Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan uzman çavuş, astsubay ve subayların amirleriyle olan ilişkileri, yalnızca görev saatleriyle sınırlı olmayan mesleki yükümlülükler içermektedir. Jandarma teşkilatının hiyerarşik yapısı gereğince personelin amir ve üstlerine karşı belirli saygı ve nezaket kurallarına uyması beklenmektedir. Ancak bu yükümlülüğün kapsamı, görev sırasında ve görev dışında gerçekleşen davranışlar bakımından aynı değildir. Özellikle personelin izinli olduğu zamanlarda, mesai saatleri dışında veya özel yaşamında amiriyle yaşadığı anlaşmazlıkların disiplin hukuku kapsamında değerlendirilmesi, özel hayatın korunması ile mesleki disiplinin sürdürülmesi arasında hassas bir hukuki denge kurulmasını gerektirmektedir.
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun kapsamında jandarma görev dışında amire saygısızlık fiili, üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasını gerektiren disiplinsizlikler arasında düzenlenmiştir. Buna karşılık görev sırasında amir veya üstlere saygısız davranmak, aynı Kanun’da daha ağır bir yaptırıma tabi tutulmuştur. Kanun koyucunun görev sırasında ve görev dışında gerçekleşen davranışları farklı disiplin cezalarıyla karşılaması, olayın gerçekleştiği zamanın ve koşulların doğru belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.
Özellikle jandarma uzman erbaş ve astsubaylar hakkında yürütülen disiplin soruşturmalarında, amirle yaşanan sözlü tartışmalar, telefon görüşmeleri, mesajlaşma uygulamalarında kullanılan ifadeler veya sosyal ortamlardaki anlaşmazlıklar disiplin cezasına konu olabilmektedir. Bununla birlikte amirin herhangi bir davranışı saygısızlık olarak değerlendirmesi, tek başına disiplin cezası verilmesini haklı kılmaz. Personelin hangi söz veya davranışı gerçekleştirdiği, bu davranışın hangi koşullarda meydana geldiği, muhatabın olay sırasındaki konumu ve isnat edilen fiilin hukuken geçerli delillerle ortaya konulup konulmadığı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Jandarma personelinin özel hayatında amirinden farklı düşüncelere sahip olması, kendisine yönelik bir haksızlığa itiraz etmesi veya hukuka uygun şekilde şikâyette bulunması, kendiliğinden saygısızlık oluşturmaz. Buna karşılık görev dışında bulunulması da amir veya üstlere yönelik her türlü aşağılayıcı davranışın disiplin sorumluluğu dışında kalacağı anlamına gelmemektedir. Bu nedenle hukuki değerlendirmede esas alınması gereken husus, mesai saatlerinin sona ermiş olmasından ziyade somut davranışın niteliği ve kanunda düzenlenen disiplinsizliğin unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediğidir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Hangi Disiplin Cezasını Gerektirir?
7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinin beşinci alt bendinde, üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasını gerektiren fiiller arasında şu düzenlemeye yer verilmiştir:
“Görev dışında amir veya üstlerine saygısız davranmak.”
Kanun hükmünde, disiplin cezasının uygulanabilmesi için davranışın görev dışında gerçekleşmesi ve amir veya üst konumundaki kişiye yönelik saygısızlık niteliği taşıması öngörülmüştür. Ancak hangi davranışların saygısızlık oluşturacağına ilişkin ayrıntılı bir tanıma bu hükümde yer verilmemiştir.
Bu nedenle disiplin soruşturmasında yalnızca personelin saygısız davrandığının belirtilmesi yeterli değildir. Saygısızlık olarak nitelendirilen sözlerin, hareketlerin veya davranışların somut biçimde ortaya konulması gerekir. Özellikle bir tartışma sırasında kullanılan ifadelerin hangi bağlamda söylendiği, karşı tarafın davranışları ve olayın gelişimi önem taşımaktadır.
Örneğin izinli olduğu sırada amiriyle karşılaşan bir jandarma uzman çavuşun, kendisine yöneltilen bir konuda nezaket kurallarını ihlal edecek biçimde davranması disiplin sorumluluğuna neden olabilir. Buna karşılık aynı personelin amirinin görüşüne katılmadığını uygun ifadelerle açıklaması veya hukuki haklarını kullanacağını belirtmesi, tek başına saygısızlık olarak kabul edilmemelidir.
Disiplin hukukunda önemli olan, amirin kişisel olarak rahatsızlık duyması değil, personelin davranışının objektif olarak mesleki saygı ve nezaket yükümlülüğünü ihlal edip etmediğinin belirlenmesidir.
7068 Sayılı Kanun Jandarma Uzman Çavuş ve Astsubaylara Uygulanır mı?
7068 sayılı Kanun, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkin disiplin hükümlerini düzenlemektedir. Kanunun kapsamına ilişkin 2’nci maddesi uyarınca jandarma subayları, astsubayları, sözleşmeli subay ve astsubayları, uzman jandarmalar, uzman erbaşlar ve kanunda belirtilen diğer personel statüleri bu düzenlemenin kapsamındadır.
Dolayısıyla Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde görev yapan bir uzman çavuşun görev dışında amirine saygısız davrandığı iddiasıyla hakkında disiplin soruşturması yürütülmesi ve kanuni şartların gerçekleşmesi hâlinde aylıktan kesme cezası verilmesi mümkündür.
Bununla birlikte jandarma teşkilatında görev yapan bütün personelin aynı disiplin rejimine tabi olduğu söylenemez. Özellikle Jandarma Genel Komutanlığı emrine verilen yükümlü erbaş ve erler bakımından 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu hükümleri uygulanmaktadır.
Bu ayrım önemlidir. Çünkü 6413 sayılı Kanun’da hizmet dışında amir veya üste saygısızlık farklı bir yaptırım kapsamında düzenlenmişken, profesyonel jandarma personeli bakımından uygulanacak 7068 sayılı Kanun’da aynı nitelikteki fiil üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasına bağlanmıştır.
Bu nedenle bir jandarma uzman çavuş hakkında disiplin değerlendirmesi yapılırken, Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin farklı disiplin rejimine ilişkin düzenlemelerinin doğrudan uygulanması doğru değildir.
Jandarma Personelinin Görev Dışında Amirine Karşı Saygı Yükümlülüğü
Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Personel Yönetmeliği’nin 20’nci maddesinde, personelin resmî sıfatının gerektirdiği itibar ve güvene layık olduğunu hizmet içindeki ve dışındaki davranışlarıyla göstermesi gerektiği düzenlenmiştir. Aynı maddede personelin amirlerine, üstlerine, meslektaşlarına, astlarına ve diğer kişilere karşı nazik ve saygılı davranması öngörülmüştür.
Jandarma ve Sahil Güvenlik Personelinin Hizmet Esasları Hakkında Yönetmelik’in 8’inci maddesinde de astın görevlerine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Bu kapsamda personelin resmî veya özel bir iş nedeniyle amir veya üstüyle ilişkide bulunduğunda mesleki usul, görgü, nezaket ve disiplin kurallarına uygun davranması gerekmektedir.
Bu düzenlemeler, jandarma personelinin mesleki saygı yükümlülüğünün yalnızca fiilen görev yaptığı zamanlarla sınırlı olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte görev dışında da belirli yükümlülüklerin devam etmesi, personelin özel hayatının tamamen idarenin denetimine bırakıldığı anlamına gelmez.
Jandarma personeli de diğer bireyler gibi özel hayatın korunması, ifade özgürlüğü ve hak arama özgürlüğü gibi anayasal haklara sahiptir. Bu hakların sınırlandırılması ancak kanuni dayanakların bulunması ve somut olayın koşullarına göre gerekli ve ölçülü bir müdahale yapılması hâlinde meşru kabul edilebilir.
Dolayısıyla jandarma görev dışında amire saygısızlık iddiasında, disiplin yükümlülüğü ile personelin temel hakları birlikte değerlendirilmelidir. Amir ve üstlerin mesleki otoritesinin korunması amacı, personelin bütün özel ilişkilerinin disiplin cezasına konu edilmesini haklı kılamaz.
