TSK Yalan Söylemek Disiplin Cezası: 6413 Sayılı Kanun’a Göre Aylıktan Kesme ve Emsal Kararlar

Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî disiplinin korunması, yalnızca emir ve talimatların zamanında yerine getirilmesine değil, askerî […]

Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî disiplinin korunması, yalnızca emir ve talimatların zamanında yerine getirilmesine değil, askerî hizmetin yürütülmesi sırasında amirler ile diğer yetkili makamlara sunulan bilgilerin doğruluğuna da bağlıdır. Özellikle harekât, eğitim, güvenlik, personel yönetimi ve idarî işlemlerde kararların güvenilir bilgiler üzerinden alınması, askerî hizmetin etkinliği bakımından temel öneme sahiptir. Bu nedenle askerî personelin görevine ilişkin konularda gerçeğe aykırı bilgiler vermesi, belirli şartlar altında disiplin sorumluluğuna neden olmaktadır. Ancak TSK yalan söylemek disiplin cezası, personelin her yanlış açıklamasına veya hatalı değerlendirmesine uygulanabilecek genel bir yaptırım değildir.

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 18. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen yalan söylemek disiplinsizliği, askerî hizmete ilişkin veya görevle ilgili konularda amirlere yahut bilgi vermekle yükümlü olunan kişi ve makamlara kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulmasını kapsamaktadır. Düzenlemenin amacı, askerî hizmetin gerektirdiği güven ilişkisini korumak ve yetkili makamların bilerek yanıltılmasını önlemektir. Bununla birlikte kanun koyucu, fiilin oluşması için yalnızca verilen bilginin gerçeğe aykırı olmasını yeterli görmemiş, yanlış beyanın kasıtlı olarak verilmesini de açıkça şart koşmuştur.

Bu nedenle bir askerî personelin eksik bilgiye dayanarak açıklama yapması, olayın ayrıntılarını yanlış hatırlaması, kendisine aktarılan hatalı bilgiyi doğru zannederek amirine iletmesi veya görevin kapsamını yanlış değerlendirmesi, her durumda yalan söylemek disiplinsizliğinin gerçekleştiği anlamına gelmez. Özellikle personelin açıklama yaptığı sırada gerçeği bilip bilmediği, hangi bilgiyi hangi makamla paylaşmakla yükümlü olduğu ve beyanın askerî hizmetle bağlantısı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Diğer taraftan askerî hizmete ilişkin bir konuda gerçeğe aykırı beyanda bulunulması ile hizmet dışındaki özel yaşamla ilgili yanlış açıklama yapılması da aynı disiplin fiili değildir. Nitekim 6413 sayılı Kanun’un 15/1-ı maddesinde hizmet haricinde yalan söylemek, uyarma cezasını gerektiren ayrı bir disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir. Bu farklılık, disiplin cezasının doğru belirlenmesi ve daha ağır yaptırımların hukuka uygunluğu bakımından önem taşımaktadır.

Özellikle bölge idare mahkemelerinin konuya ilişkin kararlarında, amirin sorusuna cevap vermemek, kişinin eşinin çalışma durumuyla ilgili yanlış bilgi vermesi, sağlık durumundaki gelişmeleri bildirmemesi ve görevle ilgili yanlış beyanın bilerek yapılması birbirinden farklı hukuki değerlendirmelere konu edilmiştir. Bazı olaylarda aylıktan kesme cezası hukuka uygun bulunurken, bazı durumlarda isnat edilen fiilin kanuni unsurları gerçekleşmediğinden disiplin işlemleri iptal edilmiştir.

Bu yazıda, askerî personelin yalan söylemek nedeniyle karşılaşabileceği disiplin yaptırımları, kasıt unsurunun ispatı, amire yanlış bilgi verme fiilinin şartları, hizmet haricinde yalan söylemekle arasındaki farklar, savunma hakkı, disiplin cezasına itiraz ve iptal davası ile konuya ilişkin emsal mahkeme kararları ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

6413 Sayılı Kanun’a Göre Yalan Söylemek Nedir?

Askerî disiplin hukukunda yalan söylemek, askerî hizmete veya görevle ilgili bir konuya ilişkin olarak amire ya da bilgi verilmesi gereken yetkili kişi ve makamlara bilerek gerçeğe aykırı açıklamada bulunulmasıdır. Bu davranışın disiplin cezasına neden olabilmesi için kanuni fiil tanımında yer alan şartların somut olayda gerçekleşmesi gerekmektedir.

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 18. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde söz konusu disiplinsizlik şu şekilde düzenlenmiştir:

Madde 18/1-b – Yalan söylemek:

“Askeri hizmete ilişkin veya görevle ilgili konu ve durumlarda amirlere veya bilgi vermekle yükümlü olduğu kişi ve makamlara kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunmaktır.”

Kanun hükmü incelendiğinde, yalan söylemek disiplinsizliğinin oluşması için gerçeğe aykırı bir beyanın bulunması, bu beyanın askerî hizmet veya görevle ilgili olması, beyanın kanunda belirtilen muhataplara yöneltilmesi ve personelin kasıtlı hareket etmesi gerekmektedir.

Bu unsurlardan birinin bulunmaması, fiilin 18/1-b maddesi kapsamında değerlendirilmesini engelleyebilir. Özellikle personelin doğru olmadığını bilmediği bir bilgiyi aktarması veya görevle ilgisi bulunmayan özel bir konuda açıklama yapması, doğrudan bu madde kapsamında cezalandırılmasını haklılaştırmaz.

Bununla birlikte kasıtlı olarak yanlış bilgi verildiğinin kabul edilmesi için mutlaka ilgili personelin gerçeği gizleme amacını açıkça itiraf etmesi gerekmez. Kişinin olaydan önce ve sonra gerçekleştirdiği davranışlar, elindeki bilgi ve belgeler, daha önce yaptığı açıklamalar ve soruşturma kapsamında elde edilen diğer deliller birlikte değerlendirilerek kastın varlığı konusunda sonuca ulaşılabilir.

Ancak bu değerlendirme somut delillere dayanmalıdır. Yalnızca verilen bilginin sonradan yanlış çıkması veya amirin açıklamaya inanmaması, personelin kasten yalan söylediğinin kesin kanıtı olarak kabul edilmemelidir.

Yalan Söylemek Disiplinsizliğinin Oluşması İçin Gerekli Şartlar

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde düzenlenen yalan söylemek fiilinin kapsamı, günlük dilde kullanılan yalan kavramından daha dar ve belirli hukuki şartlara bağlıdır. Disiplin cezasının uygulanabilmesi için isnat edilen davranışın bu şartlar üzerinden değerlendirilmesi gerekmektedir.

Beyanın Askerî Hizmete veya Görevle İlgili Bir Konuya İlişkin Olması

Yalan söylemek disiplinsizliğinin ilk şartı, personelin gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülen açıklamasının askerî hizmete veya görevine ilişkin bir konuda gerçekleştirilmesidir.

Örneğin askerî aracın hangi amaçla kullanıldığı, nöbet hizmetinin yerine getirilip getirilmediği, eğitim faaliyetine hangi personelin katıldığı, bir görevin tamamlanıp tamamlanmadığı veya askerî malzemenin teslim edilip edilmediği yönündeki açıklamalar, somut olayın özelliklerine göre görevle ilgili kabul edilebilir.

Buna karşılık personelin tamamen özel hayatına ilişkin bir konuda yanlış açıklama yapması, yalnızca bu nedenle 18/1-b maddesindeki fiilin oluştuğunu göstermez.

Özellikle aile ilişkileri, kişisel yaşam ve görevle doğrudan bağlantısı bulunmayan konulardaki yanlış beyanların, askerî hizmete ilişkin yalan söylemek disiplinsizliğinden ayrılması gerekmektedir.

Burada önemli olan, açıklamanın askerî birlik içerisinde yapılmış olması veya amirin huzurunda gerçekleşmesi değildir. Belirleyici olan, yanlış beyanın konusunun askerî hizmet veya görevle bağlantılı bulunmasıdır.

Bu nedenle mesai saatlerinde amire yapılan her yanlış açıklamanın otomatik olarak 18/1-b maddesi kapsamında değerlendirilmesi doğru değildir.

Gerçeğe Aykırı veya Yanlış Bir Beyanın Bulunması

Kanun hükmünde gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulması düzenlenmiştir. Bu nedenle disiplin soruşturmasında öncelikle personelin hangi açıklamayı yaptığı ve bu açıklamanın neden gerçeğe aykırı olduğunun belirlenmesi gerekir.

Örneğin yapılmadığı hâlde bir görevin tamamlandığının bildirilmesi, teslim edilmeyen askerî malzemenin teslim edildiğinin söylenmesi veya katılmadığı bir eğitime katıldığını bildirmesi, somut koşullara göre yanlış beyan niteliğinde olabilir.

Ancak personelin görevin tamamlandığına ilişkin kanaati, başkalarından aldığı bilgiye dayanıyorsa veya olayın gerçekleşme biçimi konusunda haklı bir yanılgı bulunuyorsa, bu durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Özellikle amirin yanlış olduğunu düşündüğü her açıklamanın gerçeğe aykırı kabul edilmesi mümkün değildir. Açıklamanın doğruluğu, mevcut belgeler, kayıtlar ve diğer objektif deliller üzerinden araştırılmalıdır.

