Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Disiplin Cezası Nedir?
Kısa ve uzun süreli durdurma disiplin cezaları, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli hakkında uygulanabilen ağır disiplin yaptırımları arasında yer almaktadır. Bu cezalar, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun’un 7 ve 8’inci maddelerinde düzenlenmiştir. Disiplin sisteminde uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarından sonra gelen kısa ve uzun süreli durdurma cezaları, personelin kariyerine, mali haklarına, terfi durumuna ve disiplin siciline doğrudan etki edebilmektedir.
Kısa süreli durdurma cezası, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süreyle durdurulmasıdır. Uzun süreli durdurma cezası ise personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay süreyle durdurulması anlamına gelir. Bu nedenle “durdurma cezası” yalnızca belirli bir miktarın maaştan kesilmesi şeklinde anlaşılmamalıdır. Cezanın personelin tabi olduğu statü kanununa göre kademe ilerlemesine veya aylık gelirine yansıyan farklı sonuçları bulunmaktadır.
Özellikle polis ve jandarma personeli bakımından aynı fiilin aynı sonucu doğurduğu düşünülmemelidir. Emniyet personelinde cezanın kademe ilerlemesine etkisi ön plana çıkarken, terfi sistemi 926, 3466, 3269 veya 6191 sayılı özel kanunlara tabi olan jandarma ve sahil güvenlik personelinde kısa ve uzun süreli durdurma cezaları, 7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca brüt aylıktan belirli oranlarda kesinti yapılması suretiyle yerine getirilmektedir. Somut olayda uygulanacak sonuç, personelin rütbesi, statüsü, tabi olduğu kanun ve kararın niteliği birlikte incelenerek belirlenmelidir.
Bu makalede kısa ve uzun süreli durdurma cezalarının hangi fiiller nedeniyle verilebildiği, polis ve jandarma personeli açısından nasıl uygulandığı, disiplin ceza puanlarının ne olduğu, savunma ve soruşturma sürecinde hangi hakların bulunduğu ve cezanın iptali için hangi hukuki yolların kullanılabileceği açıklanmaktadır.
7068 Sayılı Kanun’da Durdurma Cezalarının Yeri
7068 sayılı Kanun, genel kolluk personeline uygulanacak disiplin hükümlerini özel olarak düzenleyen temel mevzuattır. Kanun; Emniyet Genel Müdürlüğü personelinin yanı sıra Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı teşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş, sözleşmeli er ve diğer sınıflardaki memurları kapsamaktadır.
Kanunda personele verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma olarak sıralanmıştır. Kısa ve uzun süreli durdurma cezaları bu sıralamada ağır sonuç doğuran, ancak doğrudan meslekten çıkarma veya memuriyetten çıkarma sonucunu doğurmayan disiplin cezalarıdır. Bununla birlikte tek bir durdurma cezası dahi personelin ceza puanını yükseltebildiğinden, sonraki disiplin işlemleri bakımından ayrıca önem taşımaktadır.
7068 sayılı Kanun’a göre disiplinsizlik kasten veya taksirle oluşabilir. Aynı fiil nedeniyle birden fazla disiplin cezası verilemez. Bir fiilin birden fazla disiplinsizlik oluşturması halinde ise ağır olan disiplin cezasının uygulanması gerekir. Bu hükümler, idarenin aynı olayda farklı maddeleri kullanarak personeli birden fazla kez cezalandırmasını engelleyen temel güvencelerdir.
Disiplin amiri veya disiplin kurulu takdir hakkını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli biçimde kullanmak zorundadır. Fiilin işleniş biçimi, olayın gerçekleştiği zaman ve yer, hizmete etkisi, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, personelin kast ya da taksire dayalı kusurunun derecesi, önceki disiplin durumu, samimi ikrarı ve pişmanlığı değerlendirilmeden yalnızca soyut bir kanun maddesine dayanılarak ağır ceza verilmesi hukuka uygun olmayacaktır.
Kısa Süreli Durdurma Cezası Kaç Ay Uygulanır?
