Türk Silahlı Kuvvetlerinde nöbet hizmetleri, askerî disiplinin korunması, birlik güvenliğinin sağlanması ve askerî faaliyetlerin kesintisiz biçimde yürütülmesi bakımından özel bir öneme sahiptir. Nöbet görevi, yalnızca personelin belirli bir yerde ve belirli saatler içerisinde bulunmasını gerektiren sıradan bir görev değildir. Nöbet tutan askerî personel, kendisine verilen görev ve sorumlulukları mevzuata, nöbet talimatlarına ve askerî hizmetin gerekliliklerine uygun biçimde yerine getirmekle yükümlüdür. Bu nedenle nöbet talimatına aykırı hareket etmek, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu kapsamında açıkça yaptırıma bağlanmıştır.
6413 sayılı Kanun’un 19. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde düzenlenen nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliği, maddi bir zarara neden olmaksızın nöbet yerinin terk edilmesi veya belirlenmiş ve tebliğ edilmiş nöbet talimatındaki kurallara aykırı davranılması hâlinde gündeme gelmektedir. Nöbet yerinden izinsiz ayrılmak, nöbet sırasında uyumak, nöbet görevini gereği gibi yerine getirmemek, nöbet devir teslim kurallarına uymamak veya nöbet sırasında yasaklanan davranışları gerçekleştirmek, somut olayın koşullarına göre disiplin soruşturmasına konu olabilecek davranışlar arasında bulunmaktadır.
Bununla birlikte nöbet hizmeti sırasında meydana gelen her aksaklığın doğrudan disiplin cezası gerektirdiği söylenemez. Askerî personelin nöbet görevine ilişkin yükümlülüklerinin önceden belirlenmiş olması, kendisine hangi talimatların bildirildiği, gerçekleşen davranışın kendi kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve nöbet hizmetinin hangi koşullarda yerine getirildiği hukuki değerlendirmede önem taşımaktadır. Özellikle nöbet talimatının usulüne uygun biçimde tebliğ edilmemesi, nöbet devir teslimindeki eksiklikler veya personelin iradesi dışında gelişen olaylar nedeniyle verilen disiplin cezaları yargısal denetimde hukuka aykırı bulunabilmektedir.
Bu yazıda, nöbet talimatına aykırı hareket etmenin cezası, nöbet yerini terk etmek, nöbet sırasında uyumak, nöbet görevine geç gelmek, nöbet talimatının tebliğ edilmemesi, askerî nöbet suçları ile disiplin cezaları arasındaki farklar ve konuya ilişkin emsal Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararları ayrıntılı şekilde incelenmektedir.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Nedir?
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek, askerî personelin kendisine verilen nöbet görevini yerine getirirken nöbet mahallini terk etmesi veya belirlenmiş ve kendisine tebliğ edilmiş nöbet talimatındaki kurallara aykırı davranması şeklinde gerçekleşen disiplinsizliktir. Ancak bu fiilin 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için kanunda belirtilen maddi zarar unsuruna ilişkin sınırın da dikkate alınması gerekir.
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde söz konusu disiplinsizlik şu şekilde düzenlenmiştir:
Madde 19/1-g – Nöbet talimatına aykırı hareket etmek:
“Maddi bir zarar doğmasına sebebiyet vermeyecek şekilde, ilgili mevzuat kapsamındaki nöbet görevlerini yaparken, nöbet yerini terk etmek veya belirlenmiş ve tebliğ edilmiş olan nöbet talimatındaki kurallara aykırı hareket etmektir.”
Kanun hükmü incelendiğinde, nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliğinin iki temel davranış üzerinden tanımlandığı görülmektedir. Bunlardan ilki nöbet yerinin terk edilmesi, ikincisi ise belirlenmiş ve tebliğ edilmiş nöbet talimatında yer alan kurallara aykırı davranılmasıdır. Bu davranışların ortak özelliği, askerî personelin yürütmekle yükümlü olduğu nöbet hizmetinin gerekliliklerine uygun hareket etmemesidir.
Ancak disiplinsizliğin oluşması bakımından yalnızca nöbet hizmetinde bir eksiklik bulunduğunun ileri sürülmesi yeterli değildir. İsnat edilen davranışın nöbet görevi sırasında gerçekleşmesi, ilgili personelin sorumluluk alanına girmesi ve kanuni tanımda belirtilen diğer koşulların oluşması gerekir.
Özellikle nöbet talimatının personele tebliğ edilmesi, nöbet hizmetine ilişkin kurallara aykırılık iddiasının değerlendirilmesinde önem taşımaktadır. Personelin hangi yükümlülüğü ihlal ettiği açıkça belirlenmeden, yalnızca nöbet hizmetinin gereği gibi yürütülmediği yönündeki genel değerlendirmelere dayanılarak disiplin cezası verilmesi hukuki tartışmalara neden olabilir.
Bu nedenle nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliği değerlendirilirken nöbetin niteliği, görevin kapsamı, talimatın içeriği, tebliğ durumu, olayın gerçekleşme koşulları ve personelin kusuru birlikte incelenmelidir.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Disiplinsizliğinin Şartları
6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde düzenlenen disiplinsizliğin gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenirken, kanuni tanımda yer alan şartların somut olayda bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Özellikle disiplin soruşturmasının hukuka uygunluğu bakımından bu şartların ayrı ayrı değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Nöbet Görevinin Mevzuat Kapsamında Verilmiş Olması
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliğinin ilk koşulu, ilgili personelin mevzuat kapsamında bir nöbet göreviyle yükümlü olmasıdır. Bu nedenle disiplin soruşturmasında öncelikle personelin hangi tarihte, hangi saatler arasında ve hangi nöbet görevini yerine getirmekle sorumlu olduğu belirlenmelidir.
Askerî birliklerde nöbet görevleri, ilgili mevzuat, birlik emirleri, günlük emirler, nöbet çizelgeleri ve görevin özelliğine göre düzenlenen talimatlar çerçevesinde yürütülmektedir. Nöbetçi subay, nöbetçi astsubay, emniyet nöbetçisi veya farklı görevlerde bulunan personelin sorumlulukları, yürüttükleri nöbet hizmetinin niteliğine göre değişebilmektedir.
Bu nedenle herhangi bir askerî personelin nöbet görevine ilişkin bir aksaklıktan sorumlu tutulabilmesi için öncelikle söz konusu görevin kendisine verilmiş olduğunun ortaya konulması gerekir. Nöbet çizelgesinde bulunmayan veya görevlendirmesi sonradan değiştirilen personel bakımından, hangi görevden sorumlu olduğu ayrıca araştırılmalıdır.
Nöbet Yerinin Terk Edilmesi veya Talimat Kurallarının İhlal Edilmesi
Kanunda nöbet yerini terk etmek ile nöbet talimatındaki kurallara aykırı davranmak birbirinden farklı gerçekleşme biçimleri olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle personelin nöbet mahallinden ayrıldığı iddia ediliyorsa ayrılmanın hangi koşullarda gerçekleştiği; talimat ihlali iddia ediliyorsa hangi somut kuralın ihlal edildiği belirlenmelidir.
Örneğin nöbet yerinden izinsiz ayrılmak, nöbetin gerektirdiği kontrol faaliyetlerini yapmamak veya belirli aralıklarla gerçekleştirilmesi gereken işlemleri yerine getirmemek farklı hukuki değerlendirmeler gerektirebilir.
Özellikle nöbet talimatına aykırılık iddiasında, disiplin soruşturması kapsamında ihlal edildiği belirtilen talimatın içeriğinin ortaya konulması önemlidir. Personelin hangi kuralı hangi davranışıyla ihlal ettiği açıklanmadan yalnızca görevini gereği gibi yapmadığının belirtilmesi, disiplin işleminin gerekçesi bakımından yeterli olmayabilir.