Bu nedenle disiplin soruşturmasında yalnızca “personel gerçeğe aykırı beyanda bulunmuştur” şeklindeki genel bir değerlendirmeyle yetinilmemeli, hangi beyanın hangi somut olguya aykırı olduğu açıkça gösterilmelidir.

Beyanın Amire veya Bilgi Vermekle Yükümlü Olunan Makama Yapılması

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde beyanın muhatabı da açıkça düzenlenmiştir. Buna göre gerçeğe aykırı açıklamanın amire veya personelin bilgi vermekle yükümlü olduğu kişi ve makamlara yöneltilmiş olması gerekmektedir.

Bu nedenle askerî personelin herhangi bir arkadaşıyla yaptığı özel konuşmada yanlış bilgi vermesi, yalnızca bu nedenle 18/1-b maddesinde tanımlanan disiplinsizliği oluşturmaz.

Ancak görevle ilgili bir konuda bilgi verilmesi için özel olarak yetkilendirilen veya bilgilendirilmesi emredilen kişiler de kanun hükmünün kapsamına girebilir.

Örneğin görev sonucunun belirli bir kontrol merkezine, ilgili şube müdürlüğüne veya nöbetçi makama bildirilmesi gerekiyorsa, bu makamlara bilerek gerçeğe aykırı bilgi verilmesi disiplin sorumluluğuna neden olabilir.

Dolayısıyla bilgi verme yükümlülüğünün yalnızca doğrudan amirlik ilişkisinden kaynaklanması zorunlu değildir. Mevzuat, görev tanımı veya hukuka uygun emir ve talimatlar gereğince bilgi verilmesi gereken başka makamlar da bulunabilir.

Bununla birlikte hangi kişi veya makama bilgi verme yükümlülüğünün bulunduğu, somut olayda açıkça belirlenmelidir.

Gerçeğe Aykırı Beyanın Kasıtlı Olarak Yapılması

Yalan söylemek disiplinsizliğinin en önemli unsuru kasttır.

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde kanun koyucu, gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulmasının kasıtlı olarak gerçekleştirilmesini açıkça şart koşmuştur.

Bu nedenle personelin yalnızca yanlış bilgi vermiş olması, disiplinsizliğin bütün unsurlarının gerçekleştiğini göstermez.

Örneğin kendisine verilen yanlış bir görev bilgisini doğru zannederek amirine bildiren personelin davranışı ile gerçek durumu bildiği hâlde amirini yanıltmak amacıyla farklı açıklama yapan personelin davranışı aynı değildir.

Benzer şekilde bir olayın tarihini yanlış hatırlamak, ayrıntılarını karıştırmak veya eksik bilgi nedeniyle hatalı değerlendirme yapmak ile gerçeğin bilerek gizlenmesi arasında hukuken önemli fark bulunmaktadır.

Disiplin soruşturmasında özellikle personelin doğru bilgiyi hangi tarihte öğrendiği, açıklama yaptığı sırada elinde hangi belgelerin bulunduğu ve daha önce aynı konuda hangi açıklamaları yaptığı araştırılmalıdır.

Amire Yanlış Bilgi Vermek Her Durumda Yalan Söylemek midir?

Askerî hizmet sırasında amire verilen yanlış bir bilgi, her durumda yalan söylemek disiplinsizliğini oluşturmaz. Özellikle yanlış bilginin hangi nedenle verildiği ve ilgili personelin açıklama sırasında gerçek durumu bilip bilmediği önem taşımaktadır.

Örneğin bir takım komutanının eğitim faaliyetine bütün personelin katıldığını amirine bildirmesi, ancak sonradan bir personelin eğitime katılmadığının anlaşılması durumunda doğrudan yalan söylemek sonucuna ulaşılması doğru değildir.

Takım komutanının bilerek gerçeğe aykırı bilgi verip vermediği araştırılmalıdır. Eğer eğitim yoklaması kendisine yanlış bildirilmişse ve bu bilgiye güvenerek açıklama yapmışsa, yalan söylemek fiilinin kast unsuru tartışmalı olacaktır.

Buna karşılık takım komutanının ilgili personelin eğitime katılmadığını bildiği hâlde amirine bütün personelin katıldığını söylemesi, farklı bir değerlendirmeyi gerektirir.

Dolayısıyla disiplin soruşturmasının amacı yalnızca açıklamanın doğru olup olmadığını belirlemek değil, açıklamanın hangi bilgi ve iradeyle yapıldığını da ortaya koymaktır.

Bu ayrım, özellikle askerî hizmetin birçok personelin birlikte görev yaptığı, emir ve bilgi aktarımının farklı kademeler üzerinden gerçekleştirildiği yapısı bakımından önem taşımaktadır.

Yanlış Hatırlamak veya Eksik Bilgi Vermek Disiplin Suçu mudur?

Askerî personelin olayın ayrıntılarını yanlış hatırlaması, yeterli bilgiye sahip olmadan açıklama yapması veya kendisine aktarılan yanlış bilgiyi paylaşması, her durumda 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde düzenlenen disiplinsizliği oluşturmaz.

Özellikle personelin açıklama yaptığı tarihte doğru bilgiyi bilip bilmediği ve beyanın gerçeğe aykırılığını fark edip etmediği önem taşımaktadır.

Bununla birlikte yanlış bilgi verilmesinin kasıtlı olmaması, davranışın askerî disiplin bakımından hiçbir sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez. Personelin görevi gereği kontrol etmesi gereken bir bilgiyi gerekli özeni göstermeden paylaşması, somut olayın özelliklerine göre farklı bir disiplin yükümlülüğü bakımından değerlendirilebilir.

Ancak böyle bir durumda uygulanacak disiplin hükmünün kendi kanuni unsurlarının bulunması gerekir. Özellikle kastın açıkça arandığı yalan söylemek fiilinin, sırf başka bir davranışın yaptırıma bağlanmak istenmesi amacıyla genişletilmesi doğru değildir.

Disiplin hukukunda önemli olan, personelin davranışının gerçekten hangi kanuni tanıma uygun olduğunun belirlenmesidir.

Hizmet Haricinde Yalan Söylemek ile Görevle İlgili Yalan Söylemek Arasındaki Fark

6413 sayılı Kanun’da yalan söylemeye ilişkin iki farklı disiplin hükmü bulunmaktadır.

6413 sayılı Kanun’un 15/1-ı maddesinde hizmet haricinde yalan söylemek, uyarma cezasını gerektiren disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir. Bu fiil, amir veya üstün denetim ve gözetim sorumluluğu kapsamında sorduğu sorulara kasten doğru yanıt verilmemesi şeklinde tanımlanmaktadır.

Buna karşılık 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde yalan söylemek, askerî hizmete ilişkin veya görevle ilgili konu ve durumlarda amirlere ya da bilgi vermekle yükümlü olunan kişi ve makamlara kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulmasını ifade etmektedir.

Bu iki fiil arasında hem konu hem de yaptırım bakımından önemli farklılık bulunmaktadır.

Hizmet haricinde yalan söylemek fiilinde, askerî hizmetle doğrudan bağlantılı olmayan bir konuda amir veya üstün denetim ve gözetim sorumluluğu kapsamında yönelttiği sorulara kasten doğru yanıt verilmemesi söz konusudur.

Görevle ilgili yalan söylemek fiilinde ise askerî hizmetin yürütülmesine ilişkin bir konuda gerçeğe aykırı bilgi verilmektedir.

Örneğin askerî malzemenin teslim edildiğine ilişkin bilerek yanlış rapor verilmesi, görevle ilgili yalan söylemek kapsamında değerlendirilebilir. Buna karşılık görevle bağlantısı bulunmayan özel bir konu hakkında amirin denetim ve gözetim sorumluluğu kapsamında sorduğu soruya kasten yanlış yanıt verilmesi, şartları varsa 15/1-ı maddesi kapsamında incelenebilir.

Ancak özel hayata ilişkin her yanlış açıklamanın da mutlaka 15/1-ı maddesini oluşturduğu söylenemez. Bu hüküm bakımından amir veya üstün denetim ve gözetim sorumluluğu kapsamında soru sorması ve diğer kanuni unsurların bulunması gerekmektedir.

Bu nedenle disiplin soruşturmasında yanlış beyanın konusu, muhatabı ve gerçekleşme koşulları belirlenmeden doğrudan aylıktan kesme cezası uygulanması hukuka aykırılık oluşturabilir.

Amirin Sorusuna Cevap Vermemek Yalan Söylemek Sayılır mı?

Askerî personelin amirinin sorusuna cevap vermemesi ile gerçeğe aykırı bilgi vermesi aynı davranış değildir.

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi, kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulmasını yaptırıma bağlamaktadır. Bu nedenle personelin herhangi bir yanlış açıklama yapmaksızın soruya cevap vermeyeceğini bildirmesi, sırf bu nedenle yalan söylemek fiilini oluşturmaz.

Nitekim İzmir Bölge İdare Mahkemesinin konuya ilişkin kararında, amirinin sorusuna yanıt vermeyeceğini bildiren askerî personelin gerçeğe aykırı herhangi bir açıklamada bulunmaması nedeniyle yalan söylemek disiplinsizliğinin oluşmadığı kabul edilmiştir.

