terk etmeme cezası uygulanabilir.
Cezanın yerine getirilmesi sırasında ilgili personele uygun yatma yeri tahsis edilmesi ve tatil günlerinde cezanın uygulanmasına ara verilmesi gibi özel kurallar bulunmaktadır.
Ancak disiplin cezasının süresi belirlenirken yalnızca fiilin adı değil, personelin kusurunun ağırlığı, olayın askerî hizmet üzerindeki etkisi ve geçmiş disiplin durumu da değerlendirilmelidir.
Sarhoşluk Nedeniyle Bir Alt Disiplin Cezası Verilebilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca disiplin amirleri, personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini dikkate alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir.
Bu nedenle geçmişinde disiplin cezası bulunmayan, olumlu sicile sahip olan ve olayın özellikleri itibarıyla daha hafif değerlendirmeyi gerektiren koşulları bulunan personel bakımından bir alt ceza uygulanması talep edilebilir.
Ancak bu yetki disiplin amirinin kanuni takdirine bağlıdır. Personelin geçmişinde disiplin cezası bulunmaması, her durumda zorunlu olarak bir alt ceza uygulanacağı anlamına gelmez.
Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca disiplin cezasının belirlenmesinde ölçülülük, adalet ve hakkaniyet ilkeleri gözetilmelidir. Cezanın gerekçesi ve takdir yetkisinin hangi koşullar dikkate alınarak kullanıldığı önem taşımaktadır.
Sarhoşluk Nedeniyle Uzman Çavuşun Sözleşmesi Feshedilir mi?
Göreve sarhoş gelmek nedeniyle hakkında işlem yapılan uzman erbaşların en fazla merak ettiği konulardan biri, bu davranışın doğrudan sözleşme feshi sonucunu doğurup doğurmayacağıdır.
6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde düzenlenen sarhoşluk fiilinin doğrudan disiplin yaptırımı hizmet yerini terk etmeme cezasıdır. Bu nedenle tek başına söz konusu fiilin gerçekleşmesi, her durumda otomatik olarak uzman erbaş sözleşmesinin feshedileceği anlamına gelmez.
Bununla birlikte 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun sözleşme feshi hükümleri, 6413 sayılı Kanun’un Silahlı Kuvvetlerden ayırmaya ilişkin hükümleri ve personelin geçmiş disiplin durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Özellikle alkol kullanımının süreklilik göstermesi, görev ve aile yaşantısına ciddi zarar vermesi veya başka disiplinsizliklerle birlikte gerçekleşmesi hâlinde daha ağır hukuki sonuçlar gündeme gelebilir.
Ancak bu değerlendirmeler yapılırken yalnızca alkol kullanıldığına ilişkin genel kanaatlere dayanılması yeterli değildir. Sözleşme feshi veya ayırma işlemine dayanak yapılan hükmün somut olayda hangi unsurlarının gerçekleştiği ortaya konulmalıdır.
Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesi kapsamında değerlendirilebilecek bir davranışın, kanuni gerekçesi bulunmadan daha ağır yaptırım gerektiren başka bir fiil olarak nitelendirilmesi, disiplin hukukunda tipiklik ve ölçülülük ilkeleri bakımından sorun doğurabilir.
Göreve Sarhoş Gelmek Hakkında Emsal Danıştay Kararları
Göreve sarhoş gelmek ve alkol kullanımı nedeniyle uygulanan disiplin yaptırımlarına ilişkin yargı kararları, özellikle sarhoşluğun ispatı, fiilin doğru nitelendirilmesi ve uygulanan yaptırımın ölçülülüğü bakımından önem taşımaktadır.
Bu konuda doğrudan 6413 sayılı Kanun’a ilişkin kararların yanında, farklı kamu personeli mevzuatına dayanılarak verilen kararlar da bulunmaktadır. Ancak farklı personel rejimleri bakımından verilen kararların askerî disiplin hukukuna doğrudan uygulanamayacağı, yalnızca benzer hukuki ilkeler bakımından değerlendirilebileceği unutulmamalıdır.