Nöbet Talimatının Belirlenmiş ve Tebliğ Edilmiş Olması
6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesindeki en önemli hukuki ayrıntılardan biri, kanun koyucunun nöbet talimatındaki kurallara aykırı davranılması bakımından açıkça belirlenmiş ve tebliğ edilmiş nöbet talimatından söz etmesidir.
Bu düzenleme, personelin hangi davranışları yerine getirmekle yükümlü olduğunu önceden bilmesinin önemini göstermektedir. Özellikle özel nöbet talimatlarında yer alan yükümlülüklerin ihlal edildiği ileri sürülüyorsa, söz konusu talimatın olay tarihinden önce personele bildirilip bildirilmediğinin araştırılması gerekir.
Ancak nöbet mahallini terk etme fiili kanunda ayrı bir davranış olarak düzenlendiğinden, nöbet yerini terk etme iddiası ile özel bir talimatın ihlali iddiasında tebliğ meselesi aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Nöbet yerini terk etme bakımından da personelin görevlendirilmesi ve nöbet mahallinin sınırlarının belirlenmesi önemli olmakla birlikte, kanundaki iki alternatif davranış arasındaki fark korunmalıdır.
Fiilin Maddi Zarara Sebebiyet Vermemiş Olması
6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde yer alan “maddi bir zarar doğmasına sebebiyet vermeyecek şekilde” ifadesi, disiplinsizliğin hukuki niteliğinin belirlenmesinde özel bir öneme sahiptir.
Kanun koyucu, maddi zarara neden olmayan nöbet ihlallerini bu bent kapsamında düzenlemiştir. Dolayısıyla nöbet görevi sırasında gerçekleştirilen davranışın maddi zarara neden olup olmadığı, olayın hangi hukuki düzenleme kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini etkileyebilir.
Bununla birlikte maddi zarar meydana gelmiş olması, her durumda nöbetçi personelin bu zarardan sorumlu tutulacağı anlamına gelmez. Zarar ile isnat edilen davranış arasında nedensellik bağlantısının bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır.
Bu ayrım, özellikle nöbetçi astsubayların sorumluluğuna ilişkin Danıştay kararlarında önem taşımaktadır.
Nöbet Yerini Terk Etmek Disiplin Suçu Mudur?
Nöbet yerini terk etmek, 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde açıkça düzenlenen disiplinsizliklerden biridir. Nöbet görevi devam ederken personelin görevli olduğu nöbet mahallinden izinsiz ayrılması, somut olayın koşullarına göre hizmet yerini terk etmeme cezasının uygulanmasına neden olabilir.
Nöbet hizmetinin özelliği gereği personelin belirlenen yerde bulunması, görevin kesintisiz yürütülmesi bakımından önem taşımaktadır. Özellikle emniyet, koruma ve gözetim görevlerinde nöbet mahallinin izinsiz terk edilmesi, herhangi bir maddi zarar meydana gelmese bile askerî disiplin açısından sakıncalı olabilir.
Ancak nöbet yerinden her ayrılma davranışı aynı hukuki sonucu doğurmaz. Personelin görevle bağlantılı zorunlu bir nedenle yerinden ayrılması, yetkili amirin emriyle başka bir noktaya gitmesi veya ani sağlık sorunu nedeniyle müdahaleye ihtiyaç duyması gibi durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Örneğin nöbetçi personelin izinsiz biçimde dinlenmek amacıyla görev yerinden ayrılması ile nöbet sırasında meydana gelen acil bir olayı yetkili makama bildirmek veya görev kapsamında müdahale etmek amacıyla hareket etmesi aynı nitelikte değildir.
Bu nedenle nöbet yerini terk etme iddiasında ayrılmanın ne kadar sürdüğü, hangi nedenle gerçekleştiği, personelin yetkili makamlara bilgi verip vermediği, nöbet hizmetinin nasıl etkilendiği ve ayrılmanın hukuka uygun bir gerekçesinin bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Nöbet Yerini Kısa Süreliğine Terk Etmek Cezayı Engeller mi?
Nöbet yerinin yalnızca birkaç dakika terk edilmiş olması, tek başına disiplinsizliğin oluşmasını engellemez. Kanun hükmünde nöbet yerinden ayrılmanın belirli bir sürenin üzerinde olması şartı öngörülmemiştir.
Bununla birlikte ayrılmanın süresi, amacı ve gerçekleşme biçimi disiplin cezasının değerlendirilmesinde önem taşıyabilir. Özellikle nöbet hizmetinin güvenlik açısından hassas olduğu yerlerde kısa süreli ayrılmalar dahi ciddi riskler oluşturabilirken, bazı olaylarda personelin ayrılmasının zorunlu bir görev nedeniyle gerçekleştiği ortaya konulabilir.
Bu nedenle disiplin soruşturmasında yalnızca nöbet mahallinin ne kadar süreyle terk edildiği değil, ayrılmanın neden gerçekleştiği ve personelin kusurlu davranıp davranmadığı da dikkate alınmalıdır.
Nöbette Uyumak Disiplin Cezası Gerektirir mi?
Askerî personelin nöbet sırasında uyuması, nöbet hizmetinin gerektirdiği dikkat ve gözetim yükümlülükleriyle bağdaşmayabilir. Özellikle nöbet talimatlarında personelin görev boyunca uyanık ve göreve hazır bulunması açıkça düzenlenmişse, bu kurala aykırı davranılması 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesi kapsamında değerlendirilebilir.
Nöbette uyumak, nöbet yerinden ayrılmadan da nöbet talimatına aykırılık oluşturabilecek davranışlardan biridir. Zira nöbet hizmetinin amacı yalnızca personelin fiziksel olarak görev yerinde bulunması değil, kendisine verilen kontrol, güvenlik ve gözetim görevlerini yerine getirmesidir.
Örneğin emniyet nöbeti sırasında uyuyan personelin görev yaptığı bölgede meydana gelen olayları fark edememesi, güvenlik kontrollerini gerçekleştirememesi veya kendisine verilen bildirim yükümlülüklerini yerine getirememesi söz konusu olabilir.
Ancak nöbette uyuma isnadı bakımından da olayın somut delillerle ortaya konulması gerekir. Personelin yalnızca oturuyor olması, gözlerini kısa süre kapatması veya yorgun görünmesi her durumda uyuduğunun kesin kanıtı olarak değerlendirilemez.
Özellikle nöbet sırasında uyuduğu ileri sürülen personel hakkında düzenlenen tutanakların içeriği, olayı tespit eden kişilerin anlatımları ve varsa diğer deliller birlikte incelenmelidir.
Ayrıca sağlık durumundan kaynaklanan ani bilinç kaybı, tıbbi rahatsızlık veya kişinin iradesi dışında gelişen olaylar ile kusurlu biçimde nöbet sırasında uyuma davranışı birbirinden ayrılmalıdır. Bu durumların her biri, disiplin sorumluluğunun belirlenmesinde farklı sonuçlar doğurabilir.
Nöbet Sırasında Telefon Kullanmak Disiplin Suçu Mudur?
Nöbet sırasında cep telefonu kullanılması, nöbetin niteliğine ve personele bildirilen kurallara göre disiplin sorumluluğu doğurabilir. Ancak her nöbet görevinde cep telefonu kullanımının aynı biçimde yasaklandığı veya her telefon kullanımının doğrudan 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesini oluşturduğu kabul edilmemelidir.