Ancak buradan hareketle askerî personelin görevle ilgili bütün sorular karşısında sınırsız biçimde susabileceği sonucu çıkarılmamalıdır.

Özellikle mevzuat veya hukuka uygun emir gereğince bilgi verilmesi zorunlu olan durumlarda, bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi başka disiplin hükümleri bakımından değerlendirilebilir. Ayrıca kişinin disiplin soruşturmasında kendisini suçlayabilecek açıklamalarda bulunmaya zorlanmasıyla, olağan askerî hizmet sırasında görev hakkında bilgi vermesi aynı hukuki sorun değildir.

Bu nedenle susmak ile yalan söylemek arasındaki fark, 18/1-b maddesinin uygulanması bakımından önemli olmakla birlikte, susma davranışının başka bir hukuki yükümlülüğü ihlal edip etmediği ayrıca araştırılmalıdır.

Disiplin Soruşturmasında Yanlış Savunma Yapmak Yalan Söylemek Sayılır mı?

Disiplin soruşturması kapsamında personelin kendisini savunurken yaptığı açıklamalar, savunma hakkının korunması bakımından özel bir değerlendirmeyi gerektirmektedir.

Askerî personelin kendisine yöneltilen isnadı kabul etmemesi, farklı bir olay anlatımı sunması veya mevcut delillere ilişkin itirazda bulunması, tek başına yalan söylemek disiplinsizliği oluşturmaz.

Özellikle kişinin savunmasında ileri sürdüğü açıklamaların idare tarafından kabul edilmemesi veya olayın farklı şekilde değerlendiriliyor olması, beyanın mutlaka kasıtlı olarak gerçeğe aykırı yapıldığını göstermez.

Bununla birlikte savunma sırasında gerçekleştirilen her açıklamanın disiplin hukuku bakımından tamamen değerlendirme dışı olduğu da söylenemez.

Nitekim Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin bir kararında, daha önce yürütülen disiplin soruşturması sırasında görevle ilgili bir konuda yapılan açıklamanın bilerek gerçeğe aykırı olduğu değerlendirilmiş ve yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezası hukuka uygun bulunmuştur.

Ancak bu tür olaylarda Anayasa’nın 38. maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenen kişinin kendisini suçlayan beyanda bulunmaya zorlanamaması güvencesi, savunma hakkı ve disiplin hukukunun kanunilik ilkesi birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle isnadın reddedilmesi ile başka bir olgu hakkında bilinçli olarak gerçeğe aykırı bilgi verilmesi arasındaki sınır önem taşımaktadır. Bu nedenle disiplin soruşturmasında sunulan her kabul edilmeyen açıklamanın otomatik biçimde yeni bir yalan söylemek fiili sayılması hukuken doğru değildir.

Sağlık Durumunu Bildirmemek Yalan Söylemek Disiplinsizliği midir?

Askerî personelin sağlık durumuyla ilgili bilgi verme yükümlülüğü, görevlerin niteliğine ve ilgili sağlık mevzuatına göre önem taşıyabilir. Özellikle askerî eğitim, harekât ve fiziksel faaliyetler sırasında personelin sağlık durumunun bilinmesi, görev güvenliğinin sağlanması bakımından gereklidir.

Ancak personelin sağlık durumundaki bir gelişmeyi amirlerine bildirmemiş olması ile kasten gerçeğe aykırı beyanda bulunması birbirinden farklıdır.

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde açıkça yanlış beyanda bulunma fiili düzenlenmiştir. Bu nedenle bir sağlık bilgisinin bildirilmemesi nedeniyle yalan söylemek cezası uygulanacaksa, ilgili personelin hangi yanlış beyanı gerçekleştirdiğinin ortaya konulması gerekir.

Özellikle kişinin sağlık sorununu idareye daha önce bildirdiği, tedavi ve istirahat raporlarının resmî kayıtlarda bulunduğu veya sağlık durumuna ilişkin gelişmelerin idarenin bilgisi dâhilinde olduğu olaylarda, kasıtlı yanlış beyan iddiası ayrıca değerlendirilmelidir.

Nitekim İzmir Bölge İdare Mahkemesinin 2022 tarihli kararında, sağlık durumuna ilişkin gelişmeleri amirlerine bildirmediği ileri sürülen bir personel hakkında verilen yalan söylemek cezası, olayın bütün koşulları ve mevcut sağlık kayıtları dikkate alınarak hukuka aykırı bulunmuştur.

Bu nedenle sağlık durumunu bildirme yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediği ile kasıtlı olarak gerçeğe aykırı açıklama yapılıp yapılmadığı birbirine karıştırılmamalıdır.

Görevle İlgili Eksik veya Yanlış Rapor Vermek

Askerî hizmetin yürütülmesi sırasında görev sonuçlarının, eğitim faaliyetlerinin, malzeme durumunun ve yapılan işlemlerin yetkili makamlara bildirilmesi önemli yükümlülükler arasında bulunmaktadır.

Bu nedenle görev sonucuna ilişkin raporlarda veya resmî yazışmalarda bilerek gerçeğe aykırı açıklamalara yer verilmesi, 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi kapsamında disiplin sorumluluğu doğurabilir.

Örneğin yapılmadığı hâlde bir denetimin tamamlandığının bildirilmesi, teslim edilmediği bilinen bir malzemenin teslim edildiğinin yazılması veya gerçekleşmeyen bir eğitim faaliyetinin gerçekleştirilmiş gibi gösterilmesi, somut olayın özelliklerine göre yalan söylemek disiplinsizliğini oluşturabilir.

Ancak rapordaki her eksiklik veya yanlışlık kasıtlı yalan beyan anlamına gelmez.

Özellikle sehven yapılan kayıt hataları, yanlış tarih yazılması, güncel olmayan bir bilginin kullanılması veya başka personelden alınan hatalı verinin aktarılması, kast unsurunun değerlendirilmesini gerektirir.

Bununla birlikte gerçeğe aykırı resmî belge veya rapor düzenlenmesi, bazı durumlarda disiplin hukukunun ötesinde ceza hukuku bakımından da sonuç doğurabilir.

Özellikle 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun 134. maddesinde düzenlenen hakikate muhalif rapor ve belgeye ilişkin fiiller ile Türk Ceza Kanunu’ndaki resmî belgede sahtecilik hükümleri, kendi kanuni unsurları çerçevesinde ayrıca değerlendirilebilir.

Ancak her yanlış raporun doğrudan resmî belgede sahtecilik veya askerî suç oluşturduğu kabul edilmemelidir. Disiplin sorumluluğu ile ceza sorumluluğunun şartları birbirinden farklıdır.

TSK’da Yalan Söylemenin Cezası Nedir?

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde düzenlenen yalan söylemek disiplinsizliğinin temel yaptırımı aylıktan kesme cezasıdır.

Aylıktan kesme cezasının niteliği ve uygulanma yöntemi, aynı Kanun’un 12. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenmiştir.

Bu hükme göre aylıktan kesme cezası, disiplin cezası verilen personelin sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç tutarından, Kanun’a ekli (1) sayılı çizelgede belirtilen oranlarda kesinti yapılmasıdır.

Dolayısıyla aylıktan kesme cezası, disiplin amirinin kişisel değerlendirmesine göre belirlediği herhangi bir para tutarının maaştan kesilmesi anlamına gelmemektedir.

Kesinti oranının belirlenmesinde cezayı veren disiplin amirinin kanuni yetkisi ve ilgili çizelgedeki oranlar esas alınmalıdır.

Yalan söylemek nedeniyle verilen disiplin cezalarına ilişkin mahkeme kararlarında 1/20 ve 1/16 oranlarında aylıktan kesme cezalarına rastlanmaktadır. Ancak bu oranların her personel ve bütün disiplin amirleri bakımından aynı şekilde uygulanacağı söylenemez.

Ayrıca kesintinin doğrudan personelin banka hesabına yatan net maaşı üzerinden değil, kanunda belirlenen prime esas kazanç tutarı üzerinden hesaplanması gerekmektedir.

Bu nedenle disiplin cezasının hukuka uygunluğu değerlendirilirken yalnızca yalan söylemek fiilinin gerçekleşip gerçekleşmediği değil, uygulanan kesinti oranının ve hesaplama yönteminin kanuna uygunluğu da incelenmelidir.

Yalan Söylemek Nedeniyle Bir Alt Disiplin Cezası Verilebilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca disiplin amirleri, personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini dikkate alarak bir derece hafif disiplin cezası uygulayabilir.

Bu nedenle yalan söylemek nedeniyle hakkında disiplin soruşturması yürütülen personelin geçmişinde disiplin cezası bulunmaması, olumlu hizmet geçmişine sahip olması veya olayın özellikleri itibarıyla daha hafif değerlendirmeyi gerektiren koşulların bulunması hâlinde bir alt ceza talep edilmesi mümkündür.

Aylıktan kesme cezasından bir derece hafif ceza, hizmete kısmi süreli devam cezasıdır.