Kısa süreli durdurma cezası dört ay, altı ay veya on ay olarak uygulanır. Hangi sürenin uygulanacağı, personelin isnat edilen fiilinin 7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasının hangi alt bendine girdiğine bağlıdır. İdare, fiilin niteliğini doğru belirlemek ve ceza miktarını kanunda öngörülen sınırlar içinde gerekçelendirmek zorundadır.
Dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller arasında görevle ilgili olarak amir veya memurlara yalan söylemek, denetim görevini yerine getirmemek, izinsiz ya da kabul edilebilir özür olmaksızın kesintisiz şekilde üç günden fazla ve beş güne kadar göreve gelmemek, amirleri, üstleri, aynı rütbedeki arkadaşları, astları veya diğer mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet etmek bulunmaktadır. Astlara, aynı rütbedeki personele veya diğer mesai arkadaşlarına yönelik dövme girişiminde bulunmak, toplu şekilde sözlü veya yazılı şikâyet etmek ve görev sırasında amir veya üstlere saygısız davranmak da dört ay kısa süreli durdurma kapsamında düzenlenmiştir.
Bu kapsamda ayrıca, kanunda başka bir disiplinsizlik olarak tanımlanmamış olmak şartıyla astlara veya mesai arkadaşlarına yönelik sürekli ve sistemli her türlü baskı ve taciz uygulamak da dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirebilir. Burada önemli olan, tek seferlik bir tartışma ile sürekli ve sistemli baskı davranışının birbirinden ayrılmasıdır. İdarenin, olayın ne şekilde gerçekleştiğini, davranışın süreklilik ve sistematiklik taşıyıp taşımadığını somut delillerle ortaya koyması gerekir.
Altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller arasında doğrudan veya aracı eliyle astlardan ya da iş sahiplerinden hediye veya borç almak, kabul edilebilir mücbir sebepler dışında borçlanıp ödememeyi alışkanlık haline getirmek ve görevde kullanılan telsiz haberleşme araçlarıyla görevle ilgisi olmayan veya saygısızca konuşmalar yapmak yer almaktadır. Teslim alınan motorlu araç, makine, cihaz veya teçhizatta ağır kusur ya da hizmetten ayrılabilen kişisel kusurla hasara sebebiyet vermek de bu ceza grubundadır.
Görev içinde veya dışında amir ya da üstlerin eylem ve işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz söylemek ya da yazı yazmak, hizmet dışında resmi sıfatın gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak ve bir görevin kendisine verildiğini öğrendikten sonra mazeret ileri sürerek göreve başlamayı geciktirmek de altı ay kısa süreli durdurma cezası kapsamında değerlendirilebilir. Ancak eleştiri ile disiplin suçu arasındaki sınırın belirlenmesinde sözün içeriği, ifade biçimi, kullanılan ortam, hedef alınan kişi, hizmete etkisi ve davranışın görev düzenini bozup bozmadığı birlikte incelenmelidir.
On ay kısa süreli durdurma cezası bakımından kanunda daha ağır nitelikte fiiller düzenlenmiştir. Amir ve üstlere iletilmesi gereken olayları veya bunlarla ilgili bilgileri gizlemek, yetkili olmadığı halde basın, haber ajansları, radyo, televizyon veya diğer iletişim kanalları aracılığıyla kamuoyuna bilgi ya da demeç vermek bu kapsamdadır. Silahla dikkatsizlik, tedbirsizlik veya ihmal sonucu yaralamaya sebebiyet vermek, kişinin kendisini yaralaması ya da başkasının bu fiili işlemesine neden olmak da on ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirebilir.
Hizmet aracıyla ağır kusur veya kabul edilen kişisel kusur sonucu meydana gelen trafik kazasında yaralanmaya sebebiyet vermek ve aynı rütbedeki meslektaşları veya diğer mesai arkadaşlarını tehdit etmek de on ay kısa süreli durdurma kapsamında yer almaktadır. Bu fiiller yönünden kusurun ağırlığı, olay ile zarar arasındaki nedensellik, personelin görev koşulları, alınması gereken tedbirler ve olayın meydana gelmesinde başka kişilerin etkisi ayrıca araştırılmalıdır.
Uzun Süreli Durdurma Cezası Kaç Ay Uygulanır?