Danıştay 12. Dairesinin 06.02.2023 Tarihli, 2021/3682 E., 2023/186 K. Sayılı Kararı
Danıştay 12. Dairesinin 6 Şubat 2023 tarihli kararı, alkol tüketmiş olmak ile göreve sarhoş gelmek arasındaki ayrımı açıklaması bakımından önemli bir değerlendirme içermektedir.
Karara konu olayda, ceza infaz kurumunda görev yapan bir personelin görev öncesinde alkol tükettiği ve sağlık kuruluşunda yapılan ölçümde 0,41 promil alkollü olduğu tespit edilmiştir.
Personel hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (D) bendinin (a) alt bendi kapsamında disiplin cezası uygulanmıştır.
Ancak disiplin işleminin yargısal incelemesinde, sağlık raporunda yalnızca alkol miktarına yer verildiği, alkolün personelin davranışları üzerindeki etkisine ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmadığı belirlenmiştir.
Özellikle personelin denge hareketlerinde bozukluk bulunup bulunmadığı, yürüyüşünde anormallik olup olmadığı veya sarhoşluğa işaret eden konuşma değişikliklerinin bulunup bulunmadığı sağlık raporunda açıklanmamıştır.
Ayrıca olay hakkında dinlenen tanıkların, personelin göreve geldiği sırada sarhoşluk belirtisi göstermediği yönünde birbirini destekleyen açıklamalarda bulunduğu anlaşılmıştır.
Bu nedenle ilk derece mahkemesi, alkol tüketildiğinin sabit olmasına rağmen göreve sarhoş gelme fiilinin yeterli delillerle ortaya konulamadığı sonucuna ulaşmış ve disiplin işlemini iptal etmiştir.
Danıştay 12. Dairesi de temyiz istemini reddederek iptal kararını onamıştır.
Kararın hukuki önemi, alkol tüketiminin tespit edilmesi ile sarhoşluğun kanuni unsurlarının ispatlanmasının aynı şey olmadığını göstermesidir.
Bununla birlikte bu kararın 6413 sayılı Kanun’a değil, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi bir personel hakkında verildiği göz önünde bulundurulmalıdır.
Dolayısıyla kararın askerî disiplin hukuku bakımından önemi, doğrudan aynı kanun maddesinin uygulanmasından değil, disiplin hukukundaki fiilin kanuni tanıma uygun olması ve yeterli delillerle ispatlanması ilkelerinden kaynaklanmaktadır.
Danıştay 12. Dairesinin 19.12.2023 Tarihli, 2020/978 E., 2023/6873 K. Sayılı Kararı
Danıştay 12. Dairesinin 19 Aralık 2023 tarihli kararı, askerî personelin mesai dışında alkol kullanması ve bu davranış nedeniyle sözleşmesinin feshedilmesi bakımından önem taşımaktadır.
Karara konu olayda, Şırnak ilinde görev yapan jandarma uzman çavuşun askerî personelle birlikte alkol aldığı, daha sonra kavga ve başka disiplin olaylarına karıştığı iddiasıyla hakkında idari tahkikat yürütülmüştür.
İdare, personelin askerlik mesleğinin gerektirdiği davranışları sergilemekte yetersiz kaldığı ve kendisinden istifade edilemeyeceği gerekçesiyle sözleşmesinin feshedilmesine karar vermiştir.
İlk derece mahkemesi, personelin geçmiş disiplin durumu ve olayın gerçekleşme koşullarını dikkate alarak sözleşme feshi işlemini hukuka uygun bulmuştur.
Buna karşılık bölge idare mahkemesi, mesai dışında aşırı alkol kullanımının 6413 sayılı Kanun’un 15/1-k maddesinde uyarma cezasını gerektiren bir disiplinsizlik olarak düzenlendiğini değerlendirmiştir.
Bölge idare mahkemesi, yalnızca bu davranışın sözleşme feshi işlemine dayanak yapılması bakımından fiil ile yaptırım arasında adil denge kurulmadığı sonucuna ulaşarak sözleşme feshi işlemini iptal etmiştir.
Danıştay 12. Dairesi ise temyiz incelemesinde farklı bir hukuki gerekçeyi esas almıştır.