Ancak bir alt ceza uygulanması mutlak bir hak değildir. Disiplin amirinin bu konudaki takdir yetkisini 6413 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki ölçülülük, adalet ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde kullanması gerekmektedir.

Bunun yanında fiilin gerçekten yalan söylemek disiplinsizliğini oluşturmadığı ileri sürülüyorsa, öncelikle disiplin cezasının kaldırılması talep edilmelidir. Bir alt ceza talebinde bulunulması, fiilin kanuni unsurlarının gerçekleşmediği yönündeki savunmadan vazgeçildiği anlamına gelmemelidir.

TSK’da Yalan Söylemek Hakkında Emsal Mahkeme Kararları

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi kapsamında verilen yalan söylemek disiplin cezalarına ilişkin mahkeme kararları, özellikle kastın ispatı, askerî hizmetle bağlantı, beyanın muhatabı, susma hakkı ve savunma usulü bakımından önemli hukuki değerlendirmeler içermektedir.

Bu kapsamda bazı yargı kararlarında personelin görevle ilgili kasıtlı yanlış beyanda bulunduğu kabul edilerek aylıktan kesme cezası hukuka uygun bulunmuştur. Buna karşılık bazı olaylarda yanlış açıklamanın askerî hizmetle ilgisinin bulunmaması, gerçeğe aykırı beyanda bulunulduğunun ispatlanamaması veya savunma hakkının ihlal edilmesi nedeniyle disiplin işlemleri iptal edilmiştir.

Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 3. Dairesinin 20.03.2014 Tarihli, 2013/1227 E., 2014/379 K. Sayılı Kararı

Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin bu kararı, görevle ilgili bir konuda bilerek gerçeğe aykırı açıklamada bulunulmasının hangi koşullarda aylıktan kesme cezasını gerektirebileceğini göstermesi bakımından önemlidir.

Karara konu olayda, askerî gemide makine elektronik astsubayı olarak görev yapan personelden geminin onarımı için ihtiyaç duyulan bir malzemeyi temin etmesi istenmiştir.

Personel, söz konusu malzemeyi İstanbul’dan temin etmek amacıyla görev yerinden ayrılmış; ancak ayrılmadan önce ilgili kıdemli personele gerekli bilgiyi verip vermediği konusunda uyuşmazlık meydana gelmiştir.

İlk olarak izinsiz garnizonu terk etmek iddiasıyla disiplin soruşturması yürütülmüş, bu süreçte alınan savunmada personel, ilgili kıdemli astsubayı mesaiye gelmeyeceği konusunda bilgilendirdiğini belirtmiştir.

Daha sonra disiplin amiri tarafından, söz konusu açıklamanın gerçeğe aykırı olduğu değerlendirilerek personel hakkında 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi kapsamında 1/20 oranında aylıktan kesme cezası uygulanmıştır.

Askerî Yüksek İdare Mahkemesi, olayın görevle bağlantısını ve dosyadaki delilleri değerlendirerek ilgili personelin bildirim yaptığını ileri sürmesine rağmen bu bildirimin gerçekleşmediğinin ortaya konulduğu sonucuna ulaşmıştır.

Mahkeme, personelin askerî hizmetle ilgili bir konuda kasıtlı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunu kabul ederek aylıktan kesme cezasını hukuka uygun bulmuş ve davanın reddine oyçokluğuyla karar vermiştir.

Kararda karşı oy da bulunmaktadır. Karşı oyda, önceki disiplin soruşturmasında olay değerlendirilerek ceza verilmesine gerek görülmemesinin ardından aynı olayla bağlantılı yeni bir değerlendirme yapılmasının hukuki sınırları üzerinde durulmuştur.

Kararın hukuki önemi, yalan söylemek disiplinsizliğinin yalnızca amire doğrudan verilen sözlü bilgilerle sınırlı olmadığını, görevle ilgili bir olay hakkında disiplin sürecinde yapılan somut açıklamaların da belirli koşullarda değerlendirmeye konu olabileceğini göstermesidir.

Ancak karar, her savunma açıklamasının ayrıca cezalandırılabileceği biçiminde yorumlanmamalıdır. Savunma hakkı, kendini suçlamama güvencesi ve kasıt unsurunun ispatı her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2021/3937 E., 2022/903 K. Sayılı Kararı

Bu karar, amire görevle ilgili bir olayın nedeninin bilerek farklı şekilde açıklanmasının yalan söylemek disiplinsizliğini oluşturabileceğini göstermektedir.

Karara konu olayda askerî personelin nöbetle ilgili yaşadığı sorunlar nedeniyle birlik içerisinde meydana gelen bir olay hakkında komutanına açıklama yaptığı anlaşılmaktadır.

Personel, meydana gelen gürültünün ailevi sorunları nedeniyle gösterdiği tepkiden kaynaklandığını belirtmiştir. Ancak soruşturma sırasında alınan tanık beyanlarında, olayın nöbet hizmetiyle bağlantılı anlaşmazlıklar nedeniyle gerçekleştiği ortaya konulmuştur.

İdare, olayın gerçek nedeninin amire farklı şekilde aktarıldığını değerlendirerek yalan söylemek disiplinsizliği kapsamında işlem tesis etmiştir.

İstanbul 3. İdare Mahkemesi, soruşturma dosyasında yer alan bilgi ve belgeleri birlikte inceleyerek personelin görevle bağlantılı olay hakkında kasıtlı gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu sonucuna ulaşmıştır.

Mahkeme, disiplin soruşturmasının usule uygun yürütüldüğünü ve fiilin kanuni unsurlarının gerçekleştiğini değerlendirerek disiplin cezasını hukuka uygun bulmuştur.

Söz konusu karar, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2021/3937 Esas ve 2022/903 Karar sayılı kararıyla onanmıştır.

Bu karar, askerî hizmete ilişkin bir olayın gerçek nedeninin bilerek değiştirilerek açıklanmasının, somut delillerle ortaya konulduğu takdirde yalan söylemek disiplinsizliği oluşturabileceğini göstermektedir.

Özellikle tanık beyanlarının olayın gerçek nedenini ortaya koyması ve personelin buna rağmen farklı açıklama yaptığının ispatlanması, kast unsurunun değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2022/683 E., 2022/2590 K. Sayılı Kararı

İzmir Bölge İdare Mahkemesinin bu kararı, amirin sorusu karşısında susmak ile gerçeğe aykırı beyanda bulunmak arasındaki farkı ortaya koyması bakımından önemlidir.

Karara konu olayda askerî personel, amiri tarafından yöneltilen bir soruya cevap vermeyeceğini belirtmiş ve susma hakkını kullanmak istediğini açıklamıştır.

İdare, personelin soruya cevap vermemesini yalan söylemek disiplinsizliği kapsamında değerlendirmiştir.

Ancak Bölge İdare Mahkemesi, 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde düzenlenen fiilin kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulmasını gerektirdiğini vurgulamıştır.

Mahkeme, personelin herhangi bir gerçeğe aykırı açıklamada bulunmadığını, yalnızca soruya cevap vermeyeceğini belirttiğini değerlendirmiştir.

Bu nedenle yanıt vermeme davranışının doğrudan yalan söylemek disiplinsizliği kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.

Bölge İdare Mahkemesi, fiilin kanuni tanıma uygun olmaması nedeniyle disiplin işlemini hukuka aykırı bulmuş ve aksi yöndeki ilk derece mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığını belirtmiştir.

Bu karar, disiplin hukukunda fiilin doğru nitelendirilmesi ve kanunda düzenlenen davranışın kapsamının aşılmaması bakımından önem taşımaktadır.

Ancak karar, görevle ilgili bilgi verme yükümlülüğünün hiçbir durumda bulunmadığı veya personelin her soruyu cevapsız bırakmasının disiplin hukuku bakımından tamamen sonuçsuz kalacağı anlamına gelmemektedir.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 16.02.2022 Tarihli, 2021/1427 E., 2022/353 K. Sayılı Kararı

İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin bu kararı, askerî personelin özel hayatıyla ilgili yanlış açıklamalarının 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğine ilişkindir.

Karara konu olayda askerî personelin eşinin çalışıp çalışmadığına ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu ileri sürülmüş ve hakkında yalan söylemek disiplinsizliği kapsamında işlem tesis edilmiştir.

İlk derece mahkemesi, soruşturma sürecinde gerçeğe aykırı açıklama yapıldığının tespit edilmiş olmasını tek başına yeterli görmemiştir.

Mahkeme, ilgili beyanın askerî hizmete veya personelin göreviyle bağlantılı bir konuya ilişkin olup olmadığını değerlendirmiştir.

Yapılan incelemede, eşin çalışma durumuyla ilgili açıklamanın somut olay bakımından askerî hizmet veya görevle ilgili bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu nedenle ilgili personelin davranışının 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesindeki yalan söylemek fiilinin kanuni unsurlarını taşımadığı kabul edilmiştir.

İstanbul 8. İdare Mahkemesinin 2020/1214 Esas ve 2020/1709 Karar sayılı kararı, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesince onanmıştır.

Kararın hukuki önemi, gerçeğe aykırı açıklamanın tespit edilmiş olmasının tek başına aylıktan kesme cezasını haklılaştırmadığını göstermesidir.

