TSK Temaruz Disiplin Cezası: Hastalığı Abartmak, Sağlık Sevki ve Emsal Kararlar

Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî hizmetin düzenli şekilde yürütülmesi, personelin görev ve sorumluluklarını zamanında yerine getirmesine […]

Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî hizmetin düzenli şekilde yürütülmesi, personelin görev ve sorumluluklarını zamanında yerine getirmesine ve askerî disiplin kurallarına uygun hareket etmesine bağlıdır. Bununla birlikte askerî personelin sağlık durumunun korunması, hastalıklarının zamanında teşhis edilmesi ve gerektiğinde sağlık kuruluşlarına sevk edilerek tedavi altına alınması da askerî hizmetin sürdürülebilirliği bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle askerî disiplin ile personelin sağlık hakkı arasında hukuka uygun bir dengenin kurulması gerekmektedir. TSK temaruz disiplin cezası, bu dengenin özellikle önem kazandığı disiplin hükümlerinden biridir.

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 17. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde düzenlenen temaruz, askerî personelin belirli bir menfaat elde etmek veya görevden kaçınmak gibi amaçlarla mevcut hastalığını abartması yahut gerçekte bulunmayan bir rahatsızlığı varmış gibi göstererek sağlık kuruluşuna sevk edilmesini sağlaması ve bu nedenle günlük mesainin bir kısmına katılmaması şeklinde tanımlanmıştır. Kanun koyucu, bu davranışı hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren disiplinsizlikler arasında düzenlemiştir.

Ancak askerî personelin hastaneye sevk edilmesi, sağlık kuruluşuna başvurması veya yapılan muayene sonucunda herhangi bir hastalık tespit edilememesi, tek başına temaruz disiplinsizliğinin gerçekleştiği anlamına gelmez. Özellikle hastalığın varlığından şüphelenilmesi, geçici ağrı ve rahatsızlıkların yaşanması, sağlık sorunlarının muayene sırasında kesin biçimde teşhis edilememesi veya doktor tarafından istirahat verilmemesi, hukuken temaruz fiiliyle aynı değildir.

Temaruz disiplinsizliği bakımından belirleyici olan, personelin sağlık durumuyla ilgili gerçeğe aykırı bir görünüm oluşturup oluşturmadığı, bunu hangi amaçla gerçekleştirdiği ve söz konusu davranış sonucunda sağlık kuruluşuna sevk edilerek günlük mesainin bir kısmına katılmamasının sağlanıp sağlanmadığıdır. Özellikle görevden kaçma amacı, hastalığın bilerek abartılması, gerçekte bulunmayan rahatsızlığın varmış gibi gösterilmesi ve mesainin bir kısmına katılmama sonucu birlikte değerlendirilmelidir.

Bu yazıda temaruzun hukuki tanımı, askerî personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesinin hangi koşullarda disiplin suçu oluşturabileceği, hastalık taklidi ile gerçek sağlık sorunları arasındaki fark, disiplin soruşturmasında tıbbi delillerin değerlendirilmesi, hizmete kısmi süreli devam cezasının uygulanması ve temaruz nedeniyle verilen disiplin cezalarına karşı kullanılabilecek hukuki başvuru yolları ayrıntılı şekilde incelenmektedir.

Temaruz Nedir? Askerî Disiplin Hukukunda Ne Anlama Gelir?

Temaruz, kişinin gerçekte hasta olmadığı hâlde hasta görünmeye çalışması veya mevcut hastalığını olduğundan daha ağır göstererek bir sonuç elde etmeye yönelmesi anlamına gelmektedir. Askerî disiplin hukukunda ise bu kavram, belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde disiplin yaptırımına bağlanmış özel bir davranışı ifade etmektedir.

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 17. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde temaruz şu şekilde tanımlanmıştır:

Madde 17/1-c – Temaruz:

“Bazı isteklerini yerine getirmek, kişisel bir menfaat sağlamak, görev veya sorumluluktan kaçmak gibi amaçlarla hastalığını abartmak veya olmadığı hâlde bir rahatsızlığı varmış gibi göstererek sağlık kuruluşlarına sevkini sağlamak suretiyle günlük mesainin bir kısmına katılmamaktır.”

Kanun hükmü incelendiğinde temaruzun yalnızca hastalık taklidi yapmak veya rahatsızlık belirtilerini abartmakla sınırlı olmadığı anlaşılmaktadır. Disiplinsizliğin gerçekleşebilmesi için personelin belirli bir amaçla hareket etmesi, sağlık kuruluşuna sevk edilmesini sağlaması ve bu suretle günlük mesainin bir kısmına katılmaması gerekmektedir.

Bu nedenle temaruz fiilinin kanuni tanımı, günlük dilde kullanılan hastalık taklidi kavramından daha kapsamlı ve belirli unsurlara bağlıdır. Özellikle personelin yalnızca hasta olduğunu söylemesi, sağlık kuruluşuna sevk talebinde bulunması veya rahatsızlık belirtilerinin sonradan doğrulanamaması, kanundaki bütün şartların gerçekleştiğini göstermez.

Askerî disiplin soruşturmasında personelin davranışının hangi gerekçeyle temaruz olarak nitelendirildiği, hastalığın gerçek olup olmadığına ilişkin değerlendirme, sağlık sevkinin nasıl gerçekleştiği ve mesaiye katılmama sonucunun bulunup bulunmadığı somut biçimde ortaya konulmalıdır.

6413 Sayılı Kanun’a Göre Temaruz Disiplinsizliğinin Şartları

Temaruz nedeniyle disiplin cezası uygulanabilmesi için 6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde belirtilen unsurların gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu unsurlar birbirinden bağımsız biçimde değil, fiilin bütünlüğü içerisinde değerlendirilmelidir.

Hastalığın Abartılması veya Gerçekte Bulunmayan Rahatsızlığın Var Gibi Gösterilmesi

Temaruz disiplinsizliğinin temelinde, personelin sağlık durumuna ilişkin gerçeği bilerek değiştirmesi bulunmaktadır.

Kanun koyucu, hastalığın abartılması ile gerçekte bulunmayan bir rahatsızlığın varmış gibi gösterilmesini ayrı gerçekleşme biçimleri olarak düzenlemiştir.

Hastalığın abartılması durumunda personelin gerçekten bir rahatsızlığı bulunabilir. Ancak kişi, bu rahatsızlığın şiddetini, günlük faaliyetlere etkisini veya belirtilerini olduğundan daha ağır göstererek belirli bir sonuç elde etmeye çalışmaktadır.

Örneğin hafif bir rahatsızlığı bulunan personelin, sağlık kuruluşuna sevk edilmesini sağlamak amacıyla hareket edemediğini ileri sürmesi ve gerçekte sahip olmadığı belirtileri bilinçli biçimde göstermeye çalışması, somut olayın özelliklerine göre temaruz iddiasına neden olabilir.

Buna karşılık gerçekte bulunmayan rahatsızlığın varmış gibi gösterilmesinde kişi, mevcut olmayan bir hastalık veya sağlık sorunu bulunduğu izlenimini oluşturmaktadır.

Ancak burada önemli bir hukuki ayrım bulunmaktadır. Personelin hastalığının tıbben tespit edilememesi ile hastalık belirtilerini bilerek uydurması aynı değildir. Bazı rahatsızlıkların tanısı birden fazla muayene veya ileri tetkik gerektirebilir. Özellikle ağrı, baş dönmesi, çarpıntı ve benzeri yakınmalarda ilk muayene sırasında kesin teşhis konulamaması mümkündür.

Bu nedenle yalnızca sağlık kuruluşunca hastalık tespit edilmemiş olması üzerinden temaruz disiplinsizliğinin oluştuğu kabul edilmemelidir.

Görevden Kaçmak veya Kişisel Menfaat Sağlamak Amacıyla Hareket Edilmesi

Temaruzun diğer önemli unsuru, personelin kanunda belirtilen amaçlardan biriyle hareket etmesidir.