Amir ve Üst Kavramları Arasındaki Fark
7068 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde amir, kadro ve kuruluş yönünden bağlı olunan kişi ile amir olarak yetkilendirilmiş diğer kişiler şeklinde tanımlanmıştır. Üst kavramı ise makam, rütbe veya kıdem büyüklüğünü ifade etmektedir.
Bu nedenle bir jandarma personelinin doğrudan görev yaptığı komutanıyla olan ilişkisi ile rütbe veya kıdem bakımından kendisinden üstün bir personelle olan ilişkisi her durumda aynı hiyerarşik konumdan kaynaklanmaz.
Ancak incelenen disiplin hükmünde hem amir hem de üst kavramları birlikte kullanılmıştır. Dolayısıyla saygısızlık iddiasının yalnızca doğrudan disiplin amirine yönelik olması zorunlu değildir.
Örneğin bir ilçe jandarma komutanlığında görev yapan uzman çavuşun, kendi biriminde görev yapmayan ancak rütbe bakımından üst konumunda bulunan bir astsubaya yönelik davranışı da somut olayın özelliklerine göre ilgili hüküm kapsamında değerlendirilebilir.
Bununla birlikte muhatabın gerçekten amir veya üst konumunda bulunup bulunmadığı, olay tarihinde geçerli personel statüsü ve hiyerarşik ilişki dikkate alınarak belirlenmelidir.
Görev Dışında Amire Saygısız Davranmak Ne Anlama Gelir?
Görev dışında amire saygısız davranmak, personelin fiilen görevini yerine getirmediği bir zamanda amir veya üst konumundaki kişiye karşı mesleki saygı ve nezaket kurallarına aykırı davranışta bulunmasını ifade etmektedir.
Saygısızlık yalnızca sözlü ifadelerle gerçekleşmek zorunda değildir. Somut olayın koşullarına göre aşağılayıcı jestler, küçük düşürücü hareketler, muhatabı hedef alan kaba davranışlar veya mesleki hiyerarşiyle bağdaşmayan başka tutumlar da bu kapsamda değerlendirilebilir.
Ancak her nezaketsizliğin doğrudan aylıktan kesme cezasını gerektiren saygısızlık fiilini oluşturduğu söylenemez. Disiplin hukukunda fiilin niteliği, ağırlığı ve ilgili kanun hükmünün kapsamı dikkate alınmalıdır.
Örneğin görev dışında karşılaşılan bir amirin selamına karşılık verilmemesi, yalnızca olayın bu şekilde gerçekleştiğinin ileri sürülmesiyle doğrudan saygısızlık olarak nitelendirilmemelidir. Personelin amirini fark edip etmediği, olayın geçtiği ortam, ilgili selamlama kuralları ve personelin davranışının mahiyeti araştırılmalıdır.
Buna karşılık amiriyle karşılaşan personelin bilinçli şekilde aşağılayıcı hareketlerde bulunması veya açıkça küçük düşürmeyi amaçlayan davranışlar sergilemesi hâlinde disiplin sorumluluğu gündeme gelebilir. Böyle bir durumda da fiilin saygısızlık mı, küçümseme mi yoksa daha ağır başka bir disiplinsizlik mi oluşturduğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Görev Dışında Amire Saygısızlık ile Görev Sırasında Amire Saygısızlık Arasındaki Fark
7068 sayılı Kanun’da görev dışında amire saygısızlık ve görev sırasında amire saygısızlık farklı disiplin yaptırımları kapsamında düzenlenmiştir.
Kanunun 8/3-a-5 maddesinde görev dışında amir veya üstlerine saygısız davranmak üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasını gerektirirken, 8/4-a-7 maddesinde görev sırasında amir veya üstlerine saygısız davranmak dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirmektedir.
Bu ayrım, aynı davranışın farklı zaman ve koşullarda gerçekleştirilmesi nedeniyle farklı disiplin yaptırımlarına konu olabileceğini göstermektedir. Bu nedenle personelin olay sırasında gerçekten görevli olup olmadığının tespit edilmesi önem taşır.
Örneğin günlük mesaisini tamamlayarak görev yerinden ayrılan bir jandarma astsubayının, akşam saatlerinde sosyal bir ortamda amiriyle tartışması hâlinde olayın görev dışı nitelikte olup olmadığı araştırılmalıdır.
Buna karşılık personelin fiilen görev yürüttüğü sırada amirine karşı saygısız davranması, daha ağır disiplin hükmü kapsamında değerlendirilebilir.
Burada yalnızca olayın gerçekleştiği saat esas alınmamalıdır. Jandarma teşkilatında gece görevleri, nöbetler, geçici görevlendirmeler ve diğer hizmet düzenlemeleri nedeniyle personel olağan mesai saatlerinin dışında da görevli bulunabilir.
Bu nedenle gece saatlerinde gerçekleşen bir olayın mutlaka görev dışında meydana geldiği söylenemez. Aynı şekilde personelin kurum binasında bulunması da her durumda fiilen görev yaptığını kanıtlamaz.
Görev sırasında veya görev dışında bulunma durumu, yalnızca saate veya olayın geçtiği yere göre değil, personelin olay anındaki gerçek görev yükümlülüğüne göre belirlenmelidir.
Mesai Bitiminden Sonra Karakolda Yaşanan Tartışma Görev Dışında mı Sayılır?
Bir jandarma personelinin mesai bitiminden sonra karakolda bulunması ve amiriyle tartışması hâlinde, olayın görev sırasında mı yoksa görev dışında mı gerçekleştiğinin belirlenmesi somut koşullara bağlıdır.
Örneğin mesaisi tamamlanan ve herhangi bir görev yükümlülüğü bulunmayan personelin kişisel bir nedenle karakolda kaldığı sırada yaşanan tartışma, görev dışı davranış olarak değerlendirilebilir.
Buna karşılık personelin nöbet devir teslim işlemlerini yürüttüğü, görevlendirme kapsamında karakolda bulunduğu veya hizmetin gerektirdiği bir işi yerine getirdiği sırada yaşanan olayın görev dışı olduğu kendiliğinden kabul edilemez.
Bu nedenle soruşturma kapsamında görev çizelgeleri, nöbet kayıtları, olayın gerçekleştiği saat ve personelin o anda hangi nedenle kurumda bulunduğu araştırılmalıdır.
İzinliyken Amire Saygısızlık Disiplin Cezası Gerektirir mi?
Jandarma personelinin yıllık izinli, mazeret izinli veya istirahatli olması, amir ve üstlerine karşı bütün mesleki saygı yükümlülüklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
7068 sayılı Kanun’da görev dışında amire saygısız davranmanın ayrıca düzenlenmiş olması, izinli personelin de somut davranışına göre disiplin sorumluluğuyla karşılaşabileceğini göstermektedir.
Örneğin yıllık iznini kullanan bir jandarma uzman çavuşun, özel bir davette karşılaştığı amirine karşı aşağılayıcı ifadeler kullanması hâlinde disiplin soruşturması gündeme gelebilir.
Ancak personelin izinli olduğu sırada amiriyle aynı görüşte olmaması, kişisel bir konuda tartışması veya kendisine yöneltilen haksız bir davranışa nezaket kuralları içerisinde karşılık vermesi, otomatik olarak saygısızlık fiilini oluşturmaz.
Önemli olan olayın hangi koşullarda gerçekleştiği ve kullanılan söz veya hareketlerin objektif olarak disiplin hukuku bakımından hangi niteliği taşıdığıdır.
Jandarma Uzman Çavuşun İzinli Olması Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı?
İzinli olmak, fiilin görev dışında gerçekleştiğinin belirlenmesinde önemli bir olgudur. Ancak tek başına disiplin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Bununla birlikte izinli personelin özel yaşamında gerçekleştirdiği davranışların değerlendirilmesinde özel hayatın korunması, ifade özgürlüğü ve müdahalenin ölçülülüğü ilkeleri dikkate alınmalıdır.