Özellikle yanlış beyanın askerî hizmetle veya görevle bağlantısının bulunması, 18/1-b maddesinin uygulanması bakımından ayrı bir şarttır.

Bununla birlikte eşin çalışma durumuna ilişkin bilginin bazı askerî personel işlemlerinde önem taşıyabileceği durumlarda, somut olayın özel koşulları ve bilgi verme yükümlülüğünün hukuki dayanağı ayrıca değerlendirilmelidir.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 22.11.2022 Tarihli, 2022/2365 E., 2022/2616 K. Sayılı Kararı

İzmir Bölge İdare Mahkemesinin bu kararı, sağlık durumuna ilişkin bilginin bildirilmemesi ile kasıtlı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunulması arasındaki farkı göstermektedir.

Karara konu olayda askerî personel, geçici görevli bulunduğu askerî birlikte 7 Ekim 2020 tarihinde merdivenden düşerek yaralanmış ve sağlık kuruluşuna sevk edilmiştir.

Olay hakkında yürütülen idari tahkikat sırasında personelin daha önce dizinden ameliyat geçirdiği anlaşılmıştır.

İdare, personelin sağlık durumundaki bu gelişmeyi sıralı amirlerine bildirmediğini değerlendirerek hakkında 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi kapsamında 1/20 oranında aylıktan kesme cezası uygulamıştır.

Ancak yargısal incelemede, personelin daha önceki diz rahatsızlığını ve ameliyatını soruşturma sırasında açıkladığı, ayrıca görev döneminde aldığı sağlık hizmeti ve istirahat raporlarının idarenin bilgisi dâhilinde bulunduğu değerlendirilmiştir.

Bu nedenle Bölge İdare Mahkemesi, personelin sağlık durumundaki gelişmeleri bildirmediğinden hareketle doğrudan yalan söylemek fiilinin gerçekleştiğinin kabul edilemeyeceği sonucuna ulaşmıştır.

Mahkeme, verilen aylıktan kesme cezasını hukuka aykırı bulmuştur.

Bu karar, bir bilginin bildirilmemesi ile gerçeğe aykırı bilginin kasıtlı olarak verilmesinin aynı disiplinsizlik olmadığını göstermesi bakımından önemlidir.

Özellikle idarenin ilgili bilgiye daha önce sahip olup olmadığı, personelin hangi açıklamayı yaptığı ve kast unsurunun nasıl ortaya konulduğu değerlendirilmelidir.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2019/1273 E., 2021/377 K. Sayılı Kararı

Bu karar, yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasında savunma hakkının usulüne uygun kullandırılmasının önemine ilişkindir.

Karara konu olayda Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde görev yapan bir idari işler astsubayının, başka bir personele ait suç dosyasının ilgili tabur komutanlığına gönderilmesi konusunda gerçeğe aykırı bilgi verdiği ileri sürülmüştür.

İdare, söz konusu olay nedeniyle personelin 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesindeki yalan söylemek fiilini işlediğini değerlendirerek hakkında 1/16 oranında aylıktan kesme cezası uygulamıştır.

Ancak yargısal incelemede, personele isnat edilen somut davranışın açıkça bildirilerek 6413 sayılı Kanun’un 40. maddesinde öngörülen usule uygun biçimde savunmasının alınmadığı anlaşılmıştır.

Bölge İdare Mahkemesi, disiplin soruşturması sırasında kişinin ifadesinin alınmasının, her durumda usulüne uygun savunma hakkı tanındığı anlamına gelmeyeceğini değerlendirmiştir.

Bu nedenle savunma hakkı usulüne uygun kullandırılmadan verilen disiplin cezası hukuka aykırı bulunmuştur.

Mahkeme ayrıca, karar sonrasında idarenin personelin usulüne uygun savunmasını alarak disiplin açısından yeniden değerlendirme yapmasının mümkün olabileceğini belirtmiştir.

Kararın önemi, disiplin cezası verilmeden önce yalnızca personelden açıklama alınmasının yeterli olmadığını, isnat edilen somut fiilin açıkça bildirilmesi ve savunma hakkının kanuni şartlara uygun biçimde kullandırılması gerektiğini göstermesidir.

Danıştay 12. Dairesinin 08.11.2022 Tarihli, 2022/4105 E., 2022/5252 K. Sayılı Kararı

Danıştay 12. Dairesinin bu kararı, yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezalarına karşı açılan davalarda başvuru süresinin önemini göstermektedir.

Karara konu olayda askerî personel hakkında 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi uyarınca 1/20 oranında aylıktan kesme cezası uygulanmıştır.

Disiplin cezasına karşı açılan davada ilk derece mahkemesi, dava açma süresinin geçirilmiş olması nedeniyle davanın esasını incelememiştir.

Kararın temyizen incelenmesi sırasında personelin sağlık sorunları nedeniyle belirli bir dönemde istirahat raporu aldığı ileri sürülmüşse de Danıştay, temyize konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşmıştır.

Bu nedenle davanın süre aşımı nedeniyle reddi sonucunu doğuran karar onanmıştır.

Söz konusu Danıştay kararı, yalan söylemek fiilinin gerçekten işlenip işlenmediğine ilişkin esastan verilmiş bir karar değildir. Kararın önemi, disiplin cezasına karşı yargı yoluna başvurulurken kanuni dava açma süresinin geçirilmesinin, mahkemenin uyuşmazlığın esasını incelemesini engelleyebilmesidir.

Bu nedenle aylıktan kesme cezasına karşı açılacak iptal davalarında, cezanın kesinleşme tarihi ve dava açma süresi dikkatle değerlendirilmelidir.

Yalan Söylemek Disiplinsizliği Hangi Delillerle İspatlanabilir?

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi kapsamında disiplin cezası uygulanabilmesi için personelin hangi gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun ve bunu kasıtlı şekilde gerçekleştirdiğinin yeterli delillerle ortaya konulması gerekmektedir.

Özellikle askerî hizmette gerçekleşen olaylar bakımından görev çizelgeleri, nöbet kayıtları, yazışmalar, resmî belgeler, tutanaklar, görev emirleri, hukuka uygun elde edilmiş görüntüler ve tanık beyanları önem taşıyabilir.

Ancak yalnızca beyanın sonradan yanlış olduğunun anlaşılması, personelin bunu bilerek gerçekleştirdiğini ispatlamak için her zaman yeterli değildir.

Örneğin personelin yanlış bilgi verdiği iddia edilen olayda, gerçek durumun açıklama sırasında henüz kendisine bildirilmediği anlaşılıyorsa, kast unsurunun varlığı konusunda farklı değerlendirme yapılması gerekir.

Buna karşılık personelin gerçeği gösteren belgeleri önceden gördüğü, ilgili olayın doğrudan tanığı olduğu veya aynı konuda daha önce farklı ve doğru açıklama yaptığı belirlenmişse, bu hususlar kastın ispatında önem taşıyabilir.

Disiplin soruşturmasında özellikle beyanın ne zaman verildiği, hangi soruya karşılık söylendiği ve personelin o anda hangi bilgilere sahip bulunduğu araştırılmalıdır.

Yalnızca Amir Tutanak Düzenlerse Ceza Verilebilir mi?

Amir tarafından düzenlenen tutanak, disiplin soruşturmasında delil olarak değerlendirilebilir. Ancak tutanağın varlığı, isnat edilen fiilin her durumda kesin biçimde gerçekleştiğini göstermez.

Özellikle tutanakta yalnızca personelin yalan söylediğinin belirtilmesi yerine, hangi açıklamanın yapıldığı, gerçek durumun ne olduğu ve personelin bunu bilerek söylediği sonucuna hangi olgularla ulaşıldığı açıklanmalıdır.

Ayrıca olayın başka tanıkları bulunuyorsa bu kişilerin açıklamaları ve tutanakla çelişen deliller de değerlendirilmelidir.

Disiplin işleminin hukuka uygunluğu, yalnızca amirin personelin beyanına inanmamasına değil, yanlış beyanın ve kastın somut olarak ortaya konulmasına bağlıdır.

Yalan Söylemek Nedeniyle Disiplin Soruşturmasında Savunma Nasıl Yapılır?

Yalan söylemek nedeniyle hakkında disiplin soruşturması yürütülen personelin savunması hazırlanırken öncelikle kendisine yöneltilen isnadın bütün unsurlarıyla belirlenmesi gerekmektedir.

Özellikle hangi tarihte, hangi konuda, kime karşı ve ne şekilde gerçeğe aykırı beyanda bulunulduğu açıklığa kavuşturulmalıdır.

Savunmanın hukuki değerlendirmesinde öncelikle isnat edilen açıklamanın gerçekten yapılıp yapılmadığı, beyanın askerî hizmetle bağlantısı, muhatabın kanunda belirtilen kişilerden biri olup olmadığı ve kast unsurunun mevcut bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Örneğin personelin başka bir görevli tarafından kendisine aktarılan bilgiyi doğru kabul ederek amirine bildirdiği bir olayda, yanlışlığın kaynağının ve personelin bu durumdan haberdar olup olmadığının açıklanması önemlidir.

Benzer şekilde özel hayata ilişkin bir açıklamanın görevle ilgili yalan söylemek kapsamında değerlendirildiği durumda, beyanın neden askerî hizmet veya görevle bağlantılı bulunmadığı hukuki olarak ortaya konulabilir.