6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde bazı isteklerini yerine getirmek, kişisel menfaat sağlamak veya görev ve sorumluluktan kaçmak gibi amaçlara açıkça yer verilmiştir.

Bu nedenle personelin sağlık sorununu olduğundan farklı göstermesinin hangi amaca dayandığı araştırılmalıdır.

Örneğin katılması gereken eğitim faaliyetinden kaçınmak, yerine getirmek istemediği nöbet görevinden kurtulmak, belirli bir askerî faaliyete katılmamak veya kişisel bir işini gerçekleştirebilmek için sağlık sevki almaya çalışmak, somut olayda amacın değerlendirilmesine neden olabilir.

Ancak personelin hastaneye sevk edilmesinin bir görevden muaf kalması sonucunu doğurması, tek başına bu sonucu bilerek elde etmeye çalıştığını göstermez.

Gerçekten rahatsızlanan bir personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesi nedeniyle eğitim faaliyetini kaçırması da mümkündür. Burada sağlık sevkinin amacı ile sonucu birbirinden ayrılmalıdır.

Dolayısıyla disiplin soruşturmasında kişinin sağlık kuruluşuna sevk edilmesinden hangi yararı elde ettiği kadar, bu yararı elde etmek amacıyla hastalığını bilerek abarttığının veya gerçekte bulunmayan bir rahatsızlığı varmış gibi gösterdiğinin ortaya konulması gerekmektedir.

Sağlık Kuruluşuna Sevkin Sağlanması

Temaruz disiplinsizliğinin kanuni tanımında, personelin davranışı sonucunda sağlık kuruluşuna sevk edilmesinin sağlanması açıkça düzenlenmiştir.

Bu nedenle yalnızca hastalık belirtisi gösterildiğinin ileri sürülmesi yeterli değildir. Somut olayda sağlık sevkinin gerçekleşip gerçekleşmediği ve sevkin ilgili davranışın sonucu olup olmadığı önem taşımaktadır.

Örneğin bir personelin hasta olduğunu ileri sürmesi üzerine sağlık kuruluşuna gönderilmesi, temaruz iddiası bakımından incelenebilir. Ancak sevkin yapılmış olması, sevkin hileli veya gerçeğe aykırı davranışla sağlandığını kendiliğinden göstermez.

Özellikle amirin veya sağlık personelinin tedbir amacıyla sevke karar verdiği durumlarda, sevkin neden gerçekleştirildiği araştırılmalıdır.

Bunun yanında sağlık kuruluşuna sevk edilmeyen ve günlük mesaisine devam eden personelin davranışının 17/1-c maddesinin bütün unsurlarını taşıyıp taşımadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle temaruz nedeniyle disiplin cezası uygulanırken sağlık sevk belgesi, başvuru saati, muayene kayıtları ve diğer belgeler incelenmelidir.

Günlük Mesainin Bir Kısmına Katılmama Sonucunun Gerçekleşmesi

6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinin en önemli ayrıntılarından biri, temaruzun günlük mesainin bir kısmına katılmama sonucuyla birlikte tanımlanmış olmasıdır.

Kanun koyucu, hastalığın abartılmasını veya sağlık kuruluşuna sevk edilmesini tek başına yeterli görmemiş, personelin bu suretle günlük mesainin bir kısmına katılmamasını da düzenlemiştir.

Bu nedenle somut olayda ilgili personelin hangi saatler arasında görevli olduğu, sağlık kuruluşuna ne zaman sevk edildiği, muayenenin ne kadar sürdüğü ve günlük mesainin hangi bölümüne katılamadığı belirlenmelidir.

Örneğin personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesi nedeniyle iki saatlik eğitim faaliyetine katılmaması, diğer unsurların da bulunması hâlinde kanuni sonuç açısından değerlendirilebilir.

Buna karşılık personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmiş olmakla birlikte herhangi bir mesai kaybı yaşamadığı veya sağlık başvurusunun tamamen mesai dışındaki saatlerde gerçekleştiği durumlarda, 17/1-c maddesinin sonuç unsurunun oluşup oluşmadığı ayrıca tartışılmalıdır.

Aynı şekilde kişinin bütün gün mesaiye gelmediği bir olayda da davranışın doğrudan temaruz olarak nitelendirilmesi yerine ilgili kanuni düzenlemelerin unsurları karşılaştırılmalıdır.

Sağlık Kuruluşuna Sevk Edilmek Temaruz Sayılır mı?

Askerî personelin hastaneye sevk edilmesi, tek başına temaruz disiplinsizliği oluşturmaz.

Askerî hizmet içerisinde personelin sağlık kuruluşuna başvurması, hastalıklarının değerlendirilmesi ve gerekli görülen hâllerde tedavi edilmesi olağan bir süreçtir. Özellikle görevlerin fiziksel yeterlilik gerektirdiği durumlarda sağlık sorunlarının zamanında belirlenmesi, personelin ve diğer askerî personelin güvenliği bakımından önem taşımaktadır.

Bu nedenle askerî personelin sağlık sorunu yaşadığını bildirmesi veya sağlık kuruluşuna sevk talep etmesi, doğrudan görevden kaçma amacı taşıdığı şeklinde değerlendirilemez.

Örneğin nöbet sırasında göğüs ağrısı yaşadığını söyleyen bir personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesi ve yapılan tetkiklerde ciddi bir hastalık tespit edilmemesi, yalnızca bu nedenle temaruz fiilinin gerçekleştiğini göstermez.

Sağlık kuruluşuna sevk talebinde bulunan personelin gerçekten rahatsızlık hissedip hissetmediği, sağlık başvurusuna neden olan belirtiler ve olayın gerçekleşme koşulları önemlidir.

Özellikle askerî personelin sağlık hizmetine başvurması nedeniyle disiplin cezasıyla karşılaşacağı endişesi yaşaması, gerçek sağlık sorunlarını bildirmekten kaçınmasına neden olabilir. Bu durum askerî hizmet güvenliği bakımından da sakıncalıdır.

Dolayısıyla temaruzun disiplin yaptırımına bağlanmış olması, gerçek veya makul biçimde şüphelenilen sağlık sorunları nedeniyle sağlık kuruluşuna başvuru yapılmasını engelleyen bir düzenleme olarak yorumlanmamalıdır.

Hastalık Taklidi Yapmak ile Gerçek Hastalığı Abartmak Arasındaki Fark

6413 sayılı Kanun’da hastalık taklidi yapılması ile mevcut hastalığın abartılması aynı disiplinsizliğin farklı gerçekleşme biçimleri olarak düzenlenmiştir.

Hastalık taklidi yapılması durumunda personelin gerçekte bulunmayan bir rahatsızlığı bulunduğu izlenimini oluşturmaya çalışması söz konusudur. Mevcut hastalığın abartılmasında ise personelin gerçek bir sağlık sorunu bulunmakla birlikte bunu olduğundan daha ağır göstermesi gündeme gelir.

Örneğin gerçekten bel ağrısı yaşayan personelin ağrısını hekime bildirmesi doğal bir sağlık başvurusudur. Ancak personelin daha kolay muafiyet alabilmek amacıyla bilerek yürüyemediğini göstermeye çalışması veya sahip olmadığı başka belirtileri varmış gibi anlatması, somut olayın özelliklerine göre farklı değerlendirilebilir.

Bununla birlikte ağrının kişiden kişiye değişen öznel bir deneyim olduğu ve yalnızca muayene bulgularıyla her zaman tam olarak ölçülemeyeceği unutulmamalıdır.

Özellikle personelin rahatsızlığını amirinin beklediğinden daha ağır tarif etmesi, tek başına bilerek abartma davranışının bulunduğunu göstermez.