Özellikle emniyet ve güvenlik nöbetlerinde cep telefonu kullanılması, personelin dikkatinin dağılmasına veya görevini gereği gibi yerine getirememesine neden olabilir. Bu sebeple bazı görev yerlerinde cep telefonu bulundurulması veya kullanılması özel emir ve talimatlarla yasaklanabilmektedir.
Nöbet talimatında cep telefonu kullanımının yasaklandığı açıkça belirtilmiş ve ilgili talimat personele tebliğ edilmişse, bu yasağa aykırı davranılması nöbet talimatının ihlali bakımından incelenebilir.
Bunun yanında 6413 sayılı Kanun’un 19/1-j maddesinde, görev sırasında bulundurulması veya kullanılması emirle yasaklanan cep telefonu ve benzeri cihazlara ilişkin ayrı bir disiplinsizlik düzenlenmiştir.
Dolayısıyla somut olayda yalnızca nöbet talimatına aykırılık değil, yasak edilen malzemeyi bulundurmak veya kullanmak disiplinsizliği de gündeme gelebilir. Ancak aynı fiil nedeniyle birden fazla disiplin cezası verilemeyeceği ve bir fiilin birden fazla disiplinsizlik oluşturması durumunda ağır olan cezanın uygulanacağı yönündeki 6413 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümleri dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle nöbet sırasında telefon kullanmak fiilinin hukuki niteliği belirlenirken telefonun gerçekten yasak olup olmadığı, yasağın kapsamı, olay tarihinde yürürlükteki talimatlar ve personelin davranışının hangi kanuni tanıma uygun olduğu birlikte değerlendirilmelidir.
Nöbet Talimatının Tebliğ Edilmemesi Disiplin Cezasını Etkiler mi?
Nöbet talimatının personele tebliğ edilmemesi, nöbet talimatındaki kurallara aykırı davranıldığı iddiasıyla verilen disiplin cezalarının hukuka uygunluğu bakımından önemli bir savunma nedenidir.
6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde, yalnızca belirlenmiş nöbet talimatından değil, belirlenmiş ve tebliğ edilmiş nöbet talimatından söz edilmektedir. Bu nedenle idarenin, personelin hangi talimatı ihlal ettiğini belirlemesi ve ilgili talimatın personele bildirildiğini ortaya koyması gerekir.
Özellikle nöbetçi astsubay özel talimatı, birlik nöbet talimatı veya belirli bir görev için düzenlenen özel nöbet emirleri bakımından tebliğ meselesi önem taşımaktadır.
Talimatın imza karşılığında bildirilmesi, tebliğin ispatı bakımından güçlü bir delil niteliği taşıyabilir. Bununla birlikte her durumda yalnızca imzalı bir tebliğ belgesi üzerinden değerlendirme yapılması da doğru değildir. Talimatın personele hangi usulle bildirildiği ve bu bildirimin hukuken yeterli olup olmadığı somut olayın özelliklerine göre araştırılmalıdır.
Ancak burada nöbet yerini terk etme davranışı ile nöbet talimatındaki belirli bir kuralın ihlali birbirinden ayrılmalıdır. Kanunda nöbet yerini terk etme fiili ayrıca düzenlendiğinden, özel talimatın yazılı tebliğine ilişkin eksikliklerin bu davranış bakımından doğuracağı sonuç, talimat ihlali iddiasıyla tamamen aynı olmayabilir.
Örneğin bir nöbetçi astsubayın belirli bir malzemenin teslim alınmasına ilişkin özel talimatı ihlal ettiği ileri sürülüyorsa, talimatın kendisine bildirilip bildirilmediği önem taşır. Buna karşılık nöbetçi personelin görev yerinden izinsiz ayrıldığı iddiasında, öncelikle nöbet görevinin ve nöbet mahallinin belirlenmiş olması ile ayrılmanın koşulları değerlendirilmelidir.
Disiplin cezasının hukuka uygunluğu, yalnızca talimatın varlığına değil, ilgili personelin hangi yükümlülükle bağlı olduğunun ve isnat edilen davranışın nasıl gerçekleştiğinin ortaya konulmasına bağlıdır.
Nöbet Görevine Geç Gelmek Disiplin Suçu Mudur?
Nöbet görevine geç gelmek, nöbet hizmetinin zamanında başlamasını ve devir teslim işlemlerinin düzenli yürütülmesini etkileyebilecek bir davranıştır. Bu nedenle nöbet saatlerine uyulmaması, somut olayda ilgili nöbet talimatının ihlali olarak değerlendirilebilir.
Ancak nöbet görevine geç gelinmiş olması, her durumda personelin kusurlu olduğu anlamına gelmez. Özellikle nöbet devir teslimindeki eksiklikler, personelin zamanında haberdar edilmemesi veya görev sırasında meydana gelen olağan dışı olaylar, disiplin sorumluluğunun belirlenmesinde önem taşıyabilir.
Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliği’nin 389. maddesinde nöbetlerin devir ve teslim usulüne ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Bu düzenlemeler, nöbet hizmetinin yalnızca tek bir personelin sorumluluğundan ibaret olmadığını; bazı durumlarda nöbeti teslim eden ve teslim alan personelin karşılıklı görev ve yükümlülüklerinin bulunduğunu göstermektedir.
Örneğin gece saatlerinde nöbet devralacak personelin belirli usuller çerçevesinde uyandırılması, nöbeti teslim edecek personelin devir teslim için hazır bulunması ve görevle ilgili bilgilerin zamanında aktarılması önem taşıyabilir.
İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin konuya ilişkin bir kararında da nöbet görevine geç gelinmesinin personelin kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı değerlendirilmiş ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak verilen disiplin cezası hukuka aykırı bulunmuştur.
Bu nedenle nöbet görevine geç gelme nedeniyle disiplin cezası uygulanmadan önce nöbet çizelgesi, görevlendirme emri, devir teslim kayıtları, personelin görevden haberdar edilme şekli ve gecikmenin gerçek nedeni araştırılmalıdır.
Nöbet Devir Teslim Kurallarına Aykırı Hareket Etmek
Nöbet hizmetinin kesintisiz ve güvenli biçimde yürütülebilmesi için nöbet devir teslim işlemlerinin mevzuata uygun gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Özellikle nöbetçi subay ve astsubayların görevleri arasında nöbet sırasında meydana gelen olayların aktarılması, teslim alınması gereken malzeme ve belgelerin kontrol edilmesi ve ilgili kayıtların düzenlenmesi gibi sorumluluklar bulunabilir.
Nöbet devir tesliminin hangi usulle yapılacağı, ilgili mevzuat ve görev talimatlarına göre belirlenmektedir. Bu nedenle personelin görevli olduğu nöbet türünün özellikleri dikkate alınmadan bütün nöbetler için aynı yükümlülüklerin bulunduğu söylenemez.
Örneğin nöbetçi astsubayın kendisine teslim edilmesi gereken araç anahtarlarını, silahları, belgeleri veya diğer malzemeleri teslim almaması, somut olayın koşullarına göre nöbet talimatına aykırılık iddiasına neden olabilir.
Ancak söz konusu malzemelerin gerçekten kendisine teslim edilmek üzere hazır bulundurulup bulundurulmadığı, nöbet devir tesliminde hangi işlemlerin yapıldığı ve ilgili talimatın hangi personeli sorumlu tuttuğu araştırılmalıdır.
Özellikle önceki nöbetçi veya başka bir görevli tarafından yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerin hiç yerine getirilmemiş olması hâlinde, sonraki nöbetçinin sorumluluğunun hangi aşamada başladığı önem taşımaktadır.
Bu nedenle nöbet devir tesliminde meydana gelen her eksikliğin doğrudan nöbeti devralan personele yüklenmesi hukuken doğru değildir. Personelin gerçek görev ve sorumluluk alanı ile isnat edilen davranış arasında bağlantı bulunmalıdır.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmenin Cezası Nedir?