Danıştay, sözleşme feshinin dayanağını oluşturan 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu hükümlerinin belirli kısımlarının Anayasa Mahkemesinin 01.06.2022 tarihli, 2022/4 E. ve 2022/64 K. sayılı kararıyla iptal edildiğini değerlendirmiştir.
Bu nedenle Danıştay, işlemin dayanağını oluşturan kanuni düzenlemenin Anayasa’ya aykırılık nedeniyle iptal edilmiş olması gerekçesiyle bölge idare mahkemesinin iptal kararını sonucu itibarıyla hukuka uygun bulmuş ve farklı gerekçeyle onamıştır.
Kararın değerlendirilmesinde önemli olan husus, bölge idare mahkemesinin ölçülülük yönündeki değerlendirmesi ile Danıştayın nihai onama gerekçesinin birbirinden farklı olmasıdır.
Bu karar, mesai dışında aşırı alkol kullanımının disiplin hukuku bakımından 19/1-ı maddesindeki sarhoşluk fiilinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.
Ancak uyuşmazlığın 2016 yılında tesis edilen bir sözleşme feshi işlemine ilişkin olduğu ve daha sonra uzman erbaş mevzuatında değişiklikler yapıldığı dikkate alınmalıdır. Dolayısıyla kararın güncel mevzuatta her türlü alkol kaynaklı sözleşme feshini otomatik olarak hukuka aykırı kıldığı söylenemez.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 26.12.2019 Tarihli, 2019/1342 E., 2019/6912 K. Sayılı Kararı
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 26 Aralık 2019 tarihli kararı, sarhoşluğun sağlık raporu ve tanık beyanlarıyla ispatına ilişkin değerlendirmeler bakımından önem taşımaktadır.
Karara konu olayda bir polis memurunun görev sırasında sarhoş olduğu ileri sürülmüş, yapılan sağlık muayenesinde 1,51 promil alkollü olduğu tespit edilmiştir.
Olay hakkında ifade veren personel, ilgili polis memurunun yürüyüşünde, konuşmalarında ve davranışlarında alkol etkisini gösteren değişiklikler bulunduğunu açıklamıştır.
İdare tarafından eski Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü hükümlerine dayanılarak meslekten çıkarma cezası uygulanmıştır.
Yargısal süreçte Danıştay Beşinci Dairesi, yalnızca alkolmetre ölçümüne dayanılması ve kan tahlili yapılmamış olması nedeniyle isnat edilen fiilin yeterli biçimde ispatlanmadığı yönünde değerlendirme yapmıştır.
Buna karşılık ilk derece mahkemesi önceki kararında ısrar etmiş; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, ısrar kararını oyçokluğuyla hukuka uygun bularak onamıştır.
Karar, alkolmetre ölçümünün ve tanık anlatımlarının delil değeri konusunda yargısal değerlendirmenin somut olayın koşullarına göre farklılaşabileceğini göstermektedir.
Ancak bu kararın da 6413 sayılı Kanun’a değil, olay tarihinde polis personeline uygulanan disiplin mevzuatına ilişkin olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle askerî disiplin soruşturmalarında doğrudan aynı yaptırımın uygulanmasına dayanak olarak gösterilemez.
Bununla birlikte sağlık raporunun içeriği, alkol ölçümünün niteliği ve tanık beyanlarının birlikte değerlendirilmesi bakımından kararın ortaya koyduğu hukuki tartışma önem taşımaktadır.
Göreve Sarhoş Gelmek Disiplinsizliği Nasıl İspatlanır?
Göreve sarhoş gelmek nedeniyle hakkında disiplin soruşturması yürütülen personelin sorumlu tutulabilmesi için isnat edilen fiilin somut ve hukuka uygun delillerle ortaya konulması gerekmektedir.
Bu kapsamda öncelikle olayın gerçekleştiği tarih, personelin göreve başlama saati, alkol tüketiminin ne zaman gerçekleştiği ve sarhoşluk belirtilerinin hangi aşamada tespit edildiği araştırılmalıdır.
Özellikle sağlık kuruluşunca düzenlenen adli veya tıbbi muayene raporları, alkol ölçüm sonuçları, hukuka uygun biçimde elde edilmiş görüntüler, olay tutanakları ve tanık beyanları önem taşıyabilir.