Örneğin ailevi veya kişisel bir anlaşmazlığın yaşandığı ortamda kullanılan ifadelerin gerçekten amirlik sıfatına yönelik bir saygısızlık mı yoksa olağan kişiler arası uyuşmazlık kapsamında kalan davranışlar mı olduğu araştırılmalıdır.
Disiplin cezası verilmeden önce olayın özel yaşamla bağlantısı, mesleki hiyerarşi üzerindeki etkisi ve fiilin ağırlığı somut şekilde ortaya konulmalıdır.
Jandarma Personelinin Amirine WhatsApp Üzerinden Saygısız Davranması
Jandarma personelinin amirleriyle telefon veya mesajlaşma uygulamaları üzerinden gerçekleştirdiği görüşmeler, görev dışında amire saygısızlık iddialarında önemli bir uyuşmazlık konusu olabilmektedir.
Özellikle WhatsApp üzerinden gönderilen mesajlarda kullanılan ifadelerin yanlış anlaşılması, konuşmanın yalnızca belirli bölümlerinin paylaşılması veya mesajın yazıldığı koşulların göz ardı edilmesi disiplin soruşturmasının sağlıklı yürütülmesini güçleştirebilir.
Bir jandarma uzman çavuşun mesai saatleri dışında amirine gönderdiği mesajın saygısızlık oluşturup oluşturmadığı değerlendirilirken, mesajın tam içeriği, önceki yazışmalar, konuşmanın konusu ve kullanılan ifadelerin bağlamı incelenmelidir.
Örneğin personelin kendisine yöneltilen bir uygulamayı hukuka aykırı bulduğunu bildirmesi veya konu hakkında açıklama istemesi, sırf amirin görüşüne katılmadığı gerekçesiyle disiplin cezasına konu edilmemelidir.
Buna karşılık amiri hedef alan açıkça aşağılayıcı, küçük düşürücü veya mesleki saygı yükümlülüğüyle bağdaşmayan mesajlar, somut olayın niteliğine göre disiplin sorumluluğuna neden olabilir.
Ancak böyle bir durumda da mesajın yalnızca saygısızlık mı yoksa kanunda ayrıca düzenlenmiş hakaret, küçümseme veya tehdit fiillerinden birini mi oluşturduğu belirlenmelidir.
WhatsApp Ekran Görüntüsü Tek Başına Disiplin Cezası İçin Yeterli midir?
WhatsApp ekran görüntüleri, hukuka uygun şekilde elde edilmeleri ve doğruluklarının belirlenmesi hâlinde disiplin soruşturmasında delil olarak değerlendirilebilir.
Bununla birlikte ekran görüntüsünün varlığı, içeriğinin her durumda doğru ve eksiksiz olduğunu göstermez. Görüşmenin yalnızca belirli bölümlerinin dosyaya sunulması, personelin mesajlarının önceki konuşmalardan bağımsız değerlendirilmesi veya ekran görüntülerinin kaynağının belirlenememesi ispat sorunlarına neden olabilir.
Örneğin bir jandarma astsubayının amirine gönderdiği mesajın yalnızca son cümlesinin dosyaya alınması, önceki mesajlarda hangi konunun tartışıldığının anlaşılamamasına yol açabilir.
Bu nedenle personelin yazışmaların tamamının değerlendirilmesini talep etmesi, mesajların tarih ve saat bilgilerinin incelenmesini istemesi ve gerekiyorsa dijital verilerin teknik incelemeye tabi tutulmasını talep etmesi önemlidir.
Öte yandan özel yazışmaların hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmesi hâlinde delilin kullanılabilirliği, özel hayatın gizliliği ve haberleşmenin korunması bakımından ayrıca incelenmelidir.
Jandarma Personelinin Sosyal Medyada Amirini Eleştirmesi Disiplinsizlik midir?
Jandarma personelinin sosyal medya paylaşımlarında amir veya üstleri hakkında değerlendirmelerde bulunması, ifade özgürlüğü ile mesleki disiplin arasındaki ilişkinin önem kazandığı alanlardan biridir.
Personelin bir idari uygulamanın hukuka aykırı olduğunu düşünmesi, görev dağılımında adaletsizlik yaşandığını ileri sürmesi veya kişisel haklarının ihlal edildiğini açıklaması, tek başına saygısızlık anlamına gelmez.
Bununla birlikte söz konusu düşüncelerin ifade edilme biçimi, paylaşımın hedef aldığı kişiler, kullanılan dil ve içeriğin kurumsal disiplin üzerindeki etkisi de değerlendirilmelidir.
Örneğin bir jandarma astsubayının çalışma koşullarına ilişkin genel ve ölçülü bir eleştiri yapması ile amirini doğrudan aşağılayan veya kişilik haklarını hedef alan ifadeler kullanması aynı hukuki nitelikte değildir.
Ayrıca sosyal medya paylaşımının yalnızca mesleki eleştiri niteliğinde olduğu durumlarda, 7068 sayılı Kanun’da düzenlenen farklı disiplin hükümlerinin kapsamı ve Anayasa’nın ifade özgürlüğüne ilişkin güvenceleri birlikte değerlendirilmelidir.
Paylaşımın görev dışında yapılmış olması, disiplin cezası uygulanmasını kendiliğinden engellemez. Ancak paylaşıma konu ifadelerin gerçekten saygısızlık oluşturduğu ortaya konulmadan yalnızca amirin eleştirilmiş olması nedeniyle ceza verilmesi de hukuka uygun kabul edilemez.
Sosyal Medyada Amir Hakkında İsim Vermeden Paylaşım Yapılması
Bir jandarma personelinin sosyal medya hesabından amirini doğrudan isimlendirmeden paylaşım yapması hâlinde, paylaşımın kime yönelik olduğu ve hangi anlamı taşıdığı araştırılmalıdır.
Örneğin görev yerindeki idari uygulamaları eleştiren genel ifadelerin belirli bir amiri hedef aldığı ileri sürülüyorsa, bu sonuca hangi somut olgular üzerinden ulaşıldığı açıklanmalıdır.
İsim kullanılmamış olması, paylaşımın belirli bir kişiye yönelmediğini her durumda göstermeyebilir. Buna karşılık genel ifadelerden hareketle personelin mutlaka amirini hedef aldığı sonucuna ulaşılması da doğru değildir.
Disiplin soruşturmasında paylaşımın tamamı, kullanıldığı bağlam, ilgili olaylar ve personelin açıklamaları birlikte değerlendirilmelidir.
Görev Dışında Amire Saygısızlık ile Amir veya Üste Hakaret Arasındaki Fark
7068 sayılı Kanun’da görev dışında amire saygısız davranmak ile amir veya üste hakaret etmek ayrı disiplin fiilleri olarak düzenlenmiştir.
Kanunun 8/5-ç-7 maddesinde “Amir veya üste hakaret etmek” fiili, yirmi dört ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren disiplinsizlikler arasında yer almaktadır.
Bu nedenle bir jandarma personelinin amirine karşı kullandığı ifadelerin saygısızlık mı yoksa hakaret mi oluşturduğu, uygulanacak disiplin yaptırımını doğrudan etkileyen önemli bir hukuki ayrımdır.
Her kaba veya nezaketsiz sözün hakaret niteliğinde olduğu söylenemez. Hakaretin değerlendirilmesinde kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnadı ya da sövme niteliğindeki ifadeler önem taşımaktadır.
Örneğin bir personelin amirine karşı nezaket sınırlarını aşan ancak doğrudan hakaret oluşturmayan ifadeler kullanması ile amirinin kişilik değerlerini ağır biçimde hedef alan sözler söylemesi farklı hukuki değerlendirmeleri gerektirebilir.