Nöbet talimatına aykırı hareket etmenin cezası, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19/1-g maddesi uyarınca hizmet yerini terk etmeme cezasıdır. Bu disiplin cezası, subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler bakımından ilgili kanuni hükümler çerçevesinde uygulanmaktadır.
6413 sayılı Kanun’un 12. maddesi uyarınca hizmet yerini terk etmeme cezası, personelin mesai bitiminden sonra görev yaptığı yerden ayrılmayarak askerî hizmetine devam etmesidir.
Bu ceza, disiplin amirleri tarafından Kanun’a ekli yetki çizelgesinde belirtilen sınırlar içerisinde uygulanmaktadır. Disiplin kurulları tarafından ise dört günden on güne kadar hizmet yerini terk etmeme cezası verilebilmektedir.
Cezanın yerine getirilmesi sırasında personel için uygun bir yatma yeri tahsis edilir ve tatil günlerinde cezanın uygulanmasına ara verilir. Ayrıca cezanın yerine getirilmesine ilişkin diğer usul ve esaslar da 6413 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine tabidir.
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus, nöbet talimatına aykırı hareket etmek fiilinin kanunda doğrudan aylıktan kesme cezasını gerektiren bir disiplinsizlik olarak düzenlenmemiş olmasıdır.
Her ne kadar 6413 sayılı Kanun’un 14. maddesi kapsamında kanuni şartların bulunması hâlinde bir derece hafif ceza uygulanması mümkün olsa da, bu takdir yetkisinin hukuki dayanağı ve gerekçesi ortaya konulmadan doğrudan başka bir disiplin cezası uygulanması hukuka aykırılık oluşturabilir.
Nitekim konuya ilişkin bir idare mahkemesi kararında, nöbet talimatına aykırı hareket etmek fiili nedeniyle aylıktan kesme cezası uygulanması hukuka aykırı bulunmuştur.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Nedeniyle Bir Alt Ceza Verilebilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca disiplin amirleri, personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatını ve eylemin niteliğini dikkate alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir.
Bu nedenle nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle hakkında disiplin soruşturması yürütülen personelin geçmişinde disiplin cezası bulunmaması, olumlu sicile sahip olması veya olayın özellikleri itibarıyla daha hafif değerlendirilmesini gerektiren koşulların bulunması hâlinde bir alt ceza talep edilmesi mümkündür.
Ancak bir alt ceza uygulanması, personelin mutlak hakkı olmayıp kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde disiplin amirinin takdirine bağlıdır.
Bu takdir yetkisinin kullanılması sırasında 6413 sayılı Kanun’un 6. maddesinde belirtilen ölçülülük, adalet ve hakkaniyet ilkeleri gözetilmelidir. Özellikle personelin kusurunun ağırlığı, olayın askerî hizmete etkisi ve geçmiş disiplin durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek ile Askerî Ceza Kanunu’nun 136. Maddesi Arasındaki Fark
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek fiilinin değerlendirilmesinde 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesi ile 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesi arasındaki farkın açıklanması gerekmektedir.
1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesinde, belirli askerî görevlerde bulunan personelin nöbet mahallini terk etmesi, kendisini görevini yapamayacak hâle getirmesi veya verilen talimatlara aykırı davranması sonucunda kanunda aranan zararın meydana gelmesi hâlinde ceza sorumluluğu düzenlenmiştir.
Askerî Ceza Kanunu’nda kullanılan mazarrat kavramı, nöbet ihlalinin doğurduğu zarar ve askerî hizmet üzerindeki ciddi olumsuz sonuçlar bakımından önem taşımaktadır.
Buna karşılık 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde maddi bir zarara sebebiyet vermeyen nöbet ihlalleri disiplin yaptırımına bağlanmıştır.
Bu iki düzenleme arasındaki ayrım, yalnızca fiilin gerçekleşmesine değil, fiilin sonucuna ve ilgili ceza normunun unsurlarına da bakılmasını gerektirmektedir.
Özellikle Askerî Yargıtay kararlarında, nöbet talimatının ihlal edilmiş olmasının tek başına Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesinde düzenlenen suçun oluştuğunu göstermediği vurgulanmıştır.
Bu nedenle nöbet hizmetinde küçük bir aksaklığın meydana gelmesi veya talimattaki bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi nedeniyle otomatik olarak askerî suçun oluştuğunun kabul edilmesi doğru değildir.
Ayrıca maddi zarar bulunmayan bir olayda askerî hizmetin ciddi biçimde aksadığı veya güvenliğin ağır şekilde tehlikeye düştüğü iddia ediliyorsa, bu durumun Askerî Ceza Kanunu’ndaki mazarrat unsuru bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Dolayısıyla nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplin suçu ile mazarratı mucip nöbet talimatına aykırı hareket etmek askerî suçu aynı hukuki kavram değildir. Somut olayın hangi düzenleme kapsamında kaldığının belirlenebilmesi için fiilin niteliği, meydana gelen sonuçlar ve ilgili kanuni unsurlar ayrı ayrı incelenmelidir.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Hakkında Emsal Mahkeme Kararları
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliğiyle ilgili yargı kararları, özellikle nöbet talimatının tebliği, personelin kusuru, görev ve sorumlulukların belirlenmesi ve disiplin cezasının doğru uygulanması bakımından önem taşımaktadır.
Danıştay 2. Dairesinin 27.11.2023 Tarihli, 2021/13923 E., 2023/5543 K. Sayılı Kararı
Danıştay 2. Dairesinin 27 Kasım 2023 tarihli kararı, nöbetçi astsubayın sorumluluğunun belirlenmesi bakımından önemli bir hukuki değerlendirme içermektedir.
Karara konu olayda, bir ilçe jandarma komutanlığında nöbetçi astsubay olarak görev yapan personelin, motorlu askerî hizmet araçlarının anahtarlarını toplamadığı ve bu nedenle nöbet talimatına aykırı hareket ettiği ileri sürülmüştür.
Olay sırasında bir askerî personelin başka bir araca ait anahtarı kullanarak askerî aracı çalıştırdığı, ancak olumsuz hava ve yol koşulları nedeniyle aracın kontrolünü kaybederek birlik binasının duvarına çarptığı ve maddi hasar meydana geldiği anlaşılmaktadır.
İdare, nöbetçi astsubayın görevli olduğu sırada araç anahtarlarını toplamamış olmasını nöbet talimatına aykırılık olarak değerlendirmiş ve hakkında dört gün hizmet yerini terk etmeme cezası uygulamıştır.
Uyuşmazlığın yargısal incelemesinde, nöbetçi astsubayın görev ve sorumluluklarının hangi aşamada başladığı önem kazanmıştır.
Danıştay, nöbet devir teslim defterinde araç anahtarlarının teslimine ilişkin kayıt bulunmadığını, olay öncesinde bu konuda yerleşik bir uygulamanın mevcut olmadığını ve ilgili araç anahtarlarının mesai saatleri içerisinde karakol komutanında bulunması gerektiğini değerlendirmiştir.
Ayrıca nöbetçi astsubaya teslim edilmeyen anahtarlar bakımından ilgili personelin doğrudan sorumlu tutulamayacağı ve nöbeti sırasında görevden dönen araç bulunmadığı hususları dikkate alınmıştır.
Bu nedenle Danıştay, nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliğinin davacıya yüklenmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşarak davanın reddi yönündeki Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kararını bozmuştur.
Kararın hukuki önemi, nöbet hizmetinde meydana gelen her olumsuz olaydan nöbetçi personelin otomatik olarak sorumlu tutulamayacağını ortaya koymasıdır.