Ancak bu delillerin birbirleriyle uyumlu olması ve isnat edilen davranışı açıklaması gerekmektedir.
Örneğin yalnızca alkol kokusu bulunduğu yönündeki genel bir tutanak ile personelin belirgin sarhoşluk belirtileri gösterdiğinin ayrıntılı biçimde açıklandığı, sağlık raporuyla desteklenen bir olay aynı ispat gücüne sahip değildir.
Ayrıca olayın gerçekleştiği zaman ile ölçümün yapıldığı zaman arasında önemli farklılıklar bulunması hâlinde, bu farklılığın alkol düzeyinin değerlendirilmesine etkisi araştırılmalıdır.
Disiplin soruşturmasında personelin alkol tüketimini kabul etmiş olması da her durumda göreve sarhoş geldiğini kabul ettiği anlamına gelmez. İkrarın hangi davranışa ilişkin olduğu ve kanuni fiilin diğer unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Sadece Alkol Kokusu Sarhoşluk Delili Sayılır mı?
Askerî personelin nefesinde alkol kokusu bulunduğunun belirlenmesi, daha önce alkol tüketmiş olabileceğini gösteren bir olgu olarak değerlendirilebilir. Ancak alkol kokusunun varlığı, tek başına her olayda sarhoşluğun gizlenemeyecek derecede bulunduğunu göstermeyebilir.
Özellikle personelin davranışlarında, konuşmalarında, denge ve koordinasyonunda herhangi bir bozulma olup olmadığı önem taşımaktadır.
Disiplin cezasının hukuka uygunluğu bakımından soyut gözlemler yerine olayın hangi somut belirtilerle tespit edildiğinin ortaya konulması gerekmektedir.
Bu nedenle yalnızca “alkol koktuğu görüldü” şeklindeki bir açıklamanın, başka deliller bulunmadığı durumlarda sarhoşluğun ispatı bakımından yeterli olup olmadığı somut olayın bütün koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Sarhoşluk Nedeniyle Disiplin Soruşturmasında Savunma Nasıl Yapılır?
Göreve sarhoş gelmek veya görev sırasında alkollü içki içmek nedeniyle hakkında disiplin soruşturması başlatılan personelin savunmasında öncelikle isnat edilen davranışın açık biçimde belirlenmesi gerekmektedir.
Personelin göreve sarhoş geldiği mi, yoksa görevde bulunduğu sırada alkollü içki içtiği mi ileri sürülmektedir? Bu ayrım, savunmanın hukuki çerçevesini doğrudan etkilemektedir.
Özellikle göreve sarhoş gelme iddiasında, personelin göreve başladığı andaki durumu, sağlık raporunda belirtilen bulgular, ölçüm zamanı ve tanıkların açıklamaları birlikte değerlendirilmelidir.
Sağlık raporunda yalnızca alkol miktarına yer verilmiş ancak personelin sarhoşluk durumuna ilişkin bir tıbbi değerlendirme yapılmamışsa, raporun isnat edilen fiili hangi ölçüde ispatladığı tartışılabilir.
Aynı şekilde personelin görev sırasında alkollü içki içtiği ileri sürülüyorsa, bu davranışın ne zaman, nerede ve hangi delillerle tespit edildiği araştırılmalıdır.
Savunma hazırlanırken yalnızca alkol kullanılmadığının ileri sürülmesiyle yetinilmemelidir. Olayın özelliklerine göre fiilin kanuni unsurları, disiplin soruşturmasının usulü, delillerin yeterliliği ve uygulanacak yaptırımın hukuka uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir.
6413 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca kanunda öngörülen istisna dışında savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
Savunma istem yazısında isnat edilen davranışın açıkça bildirilmesi ve personelin savunmasını hazırlayabilmesi için kanuni süre tanınması gerekmektedir.
Ayrıca personelin geçmiş disiplin durumu ve olumlu hizmet safahatı dikkate alınarak, Kanun’un 14. maddesi çerçevesinde bir derece hafif ceza uygulanması da talep edilebilir.
Sarhoşluk Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?
6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir.