Bununla birlikte hakaret ile saygısızlık arasındaki ayrım yalnızca kullanılan kelimelerin tek başına incelenmesiyle yapılmamalıdır. Olayın gerçekleşme koşulları, konuşmanın bütünü ve kullanılan ifadelerin objektif anlamı dikkate alınmalıdır.
Disiplin cezası verilmeden önce fiilin doğru hukuki nitelendirilmesi, özellikle hafif bir disiplinsizliğin ağır bir yaptırımla karşılanmasının önlenmesi bakımından zorunludur.
Amir veya Üstü Küçümsemek ile Saygısız Davranmak Aynı Şey midir?
7068 sayılı Kanun’un 8/5-ç-8 maddesinde amir veya üstlerini söz, yazı, tutum veya davranışlarıyla küçümsemek, yirmi dört ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller arasında düzenlenmiştir.
Bu hüküm, görev dışında amire saygısızlık fiilinden daha ağır bir disiplin yaptırımı içermektedir. Dolayısıyla personelin belirli bir davranışının saygısızlık mı yoksa küçümseme mi oluşturduğunun belirlenmesi önem taşır.
Küçümseme niteliğindeki davranışlarda muhatabın makamının, mesleki konumunun veya kişiliğinin aşağılanması, değersiz gösterilmesi ya da küçük düşürülmesi gibi unsurlar ön plana çıkabilir. Ancak her saygısız davranışın doğrudan küçümseme olarak kabul edilmesi doğru değildir.
Örneğin görev dışında yaşanan ani bir tartışmada nezaket kurallarına aykırı tepki gösterilmesi ile amirin kişiliğini veya mesleki makamını sistemli biçimde değersizleştiren ifadelerin kullanılması aynı hukuki nitelikte olmayabilir.
İdarenin hangi disiplin hükmünü uyguladığı kadar, seçilen hükmün somut olaya neden uygun görüldüğünü de gerekçelendirmesi gerekir.
Jandarma Personelinin Amiri Hakkında Şikâyette Bulunması Saygısızlık mıdır?
Jandarma personelinin amiri hakkında hukuka uygun şekilde müracaat veya şikâyette bulunması, tek başına saygısızlık olarak değerlendirilmemelidir.
Anayasa’nın 36’ncı maddesinde hak arama özgürlüğü, 74’üncü maddesinde ise dilekçe hakkı güvence altına alınmıştır. Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Personel Yönetmeliği’nde de personelin müracaat ve şikâyet hakkına ilişkin hükümler bulunmaktadır.
Dolayısıyla jandarma personeli, kendisine yönelik hukuka aykırı olduğunu düşündüğü bir işlem veya davranış nedeniyle yetkili mercilere başvurabilir.
Örneğin uzman çavuşun, amirinin görev dağılımında kendisine karşı ayrımcı uygulamalarda bulunduğunu ileri sürerek usulüne uygun dilekçe vermesi, sırf amirin bu iddiadan rahatsız olması nedeniyle disiplin cezasını gerektirmez.
Ancak şikâyetin sunuluş biçimi, içeriği ve kullanılan ifadeler ayrı bir hukuki değerlendirmeye konu olabilir. Personelin şikâyet hakkını kullanırken açıkça hakaret veya başka bir disiplinsizlik oluşturan davranışlarda bulunması hâlinde ilgili hükümlerin uygulanması gündeme gelebilir.
Bu nedenle disiplin soruşturmasında şikâyetin haklı olup olmadığı kadar, personelin başvuru hakkını kullanması nedeniyle cezalandırılıp cezalandırılmadığı da önem taşımaktadır.
Anayasa Mahkemesinin Amir ve Üstlere Yönelik Eleştirilere İlişkin Yaklaşımı
Anayasa Mahkemesinin 15.09.2020 tarihli, Barış Koç başvurusu hakkında verdiği karar, kamu görevlilerinin amir ve üstlerine yönelik açıklamalarının ifade özgürlüğü bakımından değerlendirilmesine ilişkin önemli ilkeler içermektedir.
2016/11722 başvuru numaralı uyuşmazlıkta, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapan personelin üst komutanlığına sunduğu dilekçede kullandığı ifadeler nedeniyle disiplin cezasıyla cezalandırılması söz konusudur.
Başvurucu, görev ve nöbet düzenine ilişkin bazı uygulamaları eleştirmiş, bu uygulamaların personel arasında olumsuz sonuçlara neden olabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştur. Ancak dilekçede kullanılan bazı ifadelerin askerî yazışma ve nezaket kurallarına aykırı olduğu değerlendirilerek hakkında kınama cezası uygulanmıştır.
Anayasa Mahkemesi, kamu görevlilerinin ve askerî personelin de ifade özgürlüğünden yararlandığını vurgulamış, ilgili dilekçede kullanılan ifadelerin bağlamını ve başvurucunun dile getirdiği sorunların niteliğini değerlendirmiştir.
Mahkeme, başvurucunun dilekçesinde kullandığı ifadelerin saygısız, sert ve katı bir üslup taşımadığını, belirli uygulamalara yönelik eleştiri ve öneriler içerdiğini dikkate alarak ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir.
Bu kararın doğrudan 7068 sayılı Kanun kapsamında görev dışında amire saygısızlık nedeniyle verilmiş bir disiplin cezasına ilişkin olmadığı belirtilmelidir. Uyuşmazlık, Türk Silahlı Kuvvetleri personeline uygulanan farklı bir disiplin rejimiyle ilgilidir.
Bununla birlikte karar, jandarma personeline yönelik disiplin işlemlerinin anayasal denetiminde de dikkate alınabilecek önemli bir yaklaşımı ortaya koymaktadır.
Amir veya üstlere yönelik her eleştiri, sırf hiyerarşik ilişki içerisinde gerçekleştiği için saygısızlık olarak kabul edilemez. İfade özgürlüğüne müdahalenin gerekliliği ve ölçülülüğü, kullanılan ifadelerin gerçek anlamı ve olayın koşulları içerisinde değerlendirilmelidir.
Bu nedenle jandarma görev dışında amire saygısızlık iddiasıyla yürütülen soruşturmalarda, personelin kullandığı ifadelerin bir eleştiri, açıklama, hukuki itiraz veya gerçekten saygısızlık oluşturan davranış niteliğinde olup olmadığı ayrıntılı şekilde incelenmelidir.
Özel Hayatın Korunması ile Jandarmada Disiplin Sorumluluğu
Jandarma personelinin görev dışındaki davranışlarının disiplin hukukuyla ilişkilendirilmesi, özel hayatın korunması bakımından önem taşımaktadır.
Anayasa’nın 20’nci maddesinde özel hayatın gizliliği ve korunması güvence altına alınmıştır. Bununla birlikte kamu görevlilerinin mesleki statülerinden kaynaklanan bazı yükümlülüklerinin görev dışında da devam etmesi mümkündür.
Ancak kamu hizmetinin gerektirdiği saygınlığın korunması amacı, personelin özel hayatındaki bütün davranışlarının disiplin yaptırımına bağlanabileceği anlamına gelmez.
Örneğin jandarma uzman çavuşun aile yaşamına ilişkin bir anlaşmazlık nedeniyle özel ortamda gerçekleştirdiği konuşmanın, yalnızca konuşmanın taraflarından birinin aynı zamanda üst rütbeli personel olması nedeniyle doğrudan disiplin cezasına konu edilmesi hukuken tartışmalı olabilir.
Bu durumda olayın mesleki hiyerarşiyle bağlantısı, muhataplar arasındaki ilişki, davranışın niteliği ve müdahalenin zorunlu olup olmadığı araştırılmalıdır.
Bununla birlikte özel hayatın korunması, amir veya üstlerin kişilik haklarını ihlal eden bütün davranışların disiplin hukuku dışında kalmasını sağlamaz.
Bu nedenle disiplin soruşturmasında özel hayatın korunması ile mesleki disiplinin sürdürülmesi arasında somut ve gerekçeli bir denge kurulması gerekir.