Özellikle nöbet devir tesliminde yerine getirilmeyen yükümlülüklerin hangi personele ait olduğu, nöbetçi astsubayın ilgili malzeme veya görev üzerinde fiilen hangi yetkilere sahip bulunduğu ve isnat edilen ihlal ile meydana gelen olay arasındaki bağlantı araştırılmalıdır.
Bu nedenle nöbetçi astsubayların sorumluluğuna ilişkin disiplin soruşturmalarında yalnızca meydana gelen sonuca değil, görevin fiilen ve hukuken hangi aşamada ilgili personele geçtiğine de bakılması gerekir.
İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 08.03.2019 Tarihli, 2019/196 E., 2019/443 K. Sayılı Kararı
İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin bu kararı, nöbet görevine geç gelinmesi nedeniyle verilen disiplin cezalarında personelin kusurunun belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Karara konu olayda, bir askerî gemide makine kontrol nöbetiyle görevlendirilen astsubayın nöbet görevine zamanında başlamadığı gerekçesiyle hakkında bir gün hizmet yerini terk etmeme cezası uygulanmıştır.
İdare, nöbet görevine geç başlanmasını nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliği kapsamında değerlendirmiştir.
Ancak olayın ayrıntıları incelendiğinde, nöbeti teslim edecek önceki personelin gemide meydana gelen jeneratör arızasıyla ilgilenmek zorunda kaldığı ve bu nedenle istirahatte bulunan nöbetçi astsubayı uyandırmayı unuttuğu anlaşılmıştır.
Daha sonra uyandırılarak çağrılan astsubayın meydana gelen arızanın giderilmesinde görev aldığı ve nöbet devir teslim işlemlerinin gecikmeli şekilde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi, nöbet görevine geç başlanmasının davacının kasıtlı davranışından kaynaklanmadığını, olayın gemide meydana gelen teknik arıza ve önceki nöbetçinin görev koşulları nedeniyle geliştiğini değerlendirmiştir.
Mahkeme, somut olayın bütün koşullarını dikkate alarak verilen disiplin cezasının ölçülülük, adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmadığı sonucuna ulaşmış ve disiplin işleminin iptaline karar vermiştir.
Bu karar, nöbet görevine geç gelinmesinin tek başına disiplin cezasını haklılaştırmayabileceğini göstermektedir.
Özellikle personelin gecikmeye neden olan olay üzerinde kontrolünün bulunup bulunmadığı, nöbet devir teslim uygulamaları ve olayın olağan dışı koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Dolayısıyla nöbet görevine geç gelme nedeniyle yürütülen disiplin soruşturmalarında, yalnızca nöbet saatinin ihlal edilmiş olmasına değil, bu ihlalin hangi nedenle gerçekleştiğine ve personele ne ölçüde kusur yüklenebileceğine de bakılmalıdır.
Edirne İdare Mahkemesinin 17.11.2021 Tarihli Kararı: Yanlış Disiplin Cezasının Uygulanması
Edirne İdare Mahkemesinin 17 Kasım 2021 tarihli kararına konu olayda, nöbet görevi sırasında belirli bir saatte yapılması gereken kahvaltı alımında hazır bulunmadığı gerekçesiyle askerî personel hakkında disiplin cezası uygulanmıştır.
İdare, personelin nöbet talimatına aykırı hareket ettiğini belirterek 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesine dayanmış ancak yaptırım olarak aylıktan kesme cezası vermiştir.
Mahkeme, nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliğinin kanuni yaptırımının hizmet yerini terk etmeme cezası olduğunu değerlendirmiştir.
Bu nedenle ilgili fiilin doğrudan aylıktan kesme cezasıyla yaptırıma bağlanmasının hukuka uygun olmadığı sonucuna ulaşılmış ve disiplin cezasının iptaline karar verilmiştir.
Ayrıca hukuka aykırı disiplin işlemi nedeniyle personelin aylığından kesilen tutarların yasal faiziyle birlikte iadesine hükmedilmiştir.
Kararın önemi, disiplin hukukunda yalnızca fiilin doğru tespit edilmesinin yeterli olmadığını, uygulanacak yaptırımın da kanuni düzenlemeye uygun olması gerektiğini göstermesidir.
Bununla birlikte 6413 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca bir derece hafif ceza uygulanabilmesine imkân tanıyan düzenleme ayrıca dikkate alınmalıdır. İdarenin kanuni şartları ve gerekçesi ortaya koymadan doğrudan farklı bir ceza türü uygulaması ile kanuna uygun biçimde bir alt ceza takdir etmesi aynı hukuki durum değildir.
Askerî Yargıtay 2. Dairesinin 15.01.2014 Tarihli, 2014/76 E., 2014/76 K. Sayılı Kararı
Askerî Yargıtay 2. Dairesinin 15 Ocak 2014 tarihli kararı, nöbet talimatına aykırılık ile Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesinde düzenlenen suç arasındaki ayrım bakımından dikkat çekicidir.
Karara konu olayda, nöbet görevi sırasında kendisini görevini yerine getiremeyecek duruma getiren bir davranışta bulunan personel hakkında, Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesi kapsamında mahkûmiyet kararı verilmiştir.
Askerî Yargıtay, somut olayın özelliklerini değerlendirerek nöbetçi heyetinin olaya derhal müdahale ettiğini, aynı bölgede başka nöbetçinin bulunduğunu ve olay nedeniyle birlik güvenliğinin ciddi biçimde tehlikeye düştüğünün ortaya konulamadığını değerlendirmiştir.
Bu nedenle nöbet talimatına aykırı davranışın bulunmasının, Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesindeki mazarrat unsurunun gerçekleştiğini tek başına göstermediği sonucuna ulaşılmıştır.
Kararda, nöbet hizmetindeki her aksamanın doğrudan ciddi ve vahim bir manevi zarar oluşturduğu şeklinde yorumlanamayacağı üzerinde durulmuş ve fiilin disiplin hukuku kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu karar, nöbet talimatına aykırılık nedeniyle yürütülen adli ve idari süreçlerde fiilin sonucunun ve ilgili kanuni unsurların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Özellikle askerî hizmetin ciddi biçimde aksaması, somut maddi zarar meydana gelmesi veya birlik güvenliğinin ağır şekilde tehlikeye düşmesi gibi hususların hangi delillerle ortaya konulduğu önem taşımaktadır.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Disiplinsizliği Nasıl İspatlanır?
Disiplin hukukunda personelin bir disiplinsizlik nedeniyle cezalandırılabilmesi için isnat edilen davranışın somut ve hukuka uygun delillerle ortaya konulması gerekir. Nöbet talimatına aykırı hareket etmek fiili bakımından bu gereklilik, nöbet hizmetinin niteliği nedeniyle daha da önem kazanmaktadır.
Özellikle nöbet çizelgeleri, günlük emirler, nöbet talimatları, tebliğ belgeleri, nöbet devir teslim defterleri, olay tutanakları, kamera kayıtları ve tanık beyanları, disiplin soruşturmasında dikkate alınabilecek deliller arasındadır.
Ancak nöbet hizmetinde meydana gelen bir aksaklığın tutanağa bağlanmış olması, tek başına ilgili personelin disiplinsizliği işlediğini kesin biçimde göstermez.
Örneğin nöbetçi astsubayın belirli malzemeleri teslim almadığı iddia ediliyorsa, öncelikle bu malzemelerin kendisine teslim edilmek üzere hazır bulundurulup bulundurulmadığı ve talimat gereği hangi personelin teslim yükümlülüğü altında olduğu araştırılmalıdır.