Bu nedenle disiplin soruşturmasında hastalığın abartıldığı iddiası, soyut kanaatlere değil, somut ve mümkün olduğunca tıbbi verilerle desteklenen değerlendirmelere dayanmalıdır.

Muayenede Hastalık Çıkmaması Temaruz İçin Yeterli midir?

Askerî personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesi ve yapılan muayenede herhangi bir hastalık tespit edilememesi, disiplin soruşturmalarında sıklıkla tartışmaya neden olabilecek durumlardandır.

Ancak muayene sonucunda hastalık bulunmaması ile personelin bilerek hasta taklidi yapması aynı değildir.

Özellikle bazı sağlık sorunlarının geçici nitelikte olması, belirtilerin muayene saatine kadar ortadan kalkması veya ilk muayene sırasında kesin teşhis konulamaması mümkündür.

Örneğin gün içerisinde ani baş dönmesi yaşayan personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesi, muayene sırasında baş dönmesinin sona ermesi ve yapılan kontrollerin normal sonuçlanması, doğrudan temaruzun gerçekleştiğini göstermez.

Aynı şekilde kısa süreli çarpıntı, mide bulantısı veya kas ağrısı gibi yakınmaların muayene sırasında objektif bulgularla doğrulanamaması, tek başına hastalık taklidi yapıldığını kanıtlamaz.

Disiplin soruşturmasında personelin rahatsızlığı bilinçli biçimde uydurduğunun veya abarttığının hangi delillerle ortaya konulduğu değerlendirilmelidir.

Bu nedenle sağlık kuruluşunun “hastalık tespit edilmedi” şeklindeki değerlendirmesinin, doğrudan “temaruz yaptığı kesinleşti” şeklinde yorumlanması hukuken doğru değildir.

Sağlık Raporu Almak Temaruz Disiplinsizliği Oluşturur mu?

Askerî personelin sağlık raporu alması, tıbbi değerlendirme sonucunda verilen bir belgeden yararlanması anlamına gelmektedir. Bu nedenle usulüne uygun olarak düzenlenmiş bir sağlık raporunun bulunması, yalnızca personelin sağlık nedeniyle görevden uzak kalması sonucunu doğurduğu gerekçesiyle temaruz disiplinsizliği oluşturmaz.

Özellikle hekimin yaptığı muayene sonucunda istirahat verilmesi, personelin sağlık durumunun mesleki faaliyetler bakımından değerlendirilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması sürecinin parçasıdır.

Ancak personelin bilerek yanlış bilgiler vererek veya gerçekte bulunmayan belirtileri varmış gibi göstererek sağlık raporu elde etmeye çalıştığı iddia ediliyorsa, bu durum somut delillerle araştırılmalıdır.

Burada önemli olan, raporun varlığı değil, sağlık kuruluşuna başvuru ve raporun elde edilmesi sürecinde hileli bir davranışın gerçekleşip gerçekleşmediğidir.

Özellikle muayene kayıtları, sevk belgeleri, tedavi geçmişi ve diğer deliller değerlendirilirken tıbbi konularda uzmanlık gerektiren hususların yalnızca disiplin amirinin kişisel kanaatiyle çözümlenmemesi gerekir.

Bu nedenle sağlık raporunun düzenlenmiş olması da düzenlenmemiş olması da temaruz fiilinin bütün unsurlarını tek başına kesinleştirmez.

Askerî Personelin Sağlık Sevkinin Engellenmesi ve Temaruz İddiası

Askerî disiplin hukukunda sağlık sevkine ilişkin uygulamalarda personelin sağlık hakkı ile askerî hizmetin gereklilikleri birlikte gözetilmelidir.

Bir personelin sık sık sağlık kuruluşuna başvurması veya görev yoğunluğunun bulunduğu dönemlerde rahatsızlandığını bildirmesi, amirler bakımından bazı şüphelere neden olabilir. Ancak bu şüphe, tek başına sağlık sevkinin reddedilmesini veya personelin temaruz yaptığı sonucuna ulaşılmasını haklılaştırmaz.

Özellikle sağlık sorununun gerçek olup olmadığı ve kişinin hangi tıbbi değerlendirmeye ihtiyaç duyduğu, yetkili sağlık personelince belirlenmelidir.

Amirin personelin sağlık başvurusunun samimiyetinden şüphelenmesi hâlinde, olayın disiplin hukuku bakımından araştırılması mümkündür. Ancak söz konusu araştırmanın personelin gerekli sağlık hizmetine erişimini engelleyecek biçimde yürütülmesi doğru değildir.

Nitekim disiplin soruşturmasında temaruzun ispatı, personelin sağlık hizmetine başvurduğunu göstermekten daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirmektedir.

Bu nedenle sağlık sevki ve temaruz soruşturması, birbirinin yerine geçen işlemler olarak görülmemelidir.

Temaruz Disiplinsizliği Hangi Delillerle İspatlanabilir?

Temaruz nedeniyle disiplin cezası uygulanabilmesi için isnat edilen davranışın somut ve hukuka uygun delillerle ortaya konulması gerekmektedir.

Bu kapsamda sağlık sevk belgeleri, muayene kayıtları, sağlık raporları, görev çizelgeleri, nöbet listeleri, olay tutanakları, tanık beyanları ve hukuka uygun biçimde elde edilmiş diğer deliller önem taşıyabilir.

Ancak bu delillerin yalnızca personelin sağlık kuruluşuna sevk edildiğini değil, hastalığını bilerek abarttığını veya gerçekte bulunmayan rahatsızlığını varmış gibi gösterdiğini ve bu suretle mesainin bir kısmına katılmadığını ortaya koyması gerekir.

Örneğin personelin görev sırasında rahatsızlandığını bildirmesi üzerine tutanak düzenlenmiş olması, sağlık sevkinin gerçekleştiğini gösterebilir. Ancak tutanakta yalnızca personelin “hasta olduğunu söylediği” belirtiliyorsa, bu ifade tek başına temaruzun bütün unsurlarını ortaya koymaz.

Aynı şekilde personelin sağlık kuruluşuna gitmeden önce yapmak istemediği bir görev bulunduğu veya sevk sonucunda belirli bir faaliyete katılmadığı tespit edilmiş olabilir. Ancak görevden kaçınma amacının bulunduğu ve hastalık belirtilerinin bilerek gerçeğe aykırı gösterildiği somut delillerle desteklenmelidir.

Bu nedenle temaruz disiplin soruşturmasında özellikle amaç, davranış ve sonuç arasındaki bağlantı araştırılmalıdır.

Temaruz Nedeniyle Disiplin Soruşturması Yapılması Zorunlu mudur?

6413 sayılı Kanun’un 7. maddesinde disiplin amirlerinin soruşturma yapma yetkileri düzenlenmiştir. Bu hükme göre maiyetindeki personelin disiplinsizlik teşkil edebilecek davranışını öğrenen disiplin amiri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirmesi hâlinde şahsen veya görevlendireceği soruşturmacılar aracılığıyla disiplin soruşturması yapabilir.

Bununla birlikte her disiplin olayında ayrıca soruşturmacı görevlendirilmesinin mutlak zorunluluk olduğu söylenemez. Olayın niteliği ve mevcut deliller, ayrıca inceleme yapılmasına ihtiyaç bulunup bulunmadığının belirlenmesinde önem taşımaktadır.

Ancak temaruz, çoğu zaman yalnızca dışarıdan gözlenen bir davranışın tespit edilmesinden ibaret değildir. Personelin sağlık durumunun gerçek olup olmadığı, belirtilerini bilerek abartıp abartmadığı ve hangi amaçla hareket ettiği gibi hususlar araştırılmayı gerektirebilir.

Bu nedenle temaruz iddiasıyla ilgili disiplin soruşturmasının yalnızca personelin hastaneye sevk edildiğini gösteren bir tutanağa dayandırılması, fiilin bütün unsurlarının ortaya konulması bakımından yetersiz kalabilir.