Jandarma Personelinin Amirle Özel Bir Tartışma Yaşaması
Jandarma personelinin görev dışında amiriyle tartışması, disiplin soruşturması bakımından olayın bütün koşullarının değerlendirilmesini gerektirir.
Bir tartışmada tarafların birbirlerine söyledikleri sözler, konuşmanın nasıl başladığı, hangi konu üzerinde anlaşmazlık yaşandığı ve olayın nasıl geliştiği önem taşımaktadır.
Örneğin mesai saatleri dışında karşılaştığı amirinin kendisine yönelik kişisel eleştirisine cevap veren uzman çavuşun davranışının saygısızlık oluşturup oluşturmadığı, yalnızca amirin şikâyetinden hareketle belirlenmemelidir.
Personelin kullandığı ifadelerin objektif anlamı, ses tonu, beden dili ve olayın gerçekleştiği ortam araştırılmalıdır.
Amirin tartışmayı başlatmış olması veya personele karşı olumsuz ifadeler kullanması, personelin her türlü karşı davranışını kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Ancak olayın gelişimi ve karşılıklı davranışlar, kusurun belirlenmesi ile cezanın ağırlığının değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
Disiplin hukukunda olayın yalnızca son bölümünün değil, bütününün incelenmesi gerekir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Fiili Nasıl İspatlanır?
Disiplin cezasının hukuka uygun şekilde verilebilmesi için isnat edilen davranışın yeterli ve denetlenebilir delillerle ortaya konulması gerekir.
Görev dışında amire saygısızlık iddialarında olayın gerçekleştiği yer, zaman ve koşullar kadar, saygısızlık oluşturduğu ileri sürülen söz veya davranışların açıkça belirlenmesi önemlidir.
Örneğin bir jandarma uzman çavuşun amirine saygısız davrandığı belirtilerek tutanak düzenlenmişse, tutanakta kullanılan ifadelerin veya davranışların somut biçimde açıklanması gerekir.
Yalnızca personelin uygunsuz davranışlarda bulunduğu, amirine yakışmayacak şekilde cevap verdiği veya nezaket kurallarına aykırı hareket ettiği gibi genel değerlendirmeler, fiilin hangi davranışla gerçekleştiğinin anlaşılmasını güçleştirebilir.
Disiplin soruşturmasında varsa olay yerindeki tanıkların ifadeleri, hukuka uygun şekilde elde edilmiş görüntü ve ses kayıtları, mesajlaşmalar ve diğer belgeler birlikte değerlendirilmelidir.
İdarenin personel aleyhine olan deliller kadar lehine olan açıklama ve belgeleri de dikkate alması, soruşturmanın objektif şekilde yürütülmesi bakımından önem taşımaktadır.
Yalnızca Amirin Şikâyeti Disiplin Cezası İçin Yeterli midir?
Amirin şikâyeti disiplin soruşturmasının başlatılmasına neden olabilir. Ancak şikâyette bulunulması, isnat edilen fiilin gerçekleştiğinin kesin olarak kanıtlandığı anlamına gelmez.
Özellikle olayın taraflarının anlatımları arasında farklılık bulunması hâlinde, bu farklılıkların somut delillerle giderilmesi gerekir.
Örneğin amirin personelin kendisine bağırdığını ileri sürdüğü, personelin ise yalnızca açıklamada bulunduğunu savunduğu olayda, konuşmanın içeriği ve gerçekleşme biçimi araştırılmalıdır.
Olayı doğrudan gören tanıkların bulunması hâlinde beyanları değerlendirilebilir. Ancak tanıkların olayın tamamını mı yoksa yalnızca belirli bir bölümünü mü gördüğü önemlidir.
Amirin beyanı hukuken değerlendirilebilecek bir delil olmakla birlikte, olayın tarafı olmasından kaynaklanan özellikler de dikkate alınarak diğer delillerle birlikte incelenmelidir.
Tanık Beyanları Birbiriyle Çelişirse Ne Olur?
Tanık beyanları arasında çelişki bulunması hâlinde, soruşturma makamının bu çelişkilerin nedenlerini araştırması gerekir.
Örneğin bir tanığın personelin amirine bağırdığını, diğer tanığın ise konuşmanın normal ses tonuyla gerçekleştiğini belirtmesi hâlinde, olayın geçtiği ortam ve tanıkların olay yerine uzaklıkları önem taşıyabilir.
Benzer şekilde bazı tanıkların yalnızca tartışmanın son bölümünü görmesi, olayın başlangıcına ilişkin açıklamalarının sınırlı kalmasına neden olabilir.
Çelişkili beyanlar arasında hangi anlatımın neden üstün tutulduğu gerekçelendirilmeden ceza verilmesi, işlemin hukuka uygunluğu bakımından tartışma yaratabilir.
Bu nedenle tanık beyanlarının yalnızca sayısal çoğunluğuna değil, içeriklerine ve olayla bağlantılarına göre değerlendirme yapılmalıdır.
Görev Dışında Amire Saygısızlık Nedeniyle Disiplin Savunması Nasıl Hazırlanmalıdır?
Jandarma personeli hakkında görev dışında amire saygısızlık nedeniyle disiplin soruşturması yürütülüyorsa, hazırlanacak savunmanın doğrudan isnat edilen fiilin unsurlarına yönelmesi gerekir.
Öncelikle olayın hangi tarihte, nerede ve hangi koşullarda meydana geldiği belirlenmelidir. Personelin olay sırasında görevli olup olmadığı, amir veya üstle hangi nedenle karşılaştığı ve tartışmanın nasıl başladığı açıklanmalıdır.
Ardından saygısızlık oluşturduğu ileri sürülen söz ve davranışlar değerlendirilmelidir. Savunma isteme yazısında hangi sözlerin kullanıldığı açıkça belirtilmemişse, isnadın somutlaştırılması ve gerekli belgelerin incelenmesi önem taşır.
Personelin kendisine yöneltilen iddiayı kabul etmediği durumlarda, olayın gerçek gelişimini ortaya koyan açıklamalar yapılmalıdır. Tanıkların olayın yalnızca belirli bir bölümünü gördüğü, mesajların eksik sunulduğu veya kullanılan ifadelerin bağlamından koparıldığı ileri sürülüyorsa bu hususlar somut biçimde açıklanmalıdır.
Ayrıca olayın görev sırasında mı yoksa görev dışında mı gerçekleştiği konusunda uyuşmazlık bulunması hâlinde, görev çizelgeleri ve diğer kayıtların incelenmesi talep edilmelidir.
Savunmada yalnızca personelin daha önce disiplin cezası almamış olması veya uzun yıllar görev yapmış bulunması gibi genel açıklamalara dayanılması yeterli olmayabilir.
Öncelikle isnat edilen fiilin gerçekleşip gerçekleşmediği, ardından davranışın gerçekten saygısızlık oluşturup oluşturmadığı ve son olarak cezanın ağırlığı değerlendirilmelidir.
Jandarma Disiplin Savunmasında İfade Özgürlüğü Nasıl İleri Sürülür?
Personelin amirine yönelik açıklamasının eleştiri veya hukuki itiraz niteliğinde olduğu durumlarda, ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirme yapılması talep edilebilir.
Örneğin uzman çavuşun görev dağılımında yaşanan adaletsizliği dile getirdiği veya hakkında tesis edilen bir işlemi hukuka aykırı bulduğunu belirttiği olayda, kullanılan ifadelerin gerçek anlamı açıklanmalıdır.
Ancak ifade özgürlüğünün bulunması, hakaret veya tehdit içeren bütün davranışların hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle savunmada yalnızca ifade özgürlüğüne genel olarak atıfta bulunmak yerine, personelin kullandığı sözlerin neden meşru eleştiri niteliğinde olduğu ve hangi gerekçeyle saygısızlık olarak değerlendirilemeyeceği somut biçimde ortaya konulmalıdır.
Anayasa Mahkemesinin ifade özgürlüğüne ilişkin değerlendirmeleri de bu kapsamda hukuki argüman olarak kullanılabilir.