İtirazın süresi içerisinde yapılmaması hâlinde disiplin cezası kesinleşir. Bu nedenle cezanın tebliğ edildiği tarihin ve iş günü hesabının doğru belirlenmesi önem taşımaktadır.
Disiplin kurulları tarafından verilen kararlara karşı ise 6413 sayılı Kanun’un 42. maddesinde belirtilen usule göre tebliğden itibaren beş iş günü içerisinde itiraz edilmesi mümkündür.
Sarhoşluk nedeniyle verilen disiplin cezasına karşı yapılacak itirazda özellikle sağlık raporunun içeriği, alkol ölçümünün gerçekleştirildiği zaman ve ilgili personelin göreve başladığı andaki durumu önem taşımaktadır.
Bunun yanında personelin gerçekten görev sırasında alkollü içki içip içmediği, fiilin hangi delillerle ortaya konulduğu ve disiplin kararında kullanılan hukuki gerekçeler de değerlendirilmelidir.
İtirazın yalnızca cezanın ağır olduğu yönündeki açıklamalardan oluşması yerine, isnat edilen fiilin kanuni unsurlarına ve soruşturma delillerine dayanması önem taşımaktadır.
Göreve Sarhoş Gelmek Disiplin Cezasına İptal Davası Açılabilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen hizmet yerini terk etmeme cezalarına karşı, kanuni şartların bulunması hâlinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Bu nedenle göreve sarhoş gelmek veya görevde alkollü içki içmek nedeniyle verilen disiplin cezasının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, disiplin işleminin yargısal denetimi talep edilebilir.
Ancak askerî öğrenciler ile erbaş ve erler hakkında verilen disiplin cezaları bakımından 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesindeki özel sınırlamalar ayrıca dikkate alınmalıdır.
İptal davasında disiplin işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğu incelenebilir.
Özellikle sarhoşluk fiilinin yeterli delillerle ortaya konulamaması, sağlık raporunun olay anındaki durumu açıklamaması veya personelin davranışının yanlış disiplin maddesi kapsamında değerlendirilmesi, disiplin işleminin hukuka uygunluğunu etkileyebilir.
Bunun yanında soruşturmanın eksik yürütülmesi, savunma hakkının kullandırılmaması veya disiplin kararının yeterli gerekçeye dayanmaması da yargısal denetimde önem taşımaktadır.
6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi gereğince dava açma süresi disiplin cezasının kesinleşmesinden itibaren başlamaktadır. İdari yargıda genel dava açma süresi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca altmış gündür.
Bu nedenle disiplin cezasının hangi tarihte kesinleştiğinin belirlenmesi ve dava açma süresinin doğru hesaplanması önem taşımaktadır.
Göreve Sarhoş Gelmek Disiplinsizliğinde Zamanaşımı
6413 sayılı Kanun’un 39. maddesinde disiplin cezalarına ilişkin zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir.
Buna göre disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.
Fiilin inceleme ve araştırma gerektirmesi hâlinde, kanunda belirtilen şartlara uygun biçimde araştırmaya başlanması durumunda inceleme için geçen sürenin bir aylık süreye dâhil edilmemesi mümkündür.
Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda ise fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıllık süre esas alınmaktadır.
Kanunda belirli soruşturma ve yargılama süreçleri bakımından özel zamanaşımı hükümleri de bulunmaktadır.
Sarhoşluk disiplinsizliğinde fiilin gerçekleştiği zamanın belirlenmesi özellikle önemlidir. Çünkü personelin alkol tükettiği tarih, göreve başladığı saat ve sarhoşluk durumunun tespit edildiği zaman farklılık gösterebilir.
Bu nedenle zamanaşımı değerlendirilirken isnat edilen davranışın göreve sarhoş gelmek mi yoksa görev sırasında alkollü içki içmek mi olduğu açıkça belirlenmelidir.
Göreve Sarhoş Gelmek ve Görevde Alkol İçmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Göreve sarhoş gelmenin cezası nedir?
Göreve sarhoş gelmek, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19/1-ı maddesinde hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle kanunda belirtilen ispat şartları kapsamında göreve sarhoş geldiği tespit edilen askerî personel hakkında disiplin cezası uygulanabilir.