Aynı şekilde nöbet görevine geç gelindiği ileri sürülüyorsa, personelin görevlendirmeden haberdar olup olmadığı, nöbeti teslim edecek kişinin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği ve gecikmenin hangi nedenle meydana geldiği değerlendirilmelidir.
Nöbet yerinin terk edildiği iddiasında ise personelin hangi saatler arasında görevli olduğu, hangi nöbet mahallinde bulunması gerektiği ve ayrılmanın hangi koşullarda gerçekleştiği önem taşımaktadır.
Disiplin soruşturmasında tutanak düzenleyen personelin olayın doğrudan tanığı olup olmadığı, tutanağın hangi bilgilere dayanılarak hazırlandığı ve tutanakta belirtilen olayların başka delillerle desteklenip desteklenmediği de incelenmelidir.
Bu nedenle disiplin cezasının hukuka uygunluğu, yalnızca nöbet hizmetinde bir aksaklığın bulunmasına değil, bu aksaklığın ilgili personele hangi gerekçelerle yüklenebildiğine bağlıdır.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Nedeniyle Savunma Nasıl Yapılmalıdır?
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle hakkında disiplin soruşturması başlatılan personelin savunmasında öncelikle kendisine yöneltilen isnadın açık biçimde belirlenmesi gerekmektedir.
Özellikle disiplin soruşturmasının nöbet yerini terk etmek, nöbet talimatındaki belirli bir kurala aykırı davranmak, nöbet görevine geç gelmek veya nöbet devir teslim yükümlülüklerini yerine getirmemek iddialarından hangisine dayandığı önemlidir.
Personelin savunmasında, isnat edilen fiilin gerçekte gerçekleşip gerçekleşmediği, ilgili nöbet talimatının kendisine tebliğ edilip edilmediği, nöbet görevine ilişkin sorumlulukların nasıl belirlendiği ve olayın kendi kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı açıklanmalıdır.
Örneğin nöbetçi astsubayın kendisine teslim edilmemiş malzemelerin muhafazasından sorumlu tutulduğu bir olayda, görev devir teslim kayıtları ve ilgili talimatlar savunmanın önemli dayanaklarını oluşturabilir.
Nöbet görevine geç başlanması nedeniyle yürütülen soruşturmalarda ise gecikmenin gerçek nedeni ve personelin olay üzerinde kontrolünün bulunup bulunmadığı somut belgelerle açıklanmalıdır.
Aynı şekilde nöbet sırasında sağlık sorunu yaşandığı veya personelin zorunlu bir nedenle görev yerinden ayrıldığı ileri sürülüyorsa, bu hususların ilgili sağlık kayıtları, görev tutanakları ve diğer belgelerle desteklenmesi önemlidir.
6413 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca, Kanun’da düzenlenen istisna dışında savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
Savunma isteminde personele isnat edilen hususlar açıkça bildirilmeli ve kanuni süre içerisinde savunma yapma imkânı tanınmalıdır. Yüksek disiplin kurulunun görev alanına girmeyen disiplinsizliklerde savunma süresi iki iş gününden az ve toplamda beş iş gününden fazla olamaz.
Personelin talebi üzerine, kanunda belirtilen sınırlar içerisinde ilave savunma süresi verilmesi mümkündür.
Savunma hakkının etkili şekilde kullanılabilmesi için idarenin yalnızca personelden yazılı açıklama istemesi yeterli değildir. Personelin ileri sürdüğü esaslı hususların ve sunduğu delillerin değerlendirilmesi, disiplin işleminin hukuki gerekçesinde önem taşımaktadır.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?
6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir.
İtirazın süresi içerisinde yapılmaması hâlinde disiplin cezası kesinleşir. Bu nedenle disiplin cezasının hangi tarihte tebliğ edildiğinin ve itiraz süresinin ne zaman sona erdiğinin doğru belirlenmesi önemlidir.
İtirazı inceleyen üst disiplin amiri, başvuruyu haklı bulması hâlinde disiplin cezasını hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.
Disiplin kurulları tarafından verilen kararlara karşı ise 6413 sayılı Kanun’un 42. maddesinde düzenlenen usule göre tebliğden itibaren beş iş günü içerisinde itiraz edilmesi mümkündür.
İtiraz başvurusunda yalnızca cezanın ağır olduğu yönündeki açıklamalarla yetinilmemelidir. İsnat edilen davranışın kanuni unsurları taşıyıp taşımadığı, nöbet talimatının personele tebliğ edilip edilmediği, delillerin yeterliliği ve personelin kusurunun bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
Özellikle nöbet devir teslimindeki eksiklikler, görev tanımlarının belirsizliği ve personelin iradesi dışında gelişen olaylar nedeniyle verilen disiplin cezalarında somut belgelerle desteklenen hukuki itirazlar önem taşımaktadır.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Cezasına İptal Davası Açılabilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen hizmet yerini terk etmeme cezalarına karşı, kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Bu kapsamda nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle verilen hizmet yerini terk etmeme cezasının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa yargısal denetim talep edilebilir.
Ancak askerî öğrenciler ile erbaş ve erler hakkında verilen disiplin cezaları bakımından 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesinde öngörülen özel sınırlamalar ayrıca dikkate alınmalıdır.
İptal davasında idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğu incelenebilir.
Özellikle nöbet talimatının tebliğ edilmemesi, görev ve sorumlulukların yanlış belirlenmesi, disiplin cezasının yeterli delile dayanmaması veya personelin kusuru bulunmadığı hâlde cezalandırılması, işlemin hukuka uygunluğunu etkileyebilecek hususlar arasındadır.
Ayrıca 6413 sayılı Kanun’un 6. maddesinde yer alan ölçülülük, adalet ve hakkaniyet ilkeleri de disiplin cezasının değerlendirilmesinde önem taşımaktadır.
Nitekim Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararlarında, nöbet hizmetindeki aksaklığın gerçek nedeninin araştırılması ve ilgili personele yüklenebilecek kusurun somut biçimde ortaya konulması gerektiği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır.
6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi gereğince dava açma süresi disiplin cezasının kesinleşmesinden itibaren başlamaktadır. İdari yargıda genel dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre altmış gündür.
Somut olayda disiplin cezasının hangi tarihte kesinleştiğinin doğru belirlenmesi, dava açma süresinin hesaplanması ve hak kaybının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Disiplinsizliğinde Zamanaşımı
6413 sayılı Kanun’un 39. maddesinde disiplin cezalarına ilişkin zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir. Buna göre disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.
Fiilin inceleme ve araştırma gerektirmesi hâlinde, kanunda belirtilen şartlara uygun şekilde inceleme ve araştırmaya başlanması durumunda bu süreç için geçen sürenin bir aylık süreye dâhil edilmemesi mümkündür.
Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda ise fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıllık süre esas alınmaktadır.
Bununla birlikte Kanun’un 39. maddesinde adli süreçler, disiplin kurulu kararları ve belirli yargı kararları sonrasında yapılacak değerlendirmeler bakımından özel düzenlemeler de bulunmaktadır.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle yürütülen disiplin soruşturmasında olayın gerçekleştiği tarih, disiplin amirinin olayı öğrendiği tarih ve disiplin kararının verildiği tarih birlikte değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı süresinin geçirilmesi, disiplin cezası verme yetkisini etkileyebileceğinden, bu husus hem savunma hem de disiplin cezasına karşı açılacak iptal davası bakımından önem taşımaktadır.
Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Nöbet talimatına aykırı hareket etmenin cezası nedir?
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19/1-g maddesinde hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle maddi zarara neden olmaksızın nöbet yerinin terk edilmesi veya belirlenmiş ve tebliğ edilmiş nöbet talimatındaki kuralların ihlal edilmesi, kanuni şartların gerçekleşmesi hâlinde disiplin cezasına neden olabilir. Ancak uygulanacak cezanın belirlenmesinde personelin statüsü, disiplin amirinin yetkisi, olayın ağırlığı ve Kanun’daki takdir hükümleri dikkate alınmalıdır.