Özellikle tıbbi bilgi ve belgelerin incelenmesi, gerekirse sağlık kuruluşundan olayın değerlendirilmesi için gerekli bilgilerin usulüne uygun biçimde temin edilmesi ve tanık ifadelerinin alınması önem taşımaktadır.

Temaruz Hakkında Emsal Mahkeme Kararları

Temaruz disiplinsizliği bakımından yargısal değerlendirmelerde özellikle sağlık başvurusunun gerçek niteliği, disiplin soruşturmasının yeterli biçimde yürütülüp yürütülmediği ve isnat edilen davranışın kanuni unsurlarının somut delillerle ortaya konulup konulmadığı önem taşımaktadır.

Bununla birlikte temaruz, diğer bazı disiplin fiillerine kıyasla yayımlanmış yargı kararlarının daha sınırlı olduğu bir konudur. Bu nedenle doğrudan temaruz fiiline ilişkin olarak doğrulanabilen kararların değerlendirilmesi ve farklı hukuki konulara ilişkin kararların temaruz hakkında verilmiş gibi gösterilmemesi gerekmektedir.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2019/1554 E., 2019/2424 K. Sayılı Kararı

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2019/1554 Esas ve 2019/2424 Karar sayılı dosyasında, temaruz disiplinsizliği nedeniyle verilen disiplin cezasında inceleme ve araştırma yapılmasının gerekliliği değerlendirilmiştir.

Kararın yayımlanmış hukuki özetinde, 6413 sayılı Kanun’un 7. ve 39. maddeleri çerçevesinde her disiplinsizlik bakımından ayrıca kapsamlı inceleme yapılmasının zorunlu olmadığı, ancak bu gerekliliğin somut olayın niteliğine göre belirlenmesi gerektiği üzerinde durulmaktadır.

Mahkeme, temaruz fiilinin tanımını ve isnat edilen davranışın özelliklerini dikkate alarak, uyuşmazlığın inceleme ve araştırma yapılmasını gerektiren bir niteliğe sahip olduğu sonucuna ulaşmıştır.

Bu değerlendirme, temaruz disiplinsizliğinin yalnızca personelin sağlık kuruluşuna sevk edildiğinin tespit edilmesine dayandırılamayacağını göstermesi bakımından önemlidir.

Özellikle hastalığın abartılması veya gerçekte bulunmayan rahatsızlığın varmış gibi gösterilmesi iddiası, sağlık durumuna ilişkin olguların ve personelin amacının değerlendirilmesini gerektirmektedir.

Bu nedenle disiplin soruşturmasında ilgili personelin sağlık kayıtlarının, olayın gerçekleşme koşullarının ve mevcut diğer delillerin incelenmesi önem taşımaktadır.

Kararın hukuki önemi, temaruz isnadının niteliği itibarıyla araştırılmayı gerektirebileceğinin vurgulanmasıdır. Bununla birlikte kararın tam metnine dayanmayan özet bilgilerden hareketle, uyuşmazlığın bütün maddi olay ayrıntıları veya nihai hükmün diğer gerekçeleri hakkında kesin sonuçlar çıkarılmamalıdır.

Anayasa Mahkemesinin 03.07.2014 Tarihli, 2014/25 E., 2014/119 K. Sayılı Kararı

Anayasa Mahkemesinin 3 Temmuz 2014 tarihli kararı, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun çeşitli hükümlerinin anayasal denetimine ilişkindir.

Kararda disiplin hukukunun ceza hukukundan farklı niteliği ve Türk Silahlı Kuvvetlerinde disiplin düzeninin korunmasına yönelik kanuni düzenlemeler ele alınmıştır. İncelenen hükümler arasında Kanun’un 17. maddesindeki hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren disiplinsizliklere ilişkin düzenlemeler de değerlendirme konusu yapılan normatif çerçevede yer almaktadır.

Bu karar, doğrudan bir personelin temaruz yaptığı iddiasına ilişkin disiplin cezasının iptali hakkında verilmiş bir karar değildir. Bu nedenle yalnızca temaruzun gerçekleştiğini veya gerçekleşmediğini ortaya koyan somut olay içtihadı olarak değerlendirilmemelidir.

Bununla birlikte disiplin yaptırımlarının kanuni dayanağı ve askerî disiplin sisteminin özellikleri bakımından anayasal çerçevenin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Temaruz nedeniyle tesis edilen bir disiplin işleminin hukuka uygunluğu değerlendirilirken öncelikle Kanun’un 17/1-c maddesindeki özel unsurların somut olayda gerçekleşmiş olup olmadığı araştırılmalıdır.

Temaruz Disiplin Cezası Nedir?

6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde düzenlenen temaruz disiplinsizliğinin temel yaptırımı, hizmete kısmi süreli devam cezasıdır.

Bu cezanın hukuki niteliği, aynı Kanun’un 12. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir.

Hizmete kısmi süreli devam cezası, disiplin cezası verilen personelin mesai sonrasında, günde üç saati ve her hâlde saat 24.00’ü geçmeyecek şekilde, kadro görevinde veya kadro görevi dışında statüsüne uygun askerî hizmetlerde çalıştırılmasıdır.

Ceza, tatil günleri dışında yerine getirilir ve yerine getirilmesi sırasında personel hizmette sayılır. Cezanın nasıl uygulanacağına ilişkin hususlar, cezayı veren disiplin amiri tarafından ilgili personele tebliğ edilir.

Bu nedenle temaruz nedeniyle verilen hizmete kısmi süreli devam cezası, doğrudan aylıktan kesme cezasıyla aynı değildir.

Ayrıca hizmete kısmi süreli devam cezası, hizmet yerini terk etmeme cezasından da farklıdır. Hizmet yerini terk etmeme cezasında personelin mesai sonrasında görev yerinden ayrılmaması ve kanunda belirtilen başka usullere tabi olması söz konusu iken hizmete kısmi süreli devam cezasında günde en fazla üç saatlik ek askerî hizmet yaptırılması düzenlenmiştir.

Cezanın süresi, ceza vermeye yetkili disiplin amirinin 6413 sayılı Kanun’a ekli yetki çizelgesindeki sınırları dikkate alınarak belirlenmektedir.

Bu nedenle bütün personel ve bütün disiplin amirleri bakımından değişmeyen tek bir ceza süresinin bulunduğu söylenemez.

Temaruz Nedeniyle Ceza Vermeme Takdir Yetkisi Kullanılabilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 14. maddesinin üçüncü fıkrası, temaruz disiplinsizliği bakımından özel bir öneme sahiptir.

Söz konusu hükme göre disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizlikler nedeniyle personeline disiplin cezası vermeyebilir.

Temaruz, hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektirdiğinden, kanuni şartların ve somut olayın özelliklerinin değerlendirilmesi sonucunda disiplin amirinin ceza vermeme takdir yetkisini kullanması mümkündür.

Bu yetkinin değerlendirilmesinde personelin olumlu hizmet ve disiplin geçmişi, fiilin niteliği ve askerî disiplin üzerindeki etkileri önem taşımaktadır.

Ancak ceza vermeme yetkisi sınırsız ve keyfî bir yetki değildir. Disiplin amirinin takdir hakkını 6413 sayılı Kanun’un 6. maddesinde belirtilen ölçülülük, adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygun biçimde kullanması gerekmektedir.

Özellikle ilk defa disiplin soruşturmasına konu olan, olumlu sicile sahip bulunan ve olayın özellikleri itibarıyla ceza verilmemesini haklılaştırabilecek koşulları bulunan personel bakımından bu hüküm savunmada değerlendirilebilir.

Bununla birlikte öncelikle fiilin kanuni unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği ortaya konulmalıdır. Temaruzun gerçekleşmediği ileri sürülen bir olayda ceza vermeme takdir yetkisinin kullanılması talebi, disiplin fiilinin işlendiğinin kabul edildiği anlamına gelmemelidir.