Ancak cezanın belirlenmesinde personelin statüsü, disiplin amirinin yetkisi, olayın niteliği ve geçmiş disiplin durumu dikkate alınmalıdır. Özellikle fiilin yeterli delillerle ortaya konulması ve uygulanan yaptırımın kanuni sınırlar içerisinde belirlenmesi gerekmektedir.
Askeriyede alkollü göreve gelmek disiplin suçu mudur?
Askerî personelin göreve alkollü gelmesi ile göreve sarhoş gelmesi aynı hukuki durum değildir. 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde açıkça göreve sarhoş gelmek fiili düzenlendiğinden, alkol tüketiminin tespit edilmesi ile sarhoşluğun ispatı birbirinden ayrılmalıdır.
Özellikle personelin davranışlarında belirgin sarhoşluk belirtileri bulunup bulunmadığı, sağlık raporunun içeriği ve olayın gerçekleştiği zaman önem taşımaktadır. Danıştayın farklı kamu personeli mevzuatına ilişkin kararlarında da yalnızca alkol tespitinin her durumda sarhoşluk fiilinin oluştuğunu göstermeyeceği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır.
Göreve sarhoş gelmek için tıbbi rapor şart mı?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde sarhoşluğun tıbbi raporla ispatlanması veya gizlenemeyecek derecede bulunması şartına yer verilmiştir. Bu nedenle kanun, sarhoşluk iddiasının değerlendirilmesinde özel bir ispat ölçütü öngörmektedir.
Ancak tıbbi rapor bulunmaması hâlinde sarhoşluğun gizlenemeyecek derecede olduğunun hangi somut belirtilerle ortaya konulduğu açıklanmalıdır. Özellikle tanık beyanlarının içeriği, personelin davranışları ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir. Soyut değerlendirmeler veya varsayımlar üzerinden disiplin cezası uygulanması hukuki sorunlara neden olabilir.
Sadece alkol kokusu göreve sarhoş gelmenin ispatı için yeterli midir?
Personelin nefesinde alkol kokusu bulunması, daha önce alkol tüketildiğine işaret edebilir. Ancak yalnızca alkol kokusundan hareketle kişinin gizlenemeyecek derecede sarhoş olduğu sonucuna ulaşılması her olay bakımından mümkün değildir.
Sarhoşluğun belirlenmesinde konuşma, denge, koordinasyon ve davranış değişiklikleri gibi belirtiler ile varsa sağlık raporları önem taşımaktadır. Özellikle yalnızca alkol kokusuna ilişkin genel bir tutanak bulunması ve başka hiçbir sarhoşluk belirtisinin ortaya konulmaması hâlinde, fiilin ispatına ilişkin hukuki itirazlar gündeme gelebilir.
0,50 promil veya daha düşük alkol tespit edilirse disiplin cezası verilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde sarhoşluk disiplinsizliği bakımından belirli bir promil sınırı düzenlenmemiştir. Bu nedenle trafik mevzuatında kullanılan alkol sınırlarının doğrudan askerî disiplin hukukuna uygulanması doğru değildir.
Belirli miktarda alkol tespit edilmesi, personelin daha önce alkol tükettiğini gösterebilir. Ancak göreve sarhoş gelme fiilinin gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilirken ölçümün zamanı, tıbbi bulgular ve davranışsal belirtiler de dikkate alınmalıdır. Görev sırasında alkollü içki içildiği iddiası ise ayrı bir seçimlik davranış olduğundan, olayın kendi koşulları içerisinde incelenmelidir.
Nöbet sırasında alkol içmenin cezası nedir?
Nöbet sırasında alkollü içki içilmesi, kanuni şartların gerçekleşmesi hâlinde 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesi kapsamında değerlendirilebilir. Ancak nöbet hizmetinin özelliği nedeniyle ilgili nöbet talimatları ve personelin görevini yerine getirip getiremediği de önem taşıyabilir.
Özellikle alkol kullanımının nöbet hizmetini aksatması veya personelin görevini yapamayacak duruma gelmesine neden olması hâlinde, farklı disiplin veya askerî ceza hukuku hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir. Bununla birlikte her olayda aynı sonuçların doğacağı kabul edilmemeli, fiilin niteliği ve ilgili kanuni unsurlar birlikte değerlendirilmelidir.