Jandarma Disiplin Savunması İçin Kaç Gün Süre Verilir?
7068 sayılı Kanun’un 31’inci maddesi uyarınca disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
Aynı maddeye göre savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Bu süre, personelin kendisine yöneltilen isnadı öğrenebilmesi ve savunmasını hazırlayabilmesi bakımından önemli bir güvencedir.
Savunma isteme yazısında isnat edilen davranışın yeterli açıklıkta belirtilmesi gerekir. Örneğin yalnızca görev dışında amire saygısız davranıldığı ifadesinin kullanılması, hangi olayın ve hangi sözlerin disiplin cezasına konu edildiğinin anlaşılmasını güçleştirebilir.
Personelin kendisinden savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkı bulunmaktadır.
Bu nedenle ilgili mesajların, tutanakların, tanık beyanlarının ve diğer delillerin incelenmesi, personelin etkili şekilde savunma yapabilmesinin önemli unsurlarındandır.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Cezası Kaç Günlüktür?
7068 sayılı Kanun’un 8/3-a-5 maddesine göre görev dışında amir veya üstlerine saygısız davranmak, üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasını gerektirmektedir.
Ancak kanunda üç günlüğe kadar ifadesinin kullanılması, her olayda mutlaka üç günlük aylıktan kesme cezası uygulanacağı anlamına gelmez.
7068 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesinde disiplin cezası vermeye yetkili makamların takdir yetkilerini ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli biçimde kullanmaları gerektiği düzenlenmiştir.
Bu nedenle fiilin işleniş biçimi, gerçekleştiği zaman ve yer, hizmet üzerindeki olumsuz etkisi, personelin kusur derecesi ve önceki disiplin durumu cezanın belirlenmesinde önem taşımaktadır.
Örneğin anlık tartışma sırasında gerçekleşen ve hizmet üzerinde belirgin bir etki yaratmayan davranış ile geniş bir topluluk içerisinde gerçekleştirilen, amirin mesleki otoritesini doğrudan etkileyen davranışların aynı ağırlıkta değerlendirilmesi zorunlu değildir.
Bununla birlikte cezanın daha düşük gün sayısında belirlenmesi de disiplin fiilinin gerçekten gerçekleştiğinin ortaya konulması gereğini ortadan kaldırmaz.
Bir Derece Hafif Disiplin Cezası Uygulanabilir mi?
7068 sayılı Kanun’un 7’nci maddesine göre kurumda geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu bulunan ve iyi veya çok iyi derecede değerlendirme puanı alan personel hakkında, kanuni şartların bulunması hâlinde bir derece hafif disiplin cezası uygulanabilir.
Bu düzenleme, her olayda mutlaka hafif ceza verilmesi gerektiği anlamına gelmez. Ancak personelin geçmiş hizmetleri ve değerlendirme puanları gibi hususlar somut olay kapsamında dikkate alınmalıdır.
Burada bir günlük veya üç günlük aylıktan kesme cezası belirlenmesi ile bir derece hafif disiplin cezası uygulanması birbirinden farklıdır.
Kanunun 7’nci maddesinde aylıktan kesme cezasının üst ve alt kademelerinin ağır veya hafif ceza sayılmayacağı ayrıca belirtilmiştir.
Bu nedenle disiplin cezasının bir derece hafifletilmesi talebinin, yalnızca gün sayısının azaltılması talebiyle aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekir.
Jandarma Aylıktan Kesme Cezasında Maaştan Ne Kadar Kesilir?
7068 sayılı Kanun’un 7’nci maddesi uyarınca aylıktan kesme cezası, zam ve tazminatlar hariç brüt aylık üzerinden hesaplanmaktadır.
Dolayısıyla jandarma uzman çavuşun veya astsubayın banka hesabına yatırılan net maaşı, doğrudan kesintiye esas alınmaz.
Örneğin kesintiye esas brüt aylığın 60.000 TL olduğu varsayımsal durumda, otuz günlük hesaplama üzerinden bir günlük kesinti 2.000 TL, iki günlük kesinti 4.000 TL ve üç günlük kesinti 6.000 TL olacaktır.
Bu örnek yalnızca hesaplama yöntemini açıklamak amacıyla verilmiştir. Gerçek kesinti miktarı personelin kesintiye esas aylık unsurları üzerinden belirlenmelidir.
Ayrıca 7068 sayılı Kanun’un 33’üncü maddesi uyarınca aylıktan kesme cezası, kesinleşme tarihini takip eden aybaşında uygulanır.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Cezasında Zamanaşımı
7068 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesinde disiplin soruşturmasına başlama ve disiplin cezası verme yetkisinin zamanaşımına ilişkin hükümler düzenlenmiştir.
Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiiller bakımından, disiplinsizliğin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içerisinde disiplin soruşturmasına başlanmaması hâlinde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içerisinde disiplin cezası verilmemesi durumunda da zamanaşımı söz konusu olur. Kanunda mahkeme tarafından verilen belirli iptal kararları sonrasında yeniden değerlendirmeye ilişkin özel hükümler de bulunmaktadır.
Görev dışında amire saygısızlık iddiasında zamanaşımı hesabı bakımından olayın gerçekleştiği tarih ve disiplin amirinin olayı ne zaman öğrendiği önem taşımaktadır.
Örneğin personelin izinli olduğu sırada gerçekleşen bir tartışmanın haftalar sonra disiplin amirine bildirilmesi hâlinde, olay tarihi ile öğrenme tarihi birbirinden farklı olabilir.
Bu nedenle soruşturmanın başlatıldığı tarih, olayın öğrenildiğine ilişkin kayıtlar ve disiplin kararının tarihi birlikte incelenmelidir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?
7068 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesi uyarınca disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğinden itibaren on gün içerisinde yazılı itirazda bulunulabilir.
İtiraz kural olarak bir üst disiplin amirine yapılır. Ancak bazı makamlar tarafından doğrudan verilen disiplin cezaları bakımından özel itiraz mercileri ve doğrudan yargı yolu düzenlemeleri bulunmaktadır.
İtiraz dilekçesinde öncelikle olayın hangi koşullarda meydana geldiği, personelin hangi davranışının saygısızlık olarak nitelendirildiği ve bu nitelendirmenin neden hukuka aykırı olduğu açıklanmalıdır.
Özellikle olayın görev dışında gerçekleşmesine rağmen görev sırasında saygısızlık hükmünün uygulanması, personelin yalnızca eleştiri niteliğindeki açıklamalarının cezalandırılması veya delillerin eksik değerlendirilmesi gibi hususlar itiraz kapsamında ileri sürülebilir.
İtiraz merciinin, personelin somut ve önemli itirazlarını değerlendirmesi gerekir.
Kanuna göre itiraz üzerine önceki cezadan daha ağır bir disiplin cezası verilemez.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Disiplin Cezası İptal Davası
Jandarma personeline görev dışında amire saygısızlık nedeniyle verilen aylıktan kesme cezasının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, 7068 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi uyarınca kesinleşen disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
İptal davasında disiplin işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğu incelenmektedir.
Bu tür uyuşmazlıklarda işlemin sebep unsuru özellikle önemlidir. Çünkü disiplin cezasına dayanak yapılan davranışın gerçekten gerçekleştiği ve kanunda düzenlenen saygısızlık niteliği taşıdığı ortaya konulmalıdır.
Örneğin personelin amiriyle yaptığı konuşmanın yalnızca belirli bölümlerinin değerlendirilmesi veya tartışmanın gerçek koşullarının araştırılmaması, işlemin sebep unsuru bakımından hukuka aykırılık iddiasını gündeme getirebilir.
Benzer şekilde görev dışında gerçekleşen bir davranışın, görev sırasında saygısızlık olarak nitelendirilerek daha ağır bir ceza uygulanması, fiilin hukuki nitelendirilmesi bakımından tartışmalı olacaktır.