Temaruz Nedeniyle Bir Alt Ceza Verilebilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 14. maddesinin ikinci fıkrasında disiplin amirlerinin personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini dikkate alarak bir derece hafif ceza uygulayabileceği düzenlenmiştir.

Temaruz disiplinsizliğinin temel yaptırımı hizmete kısmi süreli devam cezası olduğundan, kanuni koşulların bulunması hâlinde bir derece hafif ceza olan kınama cezasının uygulanması gündeme gelebilir.

Ancak temaruz nedeniyle uygulanabilecek takdir hükümleri yalnızca bir alt ceza verilmesinden ibaret değildir. Kanun’un 14. maddesinin üçüncü fıkrasında ayrıca ceza vermeme yetkisi bulunmaktadır.

Bu nedenle personelin savunmasında, öncelikle isnat edilen fiilin kanuni unsurlarının gerçekleşmediği açıklanabilir. Aksi değerlendirme ihtimaline karşı ise personelin olumlu hizmet geçmişi ve olayın özellikleri dikkate alınarak bir derece hafif ceza veya kanuni şartları varsa ceza vermeme takdir yetkisinin kullanılması talep edilebilir.

Önemli olan, disiplin amirinin bu konudaki takdir yetkisini objektif ve hukuka uygun biçimde kullanmasıdır.

Temaruz ile Görev Yerini İzinsiz Terk Etmek Arasındaki Fark

6413 sayılı Kanun’un 17. maddesinde temaruz ile görev yerini izinsiz terk etmek birbirinden farklı disiplinsizlikler olarak düzenlenmiştir.

Kanun’un 17/1-b maddesinde görev yerini izinsiz terk etmek, kıtadan veya görev yerinden yirmi dört saati geçmeyecek şekilde kaçmak veya kabul edilebilir bir mazeret olmaksızın mesaiye bir tam mesai günü gelmemek olarak tanımlanmıştır.

Buna karşılık temaruz, kişinin hastalığını abartması veya gerçekte bulunmayan rahatsızlığı varmış gibi göstererek sağlık kuruluşuna sevk edilmesini sağlaması ve bu suretle günlük mesainin bir kısmına katılmamasıdır.

Bu nedenle iki fiilin hukuki unsurları aynı değildir.

Örneğin sağlık kuruluşuna gitmek için amirine başvuran personelin sağlık sevki üzerine belirli saatlerde mesaiye katılmaması, yalnızca görev yerinden ayrılmış olması nedeniyle görev yerini izinsiz terk etmek fiili olarak değerlendirilemez.

Aynı şekilde görev yerini izinsiz terk eden personelin sonradan hastalık mazereti ileri sürmesi de tek başına temaruz fiilini oluşturmaz.

Disiplin soruşturmasında davranışın hangi kanuni tanıma uygun olduğu belirlenmeli ve fiilin yanlış nitelendirilmesinden kaçınılmalıdır.

Temaruz ile Askerlikten Kurtulmak İçin Hile Yapmak Suçu Arasındaki Fark

Temaruz disiplinsizliği ile 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nda düzenlenen askerlikten kurtulmak için hile yapmak suçu birbirinden farklı hukuki kavramlardır.

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun 81. maddesinde, askerlik hizmetinden tamamen veya kısmen kurtulmak amacıyla belirli hileli davranışlarda bulunulması ceza yaptırımına bağlanmıştır.

Ancak 6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde düzenlenen temaruz fiilinin gerçekleşmesi, her durumda Askerî Ceza Kanunu’nun 81. maddesindeki suçun da oluştuğu anlamına gelmez.

Özellikle ceza hukuku kapsamında suçun oluşabilmesi için ilgili hükmün kendi kanuni unsurlarının bulunması gerekir.

Disiplin hukukunda kısa süreli mesaiye katılmama sonucuna yönelik olarak düzenlenen temaruz fiili ile askerlik yükümlülüğünden hileyle kurtulmaya yönelik daha kapsamlı davranışlar aynı kabul edilmemelidir.

Bunun yanında Askerî Ceza Kanunu’nun 79. maddesinde kendisini askerliğe elverişsiz hâle getirmeye ilişkin ayrı bir suç düzenlenmiştir. Bu suçun unsurları da temaruz disiplinsizliğinden farklıdır.

Bu nedenle disiplin soruşturması kapsamında temaruz değerlendirmesi yapılırken, fiilin ceza hukuku bakımından ayrıca suç oluşturup oluşturmadığına ilişkin değerlendirme ilgili kanuni hükümler çerçevesinde yürütülmelidir.

Temaruz Nedeniyle Savunma Nasıl Hazırlanmalıdır?

Temaruz nedeniyle hakkında disiplin soruşturması başlatılan askerî personelin savunması hazırlanırken öncelikle isnat edilen davranışın bütün unsurlarıyla açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Özellikle personelin hangi hastalığı abarttığı veya hangi rahatsızlığı gerçekte bulunmadığı hâlde varmış gibi gösterdiği, bunun hangi delillere dayandırıldığı ve sağlık kuruluşuna sevkin ne şekilde gerçekleştiği araştırılmalıdır.

Savunmada yalnızca “hasta olduğum için hastaneye gittim” şeklindeki genel açıklamayla yetinilmemeli, olayın gerçekleştiği zaman, yaşanan belirtiler, sağlık kuruluşunun değerlendirmesi ve personelin mesaiye katılmama nedenleri somut şekilde ortaya konulmalıdır.

Örneğin personelin önceki tarihlerde de aynı rahatsızlık nedeniyle sağlık kuruluşuna başvurduğu, tedavi gördüğü veya sağlık raporu aldığı anlaşılıyorsa, bu belgeler temaruz iddiasının değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Ancak daha önce sağlık raporu alınmamış olması, gerçek bir hastalığın bulunmadığı anlamına gelmez. Özellikle ilk defa ortaya çıkan sağlık sorunlarının da sağlık kuruluşunca değerlendirilmesi gerekebilir.

Savunmada ayrıca personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesini sağlamak amacıyla herhangi bir gerçeğe aykırı davranışta bulunup bulunmadığı ve görevden kaçma amacının hangi delillerle ortaya konulduğu değerlendirilmelidir.

6413 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca, kanunda belirtilen istisna dışında savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.

İsnat edilen hususlar ve savunma için tanınan süre personele yazılı olarak bildirilmelidir. Yüksek disiplin kurulunun görev alanına girmeyen disiplinsizliklerde savunma süresi iki iş gününden az ve toplamda beş iş gününden fazla olamaz.

Bu nedenle temaruz nedeniyle savunma istenen personelin hangi tarihte hangi davranışla temaruz yaptığı açıkça belirtilmeli ve savunma hakkını etkili biçimde kullanmasına imkân tanınmalıdır.

Temaruz Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir.

Temaruz nedeniyle verilen hizmete kısmi süreli devam cezasına karşı da bu usul çerçevesinde itiraz edilmesi mümkündür.

İtirazın süresi içerisinde yapılmaması hâlinde disiplin cezası kesinleşmektedir.

İtirazı inceleyen üst disiplin amiri, başvuruyu haklı görmesi hâlinde disiplin cezasını hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.

Temaruz disiplin cezasına karşı yapılacak itirazda özellikle hastalığın abartıldığının veya gerçekte bulunmayan rahatsızlığın varmış gibi gösterildiğinin hangi delillerle ortaya konulduğu üzerinde durulmalıdır.

Bunun yanında sağlık sevkinin gerçekten personelin hileli davranışı sonucunda gerçekleşip gerçekleşmediği, günlük mesainin hangi kısmına katılmadığı ve görevden kaçma veya kişisel menfaat sağlama amacıyla hareket edip etmediği de değerlendirilmelidir.