Disiplin soruşturmasında personelin yalnızca olay hakkında ifadesinin alınması, her durumda savunma hakkının usulüne uygun kullandırıldığı anlamına gelmez.

6413 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca kanunda öngörülen istisna dışında savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. İsnat edilen hususlar ile savunma için verilen süre personele açıkça ve yazılı olarak bildirilmelidir.

Yüksek disiplin kurulunun görev alanına girmeyen disiplinsizliklerde savunma süresi iki iş gününden az ve ilk süre ile ilave sürenin toplamı beş iş gününden fazla olamaz.

Bu nedenle savunma istem yazısında yalnızca “yalan söylemek disiplinsizliği nedeniyle savunmanızı veriniz” şeklindeki genel bir açıklamayla yetinilmesi, isnadın somutlaştırılması bakımından sorun doğurabilir.

Etkili bir savunmada fiilin kanuni unsurları, mevcut deliller, kastın ispatı ve soruşturma usulüne ilişkin hususlar birlikte değerlendirilmelidir.

Yalan Söylemek Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir.

İtirazın süresi içerisinde yapılmaması hâlinde disiplin cezası kesinleşir.

İtirazı inceleyen üst disiplin amiri, başvuruyu haklı bulması durumunda cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.

Yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasına karşı yapılacak itirazda, özellikle yanlış beyanın kasıtlı olarak gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, olayın askerî hizmetle bağlantısı ve mevcut delillerin yeterliliği üzerinde durulmalıdır.

Bunun yanında personelin hangi bilgi verme yükümlülüğü kapsamında hareket ettiği, disiplin soruşturmasında savunma hakkının tanınıp tanınmadığı ve cezanın hukuka uygun gerekçeyle belirlenip belirlenmediği de önem taşımaktadır.

Özellikle yalnızca personelin açıklaması ile amirin değerlendirmesi arasında farklılık bulunması, yalan söylemek disiplinsizliğinin ispatlandığı sonucuna ulaşılması için tek başına yeterli değildir.

Bu nedenle itirazın somut olayın özelliklerine göre hazırlanması ve fiilin kanuni unsurlarının gerçekleşmediğini gösteren delillerle desteklenmesi önemlidir.

Yalan Söylemek Nedeniyle Verilen Aylıktan Kesme Cezasına İptal Davası Açılabilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen aylıktan kesme cezaları idari yargı denetimine tabidir.

Bu nedenle yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür.

İptal davasında disiplin işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğu incelenebilir.

Özellikle yanlış beyanın askerî hizmetle ilgili olmaması, kast unsurunun bulunmaması, personelin herhangi bir gerçeğe aykırı açıklamada bulunmamış olması veya savunma hakkının usulüne uygun kullandırılmaması, işlemin hukuka uygunluğunu etkileyebilir.

Ayrıca disiplin cezasının yanlış kanun hükmü kapsamında değerlendirilmesi veya cezayı veren makamın yetkisiz olması gibi hususlar da iptal davasında önem taşımaktadır.

6413 sayılı Kanun’un 43. maddesine göre dava açma süresi disiplin cezasının kesinleşmesinden itibaren başlamaktadır. İdari yargıda genel dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca altmış gündür.

Ancak kanuni başvuru sürelerinin hesaplanmasında işlemin kesinleşme tarihi ve ilgili özel usul hükümleri dikkate alınmalıdır.

Nitekim Danıştayın yalan söylemek nedeniyle verilen bir aylıktan kesme cezasına ilişkin kararında, dava açma süresinin geçirilmesi nedeniyle uyuşmazlığın esasına girilememiş olması, sürelerin önemini açıkça göstermektedir.

Yalan Söylemek Nedeniyle Uzman Çavuşun Sözleşmesi Feshedilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde düzenlenen yalan söylemek disiplinsizliğinin doğrudan yaptırımı aylıktan kesme cezasıdır.

Bu nedenle tek bir yalan söylemek disiplinsizliğinin gerçekleştirilmiş olması, başka bir kanuni neden bulunmadıkça her durumda otomatik olarak uzman erbaş sözleşmesinin feshedileceği anlamına gelmez.

Bununla birlikte personelin geçmiş disiplin durumu, disiplin ceza sayısı veya puanı ve ilgili sözleşme feshi mevzuatı bakımından farklı sonuçlar gündeme gelebilir.

Özellikle 6413 sayılı Kanun’un 21. maddesinde disiplin ceza sayısı ve puanına bağlı Silahlı Kuvvetlerden ayırma hükümleri bulunmaktadır.

Ayrıca 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun sözleşme feshi hükümleri, somut olayın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Ancak bir personelin görevle ilgili yanlış beyanda bulunduğunun ileri sürülmesi ile farklı ve daha ağır bir kanuni fiilin gerçekleştiğinin kabul edilmesi birbirinden ayrılmalıdır.

Özellikle tek bir beyan nedeniyle meslekten çıkarma veya sözleşme feshi sonucuna ulaşılmak isteniyorsa, işlemin hangi kanuni hükme dayandığı ve ilgili hükmün bütün şartlarının bulunup bulunmadığı ortaya konulmalıdır.

Bu nedenle yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasının personelin disiplin geçmişinde doğurabileceği sonuçlar dikkate alınmalı, ancak disiplin cezası ile sözleşme feshi arasındaki hukuki ayrım korunmalıdır.

Yalan Söylemek Disiplinsizliğinde Zamanaşımı Süresi

6413 sayılı Kanun’un 39. maddesinde disiplin cezalarına ilişkin zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir.

Buna göre disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.

Fiilin inceleme ve araştırma gerektirmesi hâlinde, kanunda belirtilen koşullara uygun biçimde inceleme ve araştırmaya başlanması durumunda bu süreç için geçen sürenin bir aylık süreye dâhil edilmemesi mümkündür.

Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda ise fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıllık süre esas alınmaktadır.

Kanunda belirli adli süreçler, soruşturmalar ve mahkeme kararları sonrasında yeniden değerlendirme yapılmasına ilişkin özel hükümler de bulunmaktadır.

Yalan söylemek disiplinsizliğinde zamanaşımı değerlendirilirken özellikle gerçeğe aykırı beyanın hangi tarihte yapıldığı ve disiplin amirinin bu fiili ne zaman öğrendiği önem taşımaktadır.

Örneğin gerçeğe aykırı bir görev raporunun daha sonraki tarihte fark edilmesi hâlinde, beyanın verildiği tarih ile disiplinsizliğin öğrenildiği tarih birbirinden farklı olabilir.

Bu nedenle zamanaşımı sürelerinin doğru hesaplanabilmesi için olayın gerçekleştiği tarih, ilgili beyanın kayıt altına alındığı zaman ve disiplin amirinin öğrenme tarihi birlikte değerlendirilmelidir.

TSK Yalan Söylemek Disiplin Cezası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

TSK’da yalan söylemenin cezası nedir?

Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî hizmete ilişkin veya görevle ilgili konularda amirlere ya da bilgi vermekle yükümlü olunan kişi ve makamlara kasıtlı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunulması, 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde aylıktan kesme cezasını gerektiren disiplinsizlik olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle kanuni unsurların gerçekleşmesi hâlinde askerî personel hakkında aylıktan kesme cezası uygulanabilmektedir.

Ancak her yanlış açıklama aynı disiplin yaptırımını gerektirmez. Özellikle beyanın askerî hizmetle bağlantısı, personelin gerçek durumu bilip bilmediği ve açıklamanın kime yapıldığı değerlendirilmelidir. Görevle ilgisi bulunmayan bir konuda yanlış beyanda bulunulması, somut olayın özelliklerine göre daha farklı bir disiplin hükmü kapsamında incelenebilir.

Askere veya amire yanlış bilgi vermek her durumda disiplin suçu mudur?

Askerî personelin amirine yanlış bilgi vermesi, her durumda 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesindeki yalan söylemek fiilini oluşturmaz. Kanun koyucu, yanlış beyanın kasıtlı olarak verilmesini açıkça şart koşmuştur. Bu nedenle personelin gerçek durumu bilmeden, yanlış hatırlayarak veya kendisine aktarılan hatalı bilgiye güvenerek açıklama yapması ayrı değerlendirilmelidir.

Özellikle disiplin soruşturmasında personelin hangi bilgilere sahip olduğu ve beyanın yanlış olduğunu bilip bilmediği araştırılmalıdır. Bununla birlikte yanlış bilgi verilmesinin dikkatsizlik veya görev ihmalinden kaynaklandığı durumlarda başka kanuni yükümlülüklerin ihlal edilip edilmediği ayrıca değerlendirilebilir. Ancak kastın bulunmadığı bir davranışın doğrudan yalan söylemek olarak nitelendirilmesi doğru değildir.

Yalan söylemek disiplinsizliğinin oluşması için kasıt şart mıdır?

Evet. 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde, gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunmanın kasıtlı olarak gerçekleştirilmesi açıkça düzenlenmiştir. Bu nedenle yalnızca beyanın yanlış olması, ilgili personelin yalan söylemek disiplinsizliğini işlediği sonucuna ulaşılması için yeterli değildir.