Savunma hakkının ihlal edilmesi, yetkisiz makam tarafından ceza verilmesi, zamanaşımı sürelerinin geçirilmesi veya cezanın ölçüsüz belirlenmesi de iptal davasında ileri sürülebilecek hukuka aykırılık nedenlerindendir.
Disiplin Cezası İptal Davası Açma Süresi Kaç Gündür?
7068 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde dava açma süresinin kesinleşen disiplin cezasının personele tebliğinden itibaren başlayacağı düzenlenmiştir.
İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi, özel bir düzenleme bulunmadıkça 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca altmış gündür.
Ancak cezanın hangi makam tarafından verildiği, idari itiraz yolunun bulunup bulunmadığı, itirazın kullanılıp kullanılmadığı ve cezanın hangi tarihte kesinleştiği somut olay bakımından önem taşır.
Bu nedenle disiplin cezasının ve varsa itiraz üzerine verilen kararın tebliğ tarihleri dikkatle belirlenmelidir.
Jandarma Uzman Çavuşun Amire Saygısızlık Nedeniyle Sözleşmesi Feshedilebilir mi?
Jandarma uzman erbaşlar bakımından disiplin cezalarının sonuçları, yalnızca aylıktan yapılan kesintiyle sınırlı olmayabilir.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu kapsamında görev yapan personelin sözleşme ve özlük işlemlerinde disiplin geçmişi önem taşıyabilmektedir.
Bununla birlikte görev dışında amire saygısız davranmak fiili için 7068 sayılı Kanun’da doğrudan meslekten çıkarma cezası öngörülmemiştir.
Bu fiilin kanuni karşılığı üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasıdır.
Ancak personelin aynı olayda daha ağır başka bir disiplinsizlik gerçekleştirmesi veya disiplin ceza puanlarına ilişkin kanuni şartların oluşması hâlinde farklı sonuçlar gündeme gelebilir.
Dolayısıyla bir uzman çavuşun görev dışında amirine saygısız davrandığı gerekçesiyle aylıktan kesme cezası alması, tek başına sözleşmesinin mutlaka feshedileceği anlamına gelmez.
Sözleşme feshi veya yenilememe işleminin hukuka uygunluğu, söz konusu işlemin dayandığı mevzuat ve somut gerekçeler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Cezasına İlişkin Örnek Olaylar
Örnek Olay: İzinli Uzman Çavuşun Amiriyle Tartışması
Bir jandarma uzman çavuş, yıllık iznini kullandığı sırada alışveriş merkezinde amiriyle karşılaşmış ve aralarında kişisel bir konuda tartışma yaşanmıştır.
Amir, personelin kendisine saygısız davrandığını ileri sürerek tutanak düzenlenmesini sağlamıştır. Uzman çavuş ise yalnızca kendisine yönelik ithamlara cevap verdiğini ve herhangi bir aşağılayıcı ifade kullanmadığını savunmaktadır.
Bu olayda tartışmanın hangi nedenle başladığı, tarafların kullandığı ifadeler ve olayın gerçekleşme biçimi araştırılmalıdır.
Personelin yalnızca kişisel görüşünü açıklaması veya kendisine yöneltilen iddialara cevap vermesi, tek başına saygısızlık oluşturmayabilir.
Örnek Olay: Jandarma Astsubayının WhatsApp Mesajı
Bir jandarma astsubayı, mesai saatleri dışında amirine gönderdiği mesajda, kendisi hakkında yapılan görevlendirmenin adil olmadığını belirtmiştir.
Amir, mesajın üslubunu saygısızlık olarak değerlendirerek disiplin soruşturması başlatmıştır.
Bu olayda mesajın tamamı, önceki konuşmalar ve kullanılan ifadelerin bağlamı değerlendirilmelidir.
Personelin kendisi hakkında yapılan işlemi eleştirmesi, sırf amirin bu eleştiriden rahatsızlık duyması nedeniyle disiplin cezası verilmesini haklı kılmayabilir.
Buna karşılık mesajda açıkça aşağılayıcı ifadeler bulunuyorsa, bunların hangi disiplin hükmünü oluşturduğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Örnek Olay: Mesai Sonrasında Karakolda Yaşanan Tartışma
Bir jandarma uzman çavuş, mesaisini tamamladıktan sonra kişisel eşyalarını almak üzere karakola dönmüş ve burada amiriyle tartışmıştır.
Personel hakkında görev sırasında amire saygısızlık hükmü uygulanarak dört ay kısa süreli durdurma cezası verilmiştir.
Bu olayda personelin olay anında gerçekten görevli olup olmadığı araştırılmalıdır.
Karakolda bulunması, tek başına görev yaptığı anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle görev çizelgeleri, mesainin tamamlanma zamanı ve personelin karakolda bulunma nedeni önem taşır.
Olayın görev dışında gerçekleştiği belirlenirse, uygulanan disiplin hükmünün doğru olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Örnek Olay: Sosyal Medyada Yapılan Genel Eleştiri
Bir jandarma astsubayı, sosyal medya hesabından kurum içerisindeki bazı uygulamaların personel arasında adaletsizliğe neden olduğunu düşündüğünü açıklamıştır.
Paylaşımda herhangi bir amirin ismi belirtilmemiş ve doğrudan kişilik haklarını hedef alan ifadeler kullanılmamıştır.
Ancak bir amir, paylaşımın kendisine yönelik olduğunu ileri sürerek disiplin soruşturması başlatılmasını istemiştir.
Bu olayda paylaşımın gerçekten belirli bir kişiye yönelip yönelmediği ve ifade özgürlüğü kapsamında kalan eleştiri niteliğinde olup olmadığı araştırılmalıdır.
Genel bir idari uygulamanın eleştirilmesi, sırf amirin olumsuz değerlendirmesi nedeniyle doğrudan saygısızlık olarak kabul edilmemelidir.
Örnek Olay: Tanık Beyanlarının Çelişmesi
Bir jandarma uzman çavuşun mesai dışında amirine karşı yüksek sesle konuştuğu iddiasıyla disiplin soruşturması başlatılmıştır.
Olayı gördüğünü belirten tanıklardan biri personelin bağırdığını, diğeri ise tarafların normal ses tonuyla konuştuğunu ifade etmiştir.
Bu durumda olayın hangi koşullarda gerçekleştiği, tanıkların ne kadarını gördüğü ve beyanların neden farklılaştığı araştırılmalıdır.
Çelişkili ifadeler arasındaki farklılıklar açıklığa kavuşturulmadan yalnızca personel aleyhine olan anlatımın esas alınması, disiplin cezasının ispatı bakımından tartışma yaratabilir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Hakkında Sık Sorulan Sorular
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Cezası Nedir?
7068 sayılı Kanun’un 8/3-a-5 maddesi uyarınca görev dışında amir veya üstlerine saygısız davranmak, üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasını gerektirir. Ancak ceza verilebilmesi için isnat edilen davranışın gerçekten gerçekleştiği, amir veya üst konumundaki kişiye yönelik olduğu ve saygısızlık niteliği taşıdığı somut olarak ortaya konulmalıdır.
Jandarma Uzman Çavuş İzinliyken Amirine Saygısızlık Yaparsa Ceza Alır mı?
İzinli olmak, amir ve üstlere karşı mesleki saygı yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmaz. İzinli uzman çavuşun amirine yönelik davranışı, somut koşullarda saygısızlık oluşturuyorsa disiplin cezası gündeme gelebilir. Ancak kişisel görüş ayrılığı, meşru eleştiri veya hukuki hakların kullanılması otomatik olarak saygısızlık kabul edilmemelidir.
Jandarmada Mesai Dışında Amire Bağırmak Disiplin Suçu mudur?
Mesai dışında amire bağırmak, olayın koşullarına göre disiplin sorumluluğuna neden olabilir. Bununla birlikte yalnızca yüksek sesle konuşulduğunun belirtilmesi yeterli olmayabilir. Konuşmanın içeriği, tartışmanın gelişimi, tarafların davranışları ve ses tonunun saygısızlık niteliği taşıyıp taşımadığı araştırılmalıdır.