Özellikle sağlık belgelerinin yeterince incelenmemesi veya mevcut sağlık kayıtlarıyla çelişen değerlendirmeler yapılması hâlinde, bu hususlar itiraz başvurusunda açıklanmalıdır.

Ayrıca disiplin cezasının usulüne uygun savunma alınmadan verilmesi, isnadın somutlaştırılmaması veya gerekli inceleme ve araştırmanın yapılmaması da hukuki itiraz nedeni olabilir.

Temaruz Disiplin Cezasına İptal Davası Açılabilir mi?

Temaruz nedeniyle verilen hizmete kısmi süreli devam cezasına karşı yargı yoluna başvurulup başvurulamayacağı, 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi kapsamında değerlendirilmelidir.

6413 sayılı Kanun’un 43. maddesinin güncel düzenlemesine göre subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezaları, doğrudan iptal davasına konu edilebilecek disiplin cezalarının dışında bırakılmıştır.

Bu nedenle temaruz nedeniyle verilen hizmete kısmi süreli devam cezasına karşı kural olarak doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açılamamaktadır.

Ancak 12 Haziran 2024 tarihli ve 7517 sayılı Kanun’un 53. maddesiyle, 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesinde önemli bir değişiklik yapılmıştır.

Bu değişiklik uyarınca subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişik kesilmesi sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan davalarda, yargı yolu kapalı bulunan disiplin cezalarının hukuka uygunluğunun da mahkemelerce denetlenebilmesi mümkündür.

Dolayısıyla temaruz nedeniyle verilen hizmete kısmi süreli devam cezasının doğrudan iptal davasına konu edilememesi, bu cezanın her durumda ve bütün idari işlemler bakımından yargısal denetim dışında kalacağı anlamına gelmez.

Özellikle ilerleyen süreçte disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle personelin Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiğinin kesilmesi sonucunu doğuran bir işlem tesis edilirse, ilgili işlem hakkında açılan davada temaruz cezasının hukuka uygunluğu da değerlendirmeye konu olabilir.

Bu nedenle temaruz disiplin cezasına karşı iki iş günlük idari itiraz süresinin kullanılması, personelin hukuki güvencelerinin korunması bakımından önem taşımaktadır.

Temaruz Disiplin Cezası Uzman Çavuşun Sözleşmesinin Feshine Neden Olur mu?

6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde düzenlenen temaruz fiilinin temel yaptırımı hizmete kısmi süreli devam cezasıdır.

Bu nedenle yalnızca temaruz disiplinsizliğinin gerçekleşmiş olması, başka bir kanuni neden bulunmadıkça her durumda uzman erbaş sözleşmesinin otomatik olarak feshedileceği anlamına gelmez.

Ancak personelin geçmiş disiplin cezaları, disiplin ceza sayısı veya puanı ve ilgili sözleşme feshi hükümleri bakımından farklı hukuki sonuçlar ortaya çıkabilir.

Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 21. maddesinde belirli disiplin ceza sayısı ve puanı şartlarının gerçekleşmesi hâlinde Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası uygulanmasına ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır.

Bunun yanında 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun sözleşme feshi hükümleri de somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Ancak sağlık kuruluşuna sevk edilmek veya gerçek bir rahatsızlık nedeniyle istirahat almak ile temaruz disiplinsizliği birbirine karıştırılmamalıdır.

Özellikle uzman erbaşın sağlık nedeniyle görev yapamama durumu, uzun süreli istirahat raporları ve sağlık şartlarına ilişkin mevzuat hükümleri, temaruzdan farklı hukuki süreçlere tabidir.

Bu nedenle sağlık nedeniyle sözleşmenin feshi ile temaruz nedeniyle disiplin cezası uygulanması ayrı değerlendirilmelidir.

Temaruz Disiplinsizliğinde Zamanaşımı Süresi

6413 sayılı Kanun’un 39. maddesinde disiplin cezalarına ilişkin zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir.

Buna göre disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.

Ancak fiilin inceleme ve araştırma gerektirmesi hâlinde, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olması ve bu sürecin altı ayı geçmemesi şartıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dâhil edilmez.

Temaruz disiplinsizliği bakımından özellikle sağlık sevkinin gerçekleştiği tarih, personelin mesaiye katılmadığı zaman ve disiplin amirinin olaydan haberdar olduğu tarih önem taşımaktadır.

Örneğin personelin sağlık kuruluşuna sevk edildiği gün ile temaruz yaptığı iddiasının daha sonra öğrenildiği tarih farklı olabilir.

Bu nedenle zamanaşımı değerlendirilirken fiilin gerçekleştiği tarih ile disiplin amirinin fiili öğrendiği tarih birbirinden ayrılmalıdır.

Ayrıca olayın incelenmesi için tıbbi ve idarî araştırma yapılması gerektiği durumlarda, 6413 sayılı Kanun’un 39. maddesindeki özel süre hükümleri dikkate alınmalıdır.

TSK Temaruz Disiplin Cezası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Temaruz nedir, ne anlama gelir?

Temaruz, kişinin gerçekte hasta olmadığı hâlde hasta görünmeye çalışması veya mevcut hastalığını olduğundan daha ağır göstermesi anlamına gelmektedir. Askerî disiplin hukukunda ise yalnızca hastalık taklidi yapılması değil, bunun belirli bir menfaat elde etmek veya görevden kaçınmak gibi amaçlarla gerçekleştirilmesi, sağlık kuruluşuna sevkin sağlanması ve günlük mesainin bir kısmına katılmama sonucunun ortaya çıkması önem taşımaktadır.

Bu nedenle temaruz nedeniyle disiplin cezası uygulanabilmesi için personelin sağlık kuruluşuna başvurmuş olması tek başına yeterli değildir. Hastalığın bilerek abartıldığı veya gerçekte bulunmayan rahatsızlığın varmış gibi gösterildiği somut delillerle ortaya konulmalıdır. Özellikle sağlık başvurusunun gerçek bir rahatsızlığa dayanması hâlinde temaruz fiilinin gerçekleştiğinin kabul edilmesi hukuken doğru değildir.

TSK’da temaruzun cezası nedir?

Türk Silahlı Kuvvetlerinde temaruz, 6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir. Bu ceza, personelin mesai sonrasında günde üç saati ve her hâlde saat 24.00’ü geçmeyecek şekilde statüsüne uygun askerî hizmetlerde çalıştırılmasıdır.

Ancak uygulanacak sürenin belirlenmesinde ceza vermeye yetkili disiplin amirinin yetkisi ve kanuni çizelgedeki sınırlar esas alınmaktadır. Ayrıca 6413 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca bir derece hafif ceza uygulanması veya kanuni şartlar çerçevesinde ceza vermeme takdir yetkisinin kullanılması da mümkün olabilir. Bu nedenle her temaruz iddiasının otomatik olarak aynı süreyle cezalandırılacağı söylenemez.

Hastaneye gidip rapor alamayan asker temaruz cezası alır mı?

Askerî personelin sağlık kuruluşuna sevk edilmesi ve muayene sonucunda istirahat raporu verilmemesi, tek başına temaruz disiplinsizliğinin gerçekleştiğini göstermez. Çünkü doktorun istirahat verilmesine gerek görmemesi ile personelin gerçekte hasta olmadığı hâlde bilerek hastalık taklidi yapması farklıdır.

Özellikle rahatsızlık belirtilerinin geçici olması, muayene sırasında ortadan kalkması veya iş göremezlik düzeyine ulaşmaması mümkündür. Bu nedenle istirahat raporu verilmemiş olması, sağlık başvurusunun kötü niyetli olduğunu otomatik olarak kanıtlamaz. Temaruz nedeniyle ceza verilebilmesi için kanundaki diğer unsurların da somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.

Askerî personelin sık sık hastaneye gitmesi temaruz sayılır mı?