Mesai dışında alkol içmek TSK’da yasak mı?
6413 sayılı Kanun, askerî personelin mesai dışında gerçekleştirdiği her alkol tüketimini aynı disiplin yaptırımına bağlamamıştır. Kanun’un 15/1-k maddesinde mesai dışında aşırı alkol kullanımı, kişisel veya kurumsal imaj kaybı oluşturacak olumsuz davranışlarla birlikte düzenlenmiştir.
Bu nedenle yalnızca mesai dışında alkol içilmiş olması, ilgili disiplinsizliğin bütün unsurlarının gerçekleştiği anlamına gelmez. Aşırı alkol kullanımının niteliği, personelin davranışları ve kanunda öngörülen imaj kaybına neden olabilecek olumsuzluklar somut olayda araştırılmalıdır.
İzinliyken sarhoş olmak disiplin cezası gerektirir mi?
Personelin izinli olduğu sırada alkol tüketmesi veya sarhoş olması, doğrudan 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesindeki göreve sarhoş gelmek fiiliyle aynı değildir. Çünkü bu bent, göreve sarhoş gelme veya görevde alkollü içki içme davranışlarını düzenlemektedir.
Ancak izinli personelin aşırı alkol kullanarak kişisel veya kurumsal imaj kaybı oluşturacak davranışlarda bulunması hâlinde 15/1-k maddesindeki farklı disiplinsizlik gündeme gelebilir. Bu nedenle kişinin izinli olması, bütün disiplin yükümlülüklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Bir defa göreve sarhoş gelmek meslekten atılma sebebi midir?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesindeki sarhoşluk fiilinin temel yaptırımı hizmet yerini terk etmeme cezasıdır. Bu nedenle bir defa göreve sarhoş gelme iddiası, tek başına ve başka bir kanuni neden bulunmaksızın otomatik olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırma sonucunu doğurmaz.
Ancak somut olayda farklı disiplinsizliklerin gerçekleşmesi, personelin geçmiş disiplin durumu veya 6413 sayılı Kanun’un 20. maddesindeki başka bir fiilin bütün unsurlarının bulunması hâlinde daha ağır sonuçlar gündeme gelebilir. Özellikle içkiye düşkünlük iddiasıyla yapılacak değerlendirmede, tek seferlik olay ile görev ve sosyal yaşantıya zarar verecek derecede düşkünlük arasındaki fark korunmalıdır.
Alkol nedeniyle uzman çavuşun sözleşmesi feshedilebilir mi?
Alkol kullanımı nedeniyle uzman erbaş sözleşmesinin feshedilip feshedilemeyeceği, yalnızca alkol tüketildiğinin tespit edilmesine dayanılarak belirlenemez. Somut olayda gerçekleştirilen davranışın hangi kanuni hüküm kapsamında değerlendirildiği ve sözleşme feshi için öngörülen şartların bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesindeki sarhoşluk disiplinsizliği ile aynı Kanun’un 20/1-b maddesindeki ahlaki zayıflık düzenlemesi birbirinden farklıdır. Ayrıca 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun güncel sözleşme feshi hükümleri de dikkate alınmalıdır. Bu nedenle yalnızca bir alkol ölçümüne dayanılarak doğrudan sözleşme feshi sonucuna ulaşılması hukuken tartışmalı olabilir.
Sarhoşluk disiplin cezasında tanık beyanları yeterli midir?
Tanık beyanları, sarhoşluk iddiasının değerlendirilmesinde önem taşıyan deliller arasında bulunmaktadır. Ancak tanıkların yalnızca personelin alkollü olduğunu düşündüklerini belirtmesi ile hangi somut davranışları gözlemlediklerini ayrıntılı şekilde açıklaması aynı ispat gücüne sahip değildir.
Özellikle kişinin konuşma ve hareketlerindeki değişikliklerin, denge kaybının veya belirgin davranış bozukluklarının doğrudan gözlemlenmiş olması önem taşıyabilir. Bunun yanında tanık ifadelerinin birbirleriyle tutarlı olup olmadığı ve sağlık raporuyla desteklenip desteklenmediği de değerlendirilmelidir. Tıbbi rapor veya gizlenemeyecek derecede sarhoşluk şartının nasıl gerçekleştiği disiplin kararında ortaya konulmalıdır.