Kastın belirlenmesinde personelin açıklama yaptığı andaki bilgisi, gerçeği bilip bilmediği, elindeki belgeler ve olayın diğer koşulları önem taşımaktadır. Özellikle personelin daha önce doğru bilgiye sahip olduğu veya gerçeği gösteren belgeleri bildiği hâlde farklı açıklama yaptığı somut delillerle ortaya konulmuşsa, kast unsuru bakımından farklı bir sonuca ulaşılabilir.

Görevle ilgili yanlış bilgi vermek ile hizmet haricinde yalan söylemek arasındaki fark nedir?

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde düzenlenen yalan söylemek fiili, askerî hizmete veya görevle ilgili konularda kasıtlı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunulmasını kapsamaktadır ve aylıktan kesme cezasını gerektirmektedir. Buna karşılık 15/1-ı maddesinde düzenlenen hizmet haricinde yalan söylemek, amir veya üstün denetim ve gözetim sorumluluğu kapsamında yönelttiği sorulara kasten doğru yanıt verilmemesidir ve uyarma cezasını gerektirir.

Bu nedenle iki disiplinsizliğin konuları ve kanuni unsurları birbirinden farklıdır. Özellikle görevle bağlantısı bulunmayan özel bir konuda yanlış açıklama yapılması, yalnızca amire söylenmiş olması nedeniyle 18/1-b maddesi kapsamında değerlendirilemez. Ancak böyle bir davranışın 15/1-ı maddesini oluşturup oluşturmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Amirinin sorusuna cevap vermeyen askere yalan söylemek cezası verilir mi?

Amirin sorusuna cevap vermemek ile gerçeğe aykırı beyanda bulunmak birbirinden farklıdır. 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi, yanlış açıklamada bulunma fiilini düzenlediğinden, personelin herhangi bir gerçeğe aykırı açıklama yapmadan yanıt vermeyeceğini belirtmesi, tek başına bu disiplinsizliği oluşturmaz.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2022/683 Esas ve 2022/2590 Karar sayılı dosyasında da bu ayrım üzerinde durulmuştur. Ancak söz konusu karar, askerî personelin görevle ilgili bütün bilgi verme yükümlülüklerinden muaf olduğu anlamına gelmez. Soruya cevap vermemenin başka bir disiplin hükmünü ihlal edip etmediği somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Disiplin soruşturmasında olayın inkâr edilmesi yalan söylemek sayılır mı?

Disiplin soruşturmasında personelin kendisine yöneltilen isnadı kabul etmemesi veya olayın idare tarafından ileri sürülen biçimde gerçekleşmediğini savunması, her durumda yalan söylemek disiplinsizliği oluşturmaz. Savunma hakkının etkili biçimde kullanılabilmesi, personelin kendisine yöneltilen iddialara itiraz edebilmesini ve mevcut delillere ilişkin açıklamalarda bulunabilmesini gerektirmektedir.

Bununla birlikte savunmada yapılan her açıklamanın hiçbir koşulda disiplin sorumluluğuna konu edilemeyeceği de söylenemez. Özellikle görevle ilgili başka bir somut olgu hakkında bilerek gerçeğe aykırı açıklamada bulunulduğu ileri sürülüyorsa, fiilin kanuni unsurları ve anayasal savunma güvenceleri birlikte değerlendirilmelidir. Yalnızca isnadın reddedilmesi, otomatik olarak yeni bir yalan söylemek disiplinsizliği kabul edilmemelidir.

Eşinin çalıştığına ilişkin yanlış bilgi vermek TSK’da yalan söylemek sayılır mı?

Eşin çalışma durumuna ilişkin yanlış beyanda bulunulması, somut olayın özelliklerine göre farklı hukuki değerlendirmelere konu olabilir. Ancak 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesi kapsamında ceza verilebilmesi için yanlış beyanın askerî hizmet veya görevle ilgili bir konuya ilişkin olması gerekmektedir.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2021/1427 Esas ve 2022/353 Karar sayılı dosyasında, eşin çalışma durumuyla ilgili açıklamanın somut olay bakımından askerî hizmet veya görevle bağlantılı bulunmadığı değerlendirilmiş ve yalan söylemek cezası hukuka aykırı kabul edilmiştir. Ancak yanlış bilginin doğrudan bir özlük hakkı veya görev işlemiyle bağlantılı olduğu farklı olaylarda ilgili hukuki düzenlemeler ayrıca incelenmelidir.

Sağlık durumunu amire bildirmemek yalan söylemek midir?

Sağlık durumundaki bir değişikliğin amire bildirilmemesi ile kasıtlı olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunulması aynı davranış değildir. Bu nedenle personelin sağlık bilgilerini bildirmediği iddiasında öncelikle hangi bildirim yükümlülüğünün bulunduğu ve gerçeğe aykırı herhangi bir açıklama yapılıp yapılmadığı belirlenmelidir.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2022/2365 Esas ve 2022/2616 Karar sayılı dosyasında, personelin daha önce geçirdiği ameliyata ve sağlık raporlarına ilişkin bilgilerin idarenin bilgisi dâhilinde bulunması dikkate alınarak yalan söylemek cezası hukuka aykırı bulunmuştur. Bu karar, bildirim eksikliği iddiası ile kasıtlı yanlış beyanın birbirinden ayrılması gerektiğini göstermektedir.

Yalan söylemek nedeniyle aylıktan ne kadar kesilir?

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesindeki yalan söylemek disiplinsizliğinin yaptırımı aylıktan kesme cezasıdır. Kesinti oranı, aynı Kanun’un 12. maddesi ve ekli (1) sayılı yetki çizelgesine göre belirlenmektedir. Bu nedenle bütün personel bakımından değişmeyen tek bir kesinti oranından söz edilmesi doğru değildir.

Ayrıca kesintiye esas alınacak tutar, personelin net maaşı değil, sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç tutarıdır. Özellikle disiplin cezasını veren amirin yetkisi, uygulanan kesinti oranı ve hesaplamaya esas alınan tutarın kanuna uygunluğu önem taşımaktadır.

Yalan söylemek nedeniyle bir alt disiplin cezası uygulanabilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca disiplin amirleri, personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile fiilin niteliğini dikkate alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir. Bu nedenle yalan söylemek nedeniyle aylıktan kesme cezası uygulanması gündeme gelen personel bakımından bir alt disiplin cezası talep edilmesi mümkündür.

Ancak bu yetki personelin mutlak hakkı değildir. Özellikle geçmişinde disiplin cezası bulunmaması, olumlu hizmet geçmişi ve olayın daha hafif değerlendirilmesini gerektiren koşullar önem taşıyabilir. Bununla birlikte fiilin kast unsurunun bulunmadığı veya beyanın görevle ilgili olmadığı ileri sürülüyorsa, öncelikle disiplin cezasının tamamen kaldırılması talep edilmelidir.

Yalan söylemek nedeniyle uzman çavuşun sözleşmesi feshedilir mi?

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesindeki yalan söylemek fiilinin doğrudan yaptırımı aylıktan kesme cezasıdır. Bu nedenle tek bir yalan söylemek disiplinsizliğinin gerçekleştirilmiş olması, başka bir kanuni neden bulunmadıkça her durumda otomatik olarak uzman erbaş sözleşmesinin feshedileceği anlamına gelmez.

Ancak personelin geçmiş disiplin durumu, disiplin ceza sayısı veya puanı ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’ndaki sözleşme feshi hükümleri bakımından farklı sonuçlar gündeme gelebilir. Ayrıca somut olayda başka bir ağır disiplinsizlik veya bağımsız bir suçun gerçekleştiği iddia ediliyorsa, bu fiillerin kanuni unsurlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.

Yalan söylemek fiili yalnızca sözlü beyanla mı işlenir?

6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulması düzenlenmiştir. Bu nedenle yalan söylemek fiilinin yalnızca yüz yüze ve sözlü olarak gerçekleştirilen açıklamalarla sınırlı olduğu kabul edilmemelidir. Görevle ilgili yazılı raporlar, resmî bildirimler veya görev kapsamında yapılan diğer açıklamalar da somut olayın niteliğine göre değerlendirmeye konu olabilir.

Ancak yazılı belgede yanlış bir bilginin bulunması, her durumda personelin bilerek yalan söylediği anlamına gelmez. Özellikle belgeyi kimin hazırladığı, yanlışlığın hangi aşamada ortaya çıktığı ve personelin gerçek durumu bilip bilmediği araştırılmalıdır. Bazı belgeler bakımından ayrıca ceza hukuku hükümlerinin uygulanması da gündeme gelebilir.

Amir tarafından düzenlenen tutanak yalan söylemek için yeterli delil midir?

Amir tarafından düzenlenen tutanak, disiplin soruşturmasında kullanılabilecek delillerden biridir. Ancak tutanağın varlığı, yanlış beyanın ve kast unsurunun her durumda kesin biçimde ispatlandığını göstermez. Özellikle hangi açıklamanın gerçeğe aykırı olduğu ve ilgili personelin bunu bilerek söylediği sonucuna nasıl ulaşıldığı ortaya konulmalıdır.