Askerî personelin sık sık sağlık kuruluşuna başvurması, yalnızca başvuru sayısının fazla olması nedeniyle temaruz disiplinsizliği oluşturmaz. Özellikle kronik rahatsızlıklar, tekrarlayan ağrılar veya tanısı henüz kesinleşmemiş sağlık sorunları nedeniyle birden fazla muayeneye ihtiyaç duyulabilir.

Bununla birlikte sağlık başvurularının hangi tarihlerde gerçekleştiği, personelin hangi yakınmaları bildirdiği ve sağlık kuruluşlarının değerlendirmeleri somut olayda önem taşıyabilir. Ancak başvuruların belirli görev veya eğitim dönemlerine denk gelmesi, tek başına görevden kaçma amacıyla hareket edildiğinin kesin kanıtı değildir. Disiplin soruşturmasında kasıtlı hastalık abartması veya gerçeğe aykırı hastalık görünümü oluşturulduğu ortaya konulmalıdır.

Temaruz için sağlık raporu şart mıdır?

6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde temaruzun oluşabilmesi için mutlaka belirli içerikte bir sağlık raporu bulunması gerektiğine ilişkin açık bir şart yer almamaktadır. Ancak fiilin sağlık durumuna ilişkin iddialar üzerinden gerçekleşmesi nedeniyle tıbbi belgeler önemli deliller arasında bulunmaktadır.

Özellikle personelin hangi rahatsızlığı ileri sürdüğü, yapılan muayenenin sonucu ve sağlık sevkinin hangi nedenle gerçekleştirildiği değerlendirilmelidir. Tıbbi değerlendirme gerektiren hususların yalnızca disiplin amirinin kişisel kanaatine dayanılarak kesinleştirilmesi doğru değildir. Bu nedenle sağlık kayıtları, sevk belgeleri ve diğer deliller birlikte incelenmelidir.

Doktor hastalık tespit etmezse temaruz kesinleşir mi?

Hayır. Doktorun muayene sırasında herhangi bir hastalık tespit edememesi, personelin bilerek hastalık taklidi yaptığını tek başına göstermez. Özellikle bazı sağlık sorunlarının geçici olması, belirtilerin muayene sırasında kaybolması veya ileri tetkik gerektirmesi mümkündür.

Temaruzun ispatı bakımından personelin gerçekte bulunmayan rahatsızlığını varmış gibi gösterdiği veya mevcut hastalığını bilerek abarttığı ortaya konulmalıdır. Bunun yanında sağlık kuruluşuna sevkin bu davranış sonucunda gerçekleşmesi ve günlük mesainin bir kısmına katılmama sonucunun bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla normal muayene bulgularının varlığı ile temaruz fiilinin ispatı birbirinden farklıdır.

Görevden kaçmak için hasta numarası yapmak disiplin suçu mudur?

Askerî personelin görevden veya sorumluluktan kaçmak amacıyla hastalığını bilerek abartması yahut olmayan bir rahatsızlığı varmış gibi göstererek sağlık kuruluşuna sevk edilmesini sağlaması ve bu nedenle günlük mesainin bir kısmına katılmaması, 6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde düzenlenen temaruz disiplinsizliği kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak kişinin gerçekten bu amaçla hareket ettiğinin ve hastalık belirtilerini bilerek gerçeğe aykırı gösterdiğinin ispatlanması gerekir. Özellikle gerçek bir sağlık sorunu nedeniyle sevk edilen personelin görev faaliyetlerine katılamaması, tek başına görevden kaçma amacı bulunduğunu göstermez. Bu nedenle amaç ile sağlık sevkinin doğurduğu sonuç birbirinden ayrılmalıdır.

Temaruz ile görev yerini izinsiz terk etmek aynı şey midir?

Hayır. Temaruz, 6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde düzenlenen özel bir disiplinsizliktir. Görev yerini izinsiz terk etmek ise aynı Kanun’un 17/1-b maddesinde ayrıca tanımlanmıştır. İki fiilin kanuni unsurları birbirinden farklıdır.

Temaruzda sağlık durumunun bilerek gerçeğe aykırı gösterilmesi, bu yolla sağlık kuruluşuna sevkin sağlanması ve günlük mesainin bir kısmına katılmama sonucu önem taşırken görev yerini izinsiz terk etmek fiilinde kıtadan veya görev yerinden ayrılmanın kanuni şartları değerlendirilir. Bu nedenle yalnızca sağlık kuruluşuna gidilmesi nedeniyle personelin otomatik olarak izinsiz görev yeri terk etmiş olduğu kabul edilmemelidir.

Temaruz cezasında disiplin soruşturması yapılması gerekir mi?

6413 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre disiplin amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirdikleri durumlarda şahsen veya görevlendirecekleri soruşturmacılar aracılığıyla disiplin soruşturması yapabilir. Temaruz iddiası ise çoğu zaman sağlık durumunun gerçekliği ve personelin amacı gibi araştırılması gereken hususlar içerdiğinden ayrıca inceleme yapılmasını gerektirebilir.

Nitekim İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2019/1554 Esas ve 2019/2424 Karar sayılı kararına ilişkin yayımlanan değerlendirmede, temaruz fiilinin niteliği gereği inceleme ve araştırma yapılması gereken bir uyuşmazlık olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle yalnızca sağlık sevki yapıldığını gösteren bir tutanakla yetinilmemesi, somut olayın özelliklerinin araştırılması önem taşımaktadır.

Temaruz nedeniyle bir alt ceza veya ceza vermeme kararı uygulanabilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca disiplin amirleri, personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini dikkate alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir. Temaruzun temel yaptırımı hizmete kısmi süreli devam olduğundan, bu durumda kınama cezası gündeme gelebilir.

Ayrıca aynı maddenin üçüncü fıkrasında, hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren disiplinsizlikler bakımından ceza vermeme yetkisi de bulunmaktadır. Ancak bu yetkiler personelin mutlak hakkı olmayıp kanuni takdir çerçevesinde değerlendirilir. Özellikle isnat edilen temaruz fiilinin gerçekleşmediği ileri sürülüyorsa, öncelikle ceza verilmemesi gerektiği kanuni unsurlar üzerinden açıklanmalıdır.

Temaruz nedeniyle uzman çavuşun sözleşmesi feshedilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde düzenlenen temaruz fiilinin doğrudan yaptırımı hizmete kısmi süreli devam cezasıdır. Bu nedenle yalnızca bir temaruz disiplinsizliği nedeniyle her durumda otomatik olarak uzman erbaş sözleşmesinin feshedileceği söylenemez.

Ancak personelin geçmiş disiplin durumu, disiplin ceza puanı ve ilgili sözleşme feshi mevzuatı bakımından farklı sonuçlar ortaya çıkabilir. Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 21. maddesindeki disiplin ceza puanına bağlı ayırma hükümleri ile 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun ilgili hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Sağlık nedeniyle sözleşmenin feshi ile temaruz disiplinsizliği ise farklı hukuki süreçlerdir.

Temaruz disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?

6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca disiplin amiri tarafından verilen hizmete kısmi süreli devam cezasına karşı, cezanın tebliğinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir. Süresi içerisinde itiraz edilmemesi hâlinde disiplin cezası kesinleşmektedir.

İtiraz başvurusunda özellikle sağlık kuruluşuna sevkin gerçekleşme koşulları, hastalığın bilerek abartıldığı iddiasının dayanağı ve günlük mesainin hangi kısmına katılınmadığı değerlendirilmelidir. Ayrıca savunma hakkının usulüne uygun kullandırılması ve gerekli inceleme ve araştırmanın gerçekleştirilmesi de önem taşımaktadır. Başvuru süresinin geçirilmemesi, idari itiraz hakkının etkili biçimde kullanılabilmesi bakımından gereklidir.