Nöbet yerini terk etmek kaç gün disiplin cezası gerektirir?
Nöbet yerini terk etmek fiilinin 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesi kapsamında değerlendirilmesi hâlinde temel disiplin yaptırımı hizmet yerini terk etmeme cezasıdır. Disiplin amirleri bu cezayı kanuni yetki çizelgesindeki sınırlar içerisinde uygularken disiplin kurulları tarafından dört ila on gün arasında ceza verilebilmektedir. Somut cezanın belirlenmesinde nöbet yerinden ayrılmanın süresi, nedeni, personelin kusuru ve askerî hizmet üzerindeki etkileri değerlendirilmelidir. Nöbet yerinin kısa süreli terk edilmiş olması, tek başına disiplin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Nöbette uyuyan asker disiplin cezası alır mı?
Nöbet sırasında uyumak, ilgili nöbetin gerektirdiği dikkat ve gözetim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi anlamına gelebilir. Özellikle nöbet talimatlarında personelin görevi boyunca uyanık ve görev yapmaya hazır bulunması gerektiği açıkça düzenlenmişse, bu kurala aykırı davranılması disiplin sorumluluğu doğurabilir. Ancak personelin gerçekten uyuyup uyumadığı, olayın nasıl tespit edildiği ve varsa sağlık durumundan kaynaklanan nedenler araştırılmalıdır. Nöbette uyuma isnadı yalnızca varsayımlara dayandırılmamalı, somut delillerle desteklenmelidir.
Nöbet sırasında telefon kullanmanın cezası nedir?
Nöbet sırasında cep telefonu kullanılması, ilgili nöbet talimatının içeriğine ve görev yerinde uygulanan yasaklara göre disiplin sorumluluğu doğurabilir. Telefon kullanımının nöbet talimatıyla yasaklandığı ve personele bildirildiği durumlarda 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesi gündeme gelebilir. Bunun yanında aynı Kanun’un 19/1-j maddesinde yasak edilen malzemeyi bulundurmak veya kullanmak şeklinde ayrı bir disiplinsizlik düzenlenmiştir. Bu nedenle hangi disiplin hükmünün uygulanacağı, telefon kullanımının gerçekleştiği koşullar ve yürürlükteki emirler dikkate alınarak belirlenmelidir.
Nöbet talimatı tebliğ edilmemişse disiplin cezası verilebilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde nöbet talimatındaki kuralların belirlenmiş ve tebliğ edilmiş olması açıkça düzenlenmiştir. Bu nedenle belirli bir nöbet talimatının ihlal edildiği iddiasında, ilgili talimatın personele bildirildiğinin ortaya konulması önem taşımaktadır. Talimatın tebliğine ilişkin eksiklikler, disiplin işleminin hukuka uygunluğunu etkileyebilir. Ancak nöbet yerini terk etme fiili kanunda ayrıca düzenlendiğinden, özel bir talimatın tebliğ edilmemesinin bu davranış bakımından doğuracağı sonuç ayrıca değerlendirilmelidir.
Nöbet talimatını imzalamayan personele ceza verilir mi?
Nöbet talimatının imzalanmamış olması, her durumda talimatın personele bildirilmediği anlamına gelmez. Tebliğin hangi usulle gerçekleştirildiği, personelin ilgili talimattan haberdar olup olmadığı ve bu durumun hangi delillerle ortaya konulduğu önemlidir. Bununla birlikte talimatın imza karşılığında tebliğ edilmesi gereken bir uygulamada imzalı belgenin bulunmaması, tebliğ durumunun araştırılmasını gerektirebilir. Disiplin soruşturmasında yalnızca imza eksikliğine değil, talimatın gerçekten bildirilip bildirilmediğine ve isnat edilen davranışın niteliğine bakılmalıdır.
Nöbete geç gelmek disiplin suçu mudur?
Nöbet görevine geç gelmek, ilgili nöbet talimatının veya görevlendirme kurallarının ihlali niteliğinde olabilir. Ancak geç kalma davranışının her durumda personelin kusurundan kaynaklandığı kabul edilemez. Özellikle nöbet devir teslimindeki aksaklıklar, önceki nöbetçinin personeli zamanında haberdar etmemesi veya görev sırasında gelişen olağan dışı olaylar önem taşıyabilir. İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin 08.03.2019 tarihli kararında da nöbet görevine geç başlanmasına neden olan koşullar değerlendirilmiş ve personelin kusurlu olmadığı sonucuna ulaşılarak disiplin cezası iptal edilmiştir.
Nöbetçi astsubay her olaydan sorumlu mudur?
Nöbetçi astsubayın görev sırasında gerçekleşen her olumsuz olaydan otomatik olarak sorumlu tutulması mümkün değildir. Disiplin sorumluluğunun belirlenebilmesi için öncelikle ilgili olayın nöbetçi astsubayın görev ve yetki alanına girip girmediği araştırılmalıdır. Özellikle malzeme teslimi, araç anahtarlarının muhafazası veya belirli kontrol işlemleri bakımından nöbet devir teslim kayıtları önem taşımaktadır. Danıştay 2. Dairesinin 27.11.2023 tarihli kararında da nöbetçi astsubaya teslim edilmeyen araç anahtarları nedeniyle sorumluluk yüklenmesinin hukuka uygun olmadığı yönünde değerlendirme yapılmıştır.
Nöbet yerini kısa süreli terk etmek suç mudur?
Nöbet yerinden yalnızca birkaç dakika ayrılmak, olayın özelliklerine göre disiplin sorumluluğu doğurabilir. Çünkü 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde nöbet yerinin terk edilmesi bakımından belirli bir asgari süre öngörülmemiştir. Bununla birlikte ayrılmanın yetkili amirin emriyle gerçekleşmesi, görevle bağlantılı zorunlu bir nedene dayanması veya personelin iradesi dışında gelişen koşullardan kaynaklanması hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir. Bu nedenle nöbet yerinden ayrılmanın süresi kadar nedeni ve personelin kusuru da araştırılmalıdır.
Nöbet yerini terk etmek ile görev yerini terk etmek aynı şey midir?
Nöbet yerini terk etmek ile görev yerini terk etmek, her durumda aynı hukuki kavram değildir. Nöbet yerini terk etmek, 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde nöbet hizmetine özgü bir disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir. Buna karşılık görev yerini izinsiz terk etmek veya kısa süreli kaçmak gibi davranışlar farklı disiplin hükümleri kapsamında değerlendirilebilir. Fiilin hangi kanuni düzenlemeye uygun olduğunun belirlenmesi bakımından personelin nöbet görevi sırasında bulunup bulunmadığı, ayrılmanın kapsamı ve diğer olay özellikleri dikkate alınmalıdır.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle maddi zarar doğarsa ne olur?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesi, maddi bir zarara sebebiyet vermeyen nöbet ihlallerini düzenlemektedir. Bu nedenle olayda maddi zarar meydana gelmişse, zarar ile nöbet ihlali arasında nedensellik bağlantısının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Somut olayın özelliklerine göre Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesi veya başka kanuni düzenlemeler gündeme gelebilir. Ancak yalnızca maddi zararın meydana gelmiş olması, nöbetçi personelin bu zarardan sorumlu tutulması için yeterli değildir. Zararın hangi davranış sonucunda doğduğu ve ilgili personelin kusuru ayrıca değerlendirilmelidir.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek askerî suç mudur?