Jandarma Astsubay Amirine WhatsApp’tan Tepki Gösterirse Ceza Alır mı?
WhatsApp üzerinden tepki gösterilmesi her durumda disiplin cezasını gerektirmez. Mesajların içeriği, bağlamı ve kullanılan ifadeler değerlendirilmelidir. Uygun şekilde ifade edilen eleştiri veya açıklama ile aşağılayıcı veya hakaret içeren mesajlar birbirinden ayrılmalıdır.
Jandarma Personelinin Sosyal Medyada Amirini Eleştirmesi Yasak mıdır?
Amir veya üstlere yönelik her eleştiri kendiliğinden disiplin suçu değildir. Ancak kullanılan ifadelerin niteliği, paylaşımın hedef aldığı kişiler ve diğer kanuni disiplin hükümleri dikkate alınmalıdır. Meşru eleştiri ile hakaret, küçümseme ve saygısızlık oluşturan davranışlar ayrı hukuki değerlendirmeleri gerektirir.
Görev Dışında Amire Saygısızlık ile Görev Sırasında Saygısızlık Aynı mıdır?
Hayır. Görev dışında amire saygısızlık, üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezasını gerektirirken görev sırasında amire saygısız davranmak dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren ayrı bir fiildir. Bu nedenle olay sırasında personelin gerçekten görevli olup olmadığı belirlenmelidir.
Jandarmada Amire Hakaret Etmek ile Saygısızlık Aynı Şey midir?
Hayır. 7068 sayılı Kanun’da amir veya üste hakaret etmek, yirmi dört ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren ayrı bir disiplinsizliktir. Her nezaketsiz veya kaba davranışın hakaret oluşturduğu kabul edilemez. Fiilin niteliği, kullanılan ifadeler ve olayın koşulları dikkate alınmalıdır.
Amirin Şikâyeti Üzerine Jandarma Personeline Doğrudan Ceza Verilir mi?
Amirin şikâyeti disiplin soruşturmasına neden olabilir. Ancak disiplin cezası verilebilmesi için isnat edilen fiilin yeterli delillerle ortaya konulması ve personelin savunma hakkının korunması gerekir. Şikâyette bulunulması, olayın gerçekleştiğinin kendiliğinden kanıtı değildir.
Jandarma Personelinin Amirini Şikâyet Etmesi Saygısızlık mıdır?
Usulüne uygun şekilde şikâyette bulunulması, tek başına saygısızlık değildir. Jandarma personeli hukuka aykırı olduğunu düşündüğü işlemler ve davranışlar hakkında başvuru yapabilir. Ancak şikâyette kullanılan ifadelerin ayrıca hakaret veya başka bir disiplinsizlik oluşturup oluşturmadığı somut olay kapsamında değerlendirilmelidir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Savunması Kaç Günde Verilir?
7068 sayılı Kanun’un 31’inci maddesi uyarınca disiplin savunması için verilen süre yedi günden az olamaz. Personelin isnat edilen fiili ve delilleri öğrenerek savunmasını hazırlayabilmesi gerekir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Cezasına Kaç Gün İçinde İtiraz Edilir?
Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren on gün içerisinde yazılı itiraz yapılabilir. Ancak cezayı veren makamın niteliğine göre özel itiraz veya doğrudan yargı yolu düzenlemeleri bulunabileceğinden somut işlem incelenmelidir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Cezası İptal Edilebilir mi?
Evet. Fiilin ispatlanamaması, saygısızlık niteliği taşımayan eleştirilerin cezalandırılması, olayın görev sırasında veya dışında gerçekleşmesine ilişkin yanlış değerlendirme yapılması, savunma hakkının ihlal edilmesi veya cezanın ölçüsüz belirlenmesi gibi nedenlerle disiplin cezasının iptali gündeme gelebilir.
Jandarma Uzman Çavuş Amire Saygısızlık Nedeniyle Meslekten Atılır mı?
İncelenen görev dışında saygısızlık fiili için doğrudan meslekten çıkarma değil, üç günlüğe kadar aylıktan kesme cezası öngörülmüştür. Ancak aynı olayın daha ağır başka bir disiplin fiili oluşturması veya kanunda belirtilen diğer şartların gerçekleşmesi hâlinde farklı sonuçlar gündeme gelebilir. Her olay kendi hukuki özellikleri içinde değerlendirilmelidir.
Jandarma Görev Dışında Amire Saygısızlık Disiplin Cezasının Hukuki Değerlendirmesi
Jandarma teşkilatında amir ve üstlere karşı saygı yükümlülüğü, hiyerarşik düzenin korunması ve kamu hizmetinin etkin biçimde yürütülmesi bakımından önemli bir unsurdur. Personelin görev sırasında olduğu gibi görev dışında da mesleki statüsünün gerektirdiği belirli davranış kurallarına uyması beklenmektedir. Ancak bu yükümlülük, personelin özel yaşamına ve anayasal haklarına yönelik sınırsız bir müdahale yetkisi olarak değerlendirilemez.
7068 sayılı Kanun’da görev dışında amire saygısızlık fiilinin ayrıca düzenlenmiş olması, mesleki disiplinin görev saatleri dışında da korunmak istendiğini göstermektedir. Buna karşılık kanun koyucunun görev sırasında gerçekleşen saygısızlık için daha ağır bir yaptırım öngörmesi, olayın gerçekleştiği zaman ve koşulların doğru belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.
Özellikle jandarma uzman erbaş ve astsubaylar hakkında yürütülen disiplin soruşturmalarında, amirlerin kişisel değerlendirmeleriyle personelin somut davranışlarının birbirinden ayrılması gerekir. Personelin amirinin görüşüne katılmaması, bir idari işlemi eleştirmesi veya hukuka uygun şekilde şikâyette bulunması, kendiliğinden saygısızlık oluşturmaz.
Disiplin cezası verilmeden önce personelin hangi söz veya davranışta bulunduğu, bu davranışın hangi koşullarda gerçekleştiği, muhatabın olay sırasındaki konumu ve isnat edilen fiilin hangi delillerle ispatlandığı belirlenmelidir.
Ayrıca sosyal medya paylaşımları, telefon görüşmeleri ve mesajlaşma uygulamalarına ilişkin deliller değerlendirilirken konuşmanın bütünlüğü korunmalı; ifadeler bağlamından koparılarak personel aleyhine yorumlanmamalıdır.
Disiplin hukukunda idarenin görevi yalnızca amirin şikâyetini doğrulayacak delilleri toplamak değildir. Personelin lehine olan hususların da araştırılması, çelişkili tanık beyanlarının değerlendirilmesi ve fiilin doğru kanun hükmü kapsamında nitelendirilmesi gerekir.
Anayasa Mahkemesinin ifade özgürlüğüne ilişkin kararları da hiyerarşik kurumlarda görev yapan personelin anayasal haklardan yararlanmaya devam ettiğini göstermektedir. Bu nedenle bir davranışın disiplin yaptırımına konu edilmesinde mesleki disiplinin korunması amacı ile personelin ifade özgürlüğü ve özel hayatının korunması arasında ölçülü bir denge kurulmalıdır.
Sonuç olarak jandarma görev dışında amire saygısızlık nedeniyle aylıktan kesme cezası verilebilmesi için, personelin görev dışında bulunduğu sırada amir veya üst konumundaki kişiye karşı gerçekten saygısızlık oluşturan bir davranış gerçekleştirdiğinin somut delillerle ortaya konulması gerekir. Yalnızca görüş ayrılığı, kişisel anlaşmazlık veya amirin rahatsızlık duyması, disiplin cezası verilmesi için yeterli değildir. Fiilin gerçekleşmediği, yanlış hukuki nitelendirildiği veya usulüne aykırı şekilde cezalandırıldığı durumlarda idari itiraz ve iptal davası yollarına başvurulması mümkündür.