Temaruz disiplin cezasına idare mahkemesinde dava açılabilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 43. maddesinin güncel düzenlemesi uyarınca subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen hizmete kısmi süreli devam cezaları, kural olarak doğrudan iptal davasına konu edilebilecek disiplin cezaları arasında bulunmamaktadır.

Bununla birlikte 7517 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik sonrasında, disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişik kesilmesi sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan davalarda, yargı yolu kapalı bulunan önceki disiplin cezalarının hukuka uygunluğu da mahkemelerce incelenebilmektedir. Bu nedenle temaruz cezasının doğrudan iptal davasına konu edilememesi, sonraki bütün idari işlemler bakımından yargısal denetimin tamamen kapalı olduğu anlamına gelmez.

Temaruz cezası disiplin puanına etki eder mi?

Temaruz nedeniyle verilen hizmete kısmi süreli devam cezası, ilgili disiplin mevzuatı kapsamında personelin disiplin geçmişinde ve ceza puanına ilişkin değerlendirmelerde önem taşıyabilir. Ancak puanın miktarı ve personelin mesleki statüsü üzerindeki etkileri, ilgili kanuni ve düzenleyici hükümler çerçevesinde belirlenmelidir.

Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 21. maddesinde disiplin ceza sayısı veya puanına bağlı Silahlı Kuvvetlerden ayırmaya ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Bu nedenle hizmete kısmi süreli devam cezasının yalnızca belirli günlerde mesai sonrasında görev yapılması sonucunu doğurduğu düşünülmemelidir. İlerleyen süreçte disiplin ceza puanına bağlı işlemler bakımından da önem taşıması mümkündür.

Temaruz disiplin cezasında zamanaşımı süresi nedir?

6413 sayılı Kanun’un 39. maddesine göre disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Ancak fiilin inceleme ve araştırma gerektirmesi hâlinde kanunda öngörülen özel süre hükümleri uygulanabilmektedir.

Temaruz bakımından özellikle sağlık sevkinin gerçekleştirildiği tarih, mesaiye katılmama zamanı ve disiplin amirinin fiili öğrendiği tarih önem taşımaktadır. Ayrıca temaruzun gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesi tıbbi ve idarî araştırma gerektiriyorsa, inceleme sürecinin kanuni sınırlar içerisinde yürütülmesi gerekmektedir.

Sonuç: TSK Temaruz Disiplin Cezasının Hukuki Değerlendirmesi

Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî hizmetin düzenli yürütülmesi, personelin görev ve sorumluluklarını hukuka uygun biçimde yerine getirmesini gerektirmektedir. Bununla birlikte askerî personelin gerçek sağlık sorunlarını bildirmesi, gerektiğinde sağlık kuruluşuna sevk edilmesi ve sağlık hizmetlerinden yararlanması da korunması gereken önemli bir husustur. Bu nedenle temaruz disiplinsizliğinin uygulanmasında askerî disiplinin gereklilikleri ile personelin sağlık hakkının birlikte gözetilmesi gerekmektedir.

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 17. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde düzenlenen temaruz, belirli bir menfaat elde etmek veya görevden kaçınmak gibi amaçlarla hastalığın bilerek abartılması ya da gerçekte bulunmayan rahatsızlığın varmış gibi gösterilmesi sonucunda sağlık kuruluşuna sevkin sağlanması ve günlük mesainin bir kısmına katılmama şeklinde tanımlanmıştır. Bu disiplinsizliğin temel yaptırımı hizmete kısmi süreli devam cezasıdır.

Ancak personelin hastaneye sevk edilmesi, sağlık raporu alması, muayene sonucunda herhangi bir hastalık tespit edilememesi veya belirli bir eğitim faaliyetinden sağlık nedeniyle uzak kalması, tek başına temaruz fiilinin gerçekleştiğini göstermez. Disiplin sorumluluğunun belirlenmesinde personelin hangi amaçla hareket ettiği, sağlık durumunu gerçekten bilerek gerçeğe aykırı gösterip göstermediği ve kanunda belirtilen diğer unsurların bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Özellikle temaruzun ispatı bakımından yalnızca disiplin amirinin kanaatine veya sağlık sevkine ilişkin genel tutanaklara dayanılması yeterli olmayabilir. Olayın özellikleri, sağlık kayıtları, sevk belgeleri ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir. İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin 2019/1554 Esas ve 2019/2424 Karar sayılı kararında temaruz iddiasının niteliği itibarıyla inceleme ve araştırma yapılmasını gerektirebileceğine ilişkin değerlendirme de bu bakımdan önem taşımaktadır.

Bunun yanında temaruz nedeniyle uygulanabilecek yaptırımın belirlenmesinde 6413 sayılı Kanun’un 14. maddesindeki bir derece hafif ceza ve ceza vermeme takdir yetkileri dikkate alınmalıdır. Özellikle olumlu hizmet geçmişi, disiplin durumu ve olayın niteliği bu değerlendirmede önem taşıyabilir.

Temaruz disiplin cezasına karşı hukuki korunma yolları bakımından ise 6413 sayılı Kanun’un güncel 43. maddesindeki yargı denetimi sınırlaması göz ardı edilmemelidir. Hizmete kısmi süreli devam cezalarına karşı kural olarak doğrudan iptal davası açılamamakla birlikte, disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle ilişik kesme işlemine karşı açılan davalarda önceki cezanın hukuka uygunluğu da denetlenebilmektedir.

Sonuç olarak TSK temaruz disiplin cezası, yalnızca askerî personelin sağlık kuruluşuna başvurmasına veya bir süre mesaiye katılmamasına değil, 6413 sayılı Kanun’un 17/1-c maddesinde düzenlenen bütün unsurların somut ve hukuka uygun delillerle ortaya konulmasına bağlıdır. Askerî disiplinin korunması kadar personelin sağlık hakkının, savunma hakkının ve hukuki güvenliğinin gözetilmesi de hukuka uygun bir disiplin sisteminin temel gereklilikleri arasında bulunmaktadır.

Bu Yazıda
Son blog içeriklerini incelediniz mi?

En son eklenen güncel içeriklerimiz.

4/B Sözleşmeli Personel Disiplin Cezaları ve Sözleşme Feshi
TCDD Görevde Yükselme ve Ünvan Değişikliği Sınavı Davası
Verilen Emir ve Görevleri Tam ve Zamanında Yapmamak: 657 Sayılı Kanun 125/C-a Disiplin Suçu
657 Sayılı Kanun’a Göre Memurların Mazeret İzni, Hastalık İzni ve Refakat İzni Hakları (2026)
Yazıyı Paylaş
Somut dosyanız için hukuki değerlendirme alın.

Dosyanın niteliği, süreler ve uygulanacak mevzuat somut olay bazında değerlendirilir.

0%
Hesaplanıyor...
Aradığınız içeriği bulamadınız mı?

Hukuki konunuz farklı bir başlık altında değerlendiriliyor olabilir. Faaliyet alanlarını inceleyebilir veya iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

WhatsApp Hattı

Daha hızlı iletişime geçmek ve detaylı bilgi almak için hemen mesaj gönderin.

+90 551 411 81 81
HH
HankaHukuk

https://hankahukuk.com

İLGİLİ İÇERİKLER
Benzer hukuki içerikler.
YAZI
26 dk
Genel
4/B Sözleşmeli Personel Disiplin Cezaları ve Sözleşme Feshi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarında[…]

Devamını Gör
YAZI
23 dk
Genel
TCDD Görevde Yükselme ve Ünvan Değişikliği Sınavı Davası

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) ile TCDD Taşımacılık AŞ[…]

Devamını Gör
YAZI
15 dk
Genel
Verilen Emir ve Görevleri Tam ve Zamanında Yapmamak: 657 Sayılı Kanun 125/C-a Disiplin Suçu

Devlet memurlarının kendilerine verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yerine getirmeleri,[…]

Devamını Gör