Sarhoşluk disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Disiplin amiri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı 6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca tebliğden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir. Disiplin kurulu kararlarına karşı ise 42. maddede beş iş günlük itiraz süresi öngörülmüştür.
İtiraz sırasında sağlık raporunun içeriği, ölçüm zamanı, personelin göreve başladığı andaki durumu ve isnat edilen davranışın doğru disiplin hükmü kapsamında değerlendirilip değerlendirilmediği önem taşımaktadır. Sürelerin doğru hesaplanması ve itirazın hukuki gerekçelerle desteklenmesi, hak kaybının önlenmesi bakımından gereklidir.
Göreve sarhoş gelmek nedeniyle verilen disiplin cezasına dava açılabilir mi?
Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen hizmet yerini terk etmeme cezaları, 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi çerçevesinde idari yargı denetimine tabidir. Bu nedenle göreve sarhoş gelmek nedeniyle verilen disiplin cezasının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
İptal davasında fiilin sübuta erip ermediği, sağlık raporunun yeterliliği, sarhoşluğun kanuni şartlara uygun biçimde tespit edilip edilmediği ve savunma hakkına uyulup uyulmadığı değerlendirilebilir. Ancak personelin statüsüne göre yargı yoluna ilişkin özel sınırlamalar bulunduğundan, somut olayın ilgili mevzuat çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.
Sonuç: Göreve Sarhoş Gelmek ve Görevde Alkol İçmenin Hukuki Değerlendirmesi
Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî disiplinin korunması, personelin görevini fiziksel ve zihinsel yeterlilik içerisinde yerine getirmesini ve askerî hizmetin gerektirdiği sorumluluk bilinciyle hareket etmesini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle göreve sarhoş gelmek ve görevde alkollü içki içmek, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir.
Ancak kanun koyucunun sarhoşluk disiplinsizliği bakımından özel ispat şartları öngörmüş olması, disiplin soruşturmalarında dikkatli bir hukuki değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Özellikle alkol tüketmiş olmak ile sarhoşluk hâlinde bulunmak arasındaki farkın gözetilmesi, sağlık raporlarının içeriğinin incelenmesi ve fiilin gerçekleştiği zamanın belirlenmesi önem taşımaktadır.
Bunun yanında 6413 sayılı Kanun’un 15/1-k maddesinde düzenlenen mesai dışında aşırı alkol kullanımı ile 20/1-b maddesinde yer alan ahlaki zayıflık disiplinsizliği, 19/1-ı maddesindeki sarhoşluk fiilinden farklı kanuni unsurlara ve yaptırımlara sahiptir. Bu nedenle alkol kullanımıyla bağlantılı her davranışın doğrudan aynı disiplin cezasına veya meslekten çıkarma sonucuna bağlanması hukuken doğru değildir.
Danıştay kararlarında da disiplin fiilinin kanuni tanıma uygun olması, alkol tüketiminin ve sarhoşluk durumunun yeterli delillerle ortaya konulması ve yaptırımın hukuki dayanağının doğru belirlenmesi üzerinde durulmaktadır. Özellikle Danıştay 12. Dairesinin 6 Şubat 2023 tarihli kararı, alkol tespiti ile sarhoşluk fiilinin ispatı arasındaki farklılığın önemini göstermektedir.
Sonuç olarak göreve sarhoş gelmek nedeniyle disiplin cezası uygulanabilmesi, yalnızca personelin daha önce alkol tüketmiş olduğuna ilişkin genel bir kanaate değil, 6413 sayılı Kanun’un 19/1-ı maddesinde öngörülen davranışın ve özel ispat şartlarının somut olayda gerçekleştiğinin ortaya konulmasına bağlıdır. Askerî disiplinin korunması kadar personelin savunma hakkının, hukuki güvenliğinin ve ölçülü yaptırım uygulanması ilkesinin gözetilmesi de hukuka uygun bir disiplin sisteminin temel gereklilikleri arasındadır.