Bunun yanında olayın tanıkları, resmî kayıtlar ve personelin savunmasındaki açıklamalar değerlendirilmelidir. Sadece amirin personelin açıklamasına inanmadığını belirten genel bir tutanak üzerinden disiplin cezası uygulanması, fiilin yeterli biçimde ispatlanıp ispatlanmadığı konusunda hukuki tartışmalara neden olabilir.

Yalan söylemek disiplin cezasında savunma alınması zorunlu mudur?

6413 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca, kanunda belirtilen istisna dışında savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Bu nedenle yalan söylemek nedeniyle hakkında aylıktan kesme cezası uygulanacak personelin hangi somut davranışla suçlandığını bilmesi ve kanuni süre içerisinde savunma yapabilmesi gerekmektedir.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 2019/1273 Esas ve 2021/377 Karar sayılı dosyasında, personelin soruşturma kapsamında ifadesi alınmış olmasına rağmen isnat edilen somut fiil açıklanarak usulüne uygun savunmasının alınmadığı değerlendirilmiş ve disiplin işlemi hukuka aykırı bulunmuştur. Bu karar, ifade alma ile savunma hakkını kullandırmanın her durumda aynı işlem olmadığını göstermektedir.

Yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasına itiraz süresi kaç gündür?

6413 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca disiplin amiri tarafından verilen aylıktan kesme cezasına karşı, tebliğden itibaren iki iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı itirazda bulunulabilir. İtirazın süresi içerisinde yapılmaması hâlinde disiplin cezası kesinleşmektedir.

İtiraz sırasında özellikle yanlış beyanın kast unsurunun bulunup bulunmadığı, açıklamanın görevle bağlantısı ve disiplin soruşturmasının yeterli delile dayanıp dayanmadığı değerlendirilmelidir. Bunun yanında savunma hakkına uyulması, cezayı veren makamın yetkisi ve uygulanan kesinti oranı da önem taşımaktadır. Sürelerin doğru hesaplanması, başvuru hakkının korunması bakımından gereklidir.

Yalan söylemek disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir mi?

Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen aylıktan kesme cezaları, 6413 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca idari yargı denetimine tabidir. Bu nedenle yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasının iptali için yetkili idare mahkemesinde dava açılması mümkündür.

İptal davasında fiilin sübuta erip ermediği, kast unsurunun bulunup bulunmadığı, yanlış beyanın askerî hizmetle bağlantısı ve disiplin soruşturmasının usulüne uygun yürütülmesi değerlendirilebilir. Ayrıca dava açma süresi disiplin cezasının kesinleşmesinden itibaren başladığından, başvuru süresinin doğru belirlenmesi önem taşımaktadır.

Mahkeme yalan söylemek cezasını iptal ederse kesilen maaş geri alınır mı?

Yalan söylemek nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasının mahkeme tarafından iptal edilmesi hâlinde, disiplin işleminin hukuki dayanağı ortadan kalkmaktadır. Bu durumda hukuka aykırı işlem nedeniyle personelin aylığından yapılan kesintinin iadesi gündeme gelebilir.

Ancak parasal hakların iadesi, faiz talepleri ve disiplin kayıtlarında yapılacak düzeltmeler bakımından dava dilekçesindeki talepler ve mahkeme kararının kapsamı önem taşımaktadır. Özellikle disiplin cezasının personelin sicil, terfi, atama veya sözleşme işlemlerinde kullanılmış olması durumunda, iptal kararının bu işlemler üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilebilir.

Yalan söylemek disiplin cezasında zamanaşımı süresi nedir?

6413 sayılı Kanun’un 39. maddesine göre disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Ancak fiilin inceleme ve araştırma gerektirmesi hâlinde kanunda belirtilen özel süre kuralları uygulanabilir.

Yalan söylemek disiplinsizliğinde özellikle gerçeğe aykırı açıklamanın yapıldığı tarih ile disiplin amirinin bu açıklamanın yanlış olduğunu öğrendiği tarih farklı olabilir. Bu nedenle zamanaşımı değerlendirilirken beyanın verildiği zaman, yanlışlığın nasıl ortaya çıktığı ve disiplin amirinin öğrenme tarihi birlikte incelenmelidir.

Sonuç: TSK’da Yalan Söylemek Disiplinsizliğinin Hukuki Değerlendirmesi

Türk Silahlı Kuvvetlerinde askerî hizmetin güvenilir bilgiler üzerinden yürütülmesi, emir-komuta ilişkisinin korunması ve görevlerin doğru biçimde yerine getirilmesi bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle askerî personelin görevle ilgili konularda amirlerine veya bilgi vermekle yükümlü olduğu makamlara bilerek yanlış bilgi vermesi, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu kapsamında açıkça yaptırıma bağlanmıştır.

Kanun’un 18. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen yalan söylemek disiplinsizliği, askerî hizmete ilişkin veya görevle ilgili konularda kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunulmasını ifade etmektedir. Bu fiilin temel disiplin yaptırımı aylıktan kesme cezasıdır.

Bununla birlikte disiplin sorumluluğunun doğabilmesi için yalnızca personelin yanlış bir açıklama yaptığının tespit edilmesi yeterli değildir. Açıklamanın askerî hizmet veya görevle bağlantısının bulunması, kanunda belirtilen kişi veya makamlara yöneltilmesi ve personelin gerçeği bilmesine rağmen kasıtlı olarak yanlış beyanda bulunması gerekmektedir.

Özellikle yanlış hatırlamak, eksik bilgi vermek, başkasından alınan hatalı bilgiyi aktarmak, amirin sorusuna cevap vermemek ve bilerek gerçeğe aykırı açıklamada bulunmak birbirinden farklı davranışlardır. Disiplin hukukunda bu ayrımların göz ardı edilmesi, yanlış hukuki nitelendirmelere ve hukuka aykırı yaptırımlara neden olabilir.

Nitekim Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin 20 Mart 2014 tarihli kararı ile İstanbul Bölge İdare Mahkemesinin 2022 tarihli kararında, görevle ilgili yanlış beyanların kasıtlı biçimde gerçekleştirildiği olaylarda aylıktan kesme cezaları hukuka uygun bulunmuştur. Buna karşılık İzmir ve İstanbul Bölge İdare Mahkemelerinin diğer kararlarında, amirin sorusuna cevap vermemek, özel hayata ilişkin yanlış açıklama yapmak veya sağlık durumundaki gelişmeleri bildirmemek gibi davranışların kanuni fiil tanımına uygun olmadığı gerekçesiyle disiplin cezaları hukuka aykırı değerlendirilmiştir.

Ayrıca disiplin cezasının hukuka uygunluğu bakımından savunma hakkının usulüne uygun kullandırılması, isnat edilen somut davranışın açıklanması, kast unsurunun yeterli delillerle ortaya konulması ve uygulanacak yaptırımın kanuni sınırlar içerisinde belirlenmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak TSK yalan söylemek disiplin cezası, yalnızca askerî personelin verdiği bilginin sonradan yanlış olduğunun anlaşılmasına değil, 6413 sayılı Kanun’un 18/1-b maddesinde düzenlenen bütün unsurların somut olayda gerçekleştiğinin ortaya konulmasına bağlıdır. Askerî disiplinin korunması kadar personelin savunma hakkının, hukuki güvenliğinin ve kusuruyla orantılı yaptırım uygulanması ilkesinin gözetilmesi de hukuk devletinin gereğidir.

Bu Yazıda
Son blog içeriklerini incelediniz mi?

En son eklenen güncel içeriklerimiz.

4/B Sözleşmeli Personel Disiplin Cezaları ve Sözleşme Feshi
TCDD Görevde Yükselme ve Ünvan Değişikliği Sınavı Davası
Verilen Emir ve Görevleri Tam ve Zamanında Yapmamak: 657 Sayılı Kanun 125/C-a Disiplin Suçu
657 Sayılı Kanun’a Göre Memurların Mazeret İzni, Hastalık İzni ve Refakat İzni Hakları (2026)
Yazıyı Paylaş
Somut dosyanız için hukuki değerlendirme alın.

Dosyanın niteliği, süreler ve uygulanacak mevzuat somut olay bazında değerlendirilir.

0%
Hesaplanıyor...
Aradığınız içeriği bulamadınız mı?

Hukuki konunuz farklı bir başlık altında değerlendiriliyor olabilir. Faaliyet alanlarını inceleyebilir veya iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

WhatsApp Hattı

Daha hızlı iletişime geçmek ve detaylı bilgi almak için hemen mesaj gönderin.

+90 551 411 81 81
HH
HankaHukuk

https://hankahukuk.com

İLGİLİ İÇERİKLER
Benzer hukuki içerikler.
YAZI
26 dk
Genel
4/B Sözleşmeli Personel Disiplin Cezaları ve Sözleşme Feshi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesi kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarında[…]

Devamını Gör
YAZI
23 dk
Genel
TCDD Görevde Yükselme ve Ünvan Değişikliği Sınavı Davası

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) ile TCDD Taşımacılık AŞ[…]

Devamını Gör
YAZI
15 dk
Genel
Verilen Emir ve Görevleri Tam ve Zamanında Yapmamak: 657 Sayılı Kanun 125/C-a Disiplin Suçu

Devlet memurlarının kendilerine verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yerine getirmeleri,[…]

Devamını Gör