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek, 6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesinde disiplin yaptırımına bağlanmıştır. Bununla birlikte nöbet görevi sırasında gerçekleşen bazı davranışlar, gerekli kanuni unsurların oluşması hâlinde Askerî Ceza Kanunu kapsamında ayrıca suç teşkil edebilir. Özellikle 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesinde düzenlenen suçun oluşabilmesi için kanunda öngörülen mazarrat unsurunun değerlendirilmesi gerekir. Dolayısıyla her nöbet talimatı ihlalinin otomatik olarak adli suç oluşturduğu kabul edilemez; disiplin hukuku ile ceza hukukunun şartları ayrı ayrı incelenmelidir.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle uzman çavuşun sözleşmesi feshedilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 19/1-g maddesindeki nöbet talimatına aykırı hareket etmek fiilinin doğrudan yaptırımı hizmet yerini terk etmeme cezasıdır. Bu nedenle yalnızca ilgili disiplinsizliğin gerçekleşmiş olması, uzman erbaş sözleşmesinin her durumda otomatik olarak feshedileceği anlamına gelmez. Ancak personelin disiplin ceza puanı, geçmiş disiplin cezaları, olayın başka bir kanuni düzenleme kapsamında değerlendirilmesini gerektiren özellikleri ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun ilgili hükümleri ayrıca incelenmelidir. Özellikle tekrarlanan disiplinsizliklerin personelin mesleki statüsü üzerinde farklı sonuçlar doğurabilmesi mümkündür.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek cezası sicile işlenir mi?
Askerî personel hakkında verilen disiplin cezaları, ilgili mevzuat kapsamında disiplin kayıtlarında yer alabilir ve belirli personel işlemlerinde dikkate alınabilir. Ancak cezanın sicil, terfi, sözleşme yenileme veya disiplin ceza puanı bakımından doğuracağı sonuçlar, personelin statüsüne ve ilgili düzenlemelere göre değişebilir. Özellikle hizmet yerini terk etmeme cezasının disiplin ceza puanı bakımından önem taşıması mümkündür. Bu nedenle personelin yalnızca cezanın uygulanacağı gün sayısına değil, disiplin işleminin ilerleyen süreçte doğurabileceği sonuçlara da dikkat etmesi gerekir.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Disiplin amiri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı 6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca tebliğden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı itirazda bulunulabilir. Disiplin kurulu kararları bakımından ise Kanun’un 42. maddesinde beş iş günlük itiraz süresi öngörülmüştür. Bu sürelerin belirlenmesinde cezanın hangi makam tarafından verildiği ve tebliğin hangi tarihte gerçekleştirildiği önem taşımaktadır. Süresi içerisinde itiraz edilmemesi hâlinde disiplin cezası kesinleşebileceğinden, başvuru süresinin doğru hesaplanması gerekir.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplin cezasına dava açılabilir mi?
Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen hizmet yerini terk etmeme cezaları, 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesinde öngörülen şartlar çerçevesinde idari yargı denetimine tabidir. Bu nedenle nöbet talimatına aykırı hareket etmek gerekçesiyle verilen disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür. Dava sırasında nöbet talimatının tebliği, fiilin sübuta erip ermediği, personelin kusuru, disiplin işleminin gerekçesi ve cezanın ölçülülüğü incelenebilir. Ancak personelin statüsüne göre yargı yoluna ilişkin özel sınırlamalar bulunduğundan, her olayın ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek cezası mahkeme tarafından iptal edilirse ne olur?
Nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle verilen disiplin cezasının idare mahkemesi tarafından iptal edilmesi, işlemin hukuki dayanağını ortadan kaldırır. Bununla birlikte iptal kararının gerekçesi önemlidir. Mahkemenin fiilin gerçekleşmediği veya ilgili personele yüklenemeyeceği sonucuna ulaşması ile disiplin cezasının yanlış kanun maddesine dayanması veya düzeltilebilir usul eksikliği nedeniyle iptal edilmesi aynı sonuçları doğurmayabilir. 6413 sayılı Kanun’un 39. maddesinin beşinci fıkrasında belirli iptal nedenleri sonrasında yeniden değerlendirme yapılmasına ilişkin hükümler bulunmaktadır. Bu nedenle iptal kararından sonra idarenin hangi işlemleri yapabileceği, mahkeme kararının gerekçesine göre belirlenmelidir.
Sonuç: Nöbet Talimatına Aykırı Hareket Etmek Disiplinsizliğinin Hukuki Değerlendirmesi
Türk Silahlı Kuvvetlerinde nöbet hizmetleri, askerî disiplinin korunması ve birlik güvenliğinin sağlanması bakımından önemli görevler arasında yer almaktadır. Bu nedenle nöbetçi personelin kendisine verilen görevleri mevzuata, ilgili emir ve talimatlara uygun biçimde yerine getirmesi gerekmektedir. Ancak nöbet hizmetinin önem taşıması, görev sırasında meydana gelen her aksaklığın doğrudan ilgili personele yüklenebileceği veya her eksiklik nedeniyle disiplin cezası uygulanabileceği anlamına gelmemektedir.
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 19/1-g maddesinde düzenlenen nöbet talimatına aykırı hareket etmek disiplinsizliği, maddi bir zarara sebebiyet vermeksizin nöbet yerinin terk edilmesi veya belirlenmiş ve tebliğ edilmiş nöbet talimatındaki kuralların ihlal edilmesi hâlinde gündeme gelmektedir. Bu kapsamda nöbet yerini terk etmek, nöbet sırasında uyumak, nöbet görevine geç gelmek veya nöbet devir teslim kurallarına aykırı davranmak, somut olayın koşullarına göre disiplin soruşturmasına konu olabilmektedir.
Bununla birlikte disiplin cezasının hukuka uygunluğu bakımından, ilgili personelin hangi nöbet göreviyle yükümlü olduğu, ihlal edildiği ileri sürülen talimatın içeriği, tebliğ durumu, personelin kusuru ve fiilin doğurduğu sonuçlar ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle nöbet hizmetinde meydana gelen aksaklığın başka personelin davranışından veya nöbet devir teslimindeki eksikliklerden kaynaklandığı durumlarda, sorumluluğun doğrudan nöbetçi personele yüklenmesi hukuka aykırılık oluşturabilir.
Danıştay 2. Dairesinin 27 Kasım 2023 tarihli kararı ile İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin 8 Mart 2019 tarihli kararı da disiplin soruşturmalarında personelin görev ve sorumluluklarının doğru belirlenmesi, kusurun somutlaştırılması ve olayın bütün koşullarının değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Ayrıca nöbet talimatına aykırılık nedeniyle meydana gelen sonucun, disiplin hukuku ile askerî ceza hukuku arasındaki ayrım bakımından önem taşıdığı unutulmamalıdır. Özellikle maddi zarar veya askerî hizmet üzerinde ciddi olumsuz sonuçlar bulunduğu ileri sürülen olaylarda, 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun 136. maddesinin şartları ayrıca incelenmelidir.
Sonuç olarak nöbet talimatına aykırı hareket etmek nedeniyle disiplin cezası uygulanabilmesi, yalnızca nöbet hizmetinde bir aksaklığın meydana gelmesine değil, isnat edilen fiilin ilgili personel tarafından işlendiğinin ve kanuni unsurlarının gerçekleştiğinin ortaya konulmasına bağlıdır. Disiplin soruşturmasında nöbet talimatının kapsamının belirlenmesi, tebliğ ve görev kayıtlarının incelenmesi, personelin savunmasının değerlendirilmesi ve uygulanacak cezanın ölçülülük ilkesine uygun şekilde belirlenmesi, hukuka uygun bir askerî disiplin sisteminin temel gereklilikleri arasında bulunmaktadır.