Uzun süreli durdurma cezası on iki ay, on altı ay, yirmi ay veya yirmi dört ay olarak uygulanabilir. Uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller, genel olarak kamu görevinin güvenilirliğini, görev disiplinini, silah ve mühimmat güvenliğini, amir-ast ilişkisini veya kamu hizmetinin sürekliliğini daha ağır biçimde etkileyen davranışlardır.
On iki ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller, belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak veya gerçeğe aykırı mal bildiriminde bulunmak ile görev sırasında kişilere veya herhangi bir nedenle kurum binalarına gelen ya da getirilenlere hakaret etmektir. Hakaret ile onur kırıcı söz veya davranışın birbirinden ayrılması gerekir. Kullanılan sözlerin anlamı, olayın bütünü, muhatabın konumu, sözlerin herkesin içinde söylenip söylenmediği ve olayın görev sırasında gerçekleşip gerçekleşmediği cezanın hukuki niteliğini etkileyebilir.
On altı ay uzun süreli durdurma cezası bakımından uygulamada en çok karşılaşılan fiillerden biri, devlet malı motorlu araçları, muhabere araçlarını, silah veya mühimmatı ihmal nedeniyle kaybetmektir. Zimmetli silahın, hizmet silahının, mühimmatın veya başka bir kamu malının kaybolduğu iddiası, personelin kendiliğinden ve otomatik olarak on altı ay ceza alacağı anlamına gelmez. Kayıp eşyanın gerçekten personelin sorumluluğunda bulunup bulunmadığı, teslim ve zimmet belgeleri, muhafaza koşulları, olayın meydana geldiği yer ve zaman, personelin görevi, gözetim imkânı ve ihmal ile kayıp arasındaki nedensellik bağı ortaya konulmalıdır.
Silah veya mühimmatın kaybolması bakımından “kayıp meydana geldi” tespiti ile “personel ihmal etti” sonucunun aynı şey olmadığı unutulmamalıdır. Disiplin cezası verilebilmesi için personelin hangi somut tedbiri almadığı, kendisinden hangi davranışın beklendiği ve bu davranışın yerine getirilmemesi ile kayıp arasında nasıl bir bağlantı bulunduğu açıklanmalıdır. Sadece genel nitelikteki tutanaklara veya varsayıma dayanılarak ceza verilmesi, sebep ve gerekçe unsurları yönünden tartışmalı hale gelebilir.
Hizmet içinde resmi sıfatın gerektirdiği saygınlık ve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlarda bulunmak ile görev sırasında herhangi bir şekilde uyumak veya uyuklamak da on altı ay uzun süreli durdurma cezası kapsamındadır. Görev sırasında uyuma iddiasında nöbet çizelgesi, kamera görüntüleri, devriye kayıtları, tanık anlatımları, olayın süresi ve personelin görev koşulları değerlendirilmelidir. Kısa süreli bir dalgınlık, fiziksel rahatsızlık veya zorlayıcı görev şartları ile kasıtlı biçimde görevi terk edercesine uyuma aynı şekilde ele alınmamalıdır.
Yirmi ay uzun süreli durdurma cezası, izinsiz veya kabul edilebilir özür olmaksızın kesintisiz şekilde beş günden fazla ve dokuz güne kadar göreve gelmemek, muhafazası veya sevkiyle yükümlü olunan şüpheli, sanık, tutuklu veya hükümlünün gerekli dikkat ve önlemlerin alınmaması nedeniyle kaçmasına neden olmak ya da yakalama görevini savsaklamak fiilleri için öngörülmüştür. Kanunun verdiği yetkiye dayanmaksızın spor müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli veya müşterek bahis ya da şans oyunları oynamak da bu ceza grubunda yer almaktadır.
Yirmi dört ay uzun süreli durdurma cezası ise uzun süreli durdurmanın en ağır biçimidir. Silahla dikkatsizlik, tedbirsizlik veya ihmal sonucu ölüme sebebiyet vermek ya da bu fiilin başkaları tarafından işlenmesine neden olmak, silahla yaralama suçunu kasten işlemek, meskûn yerlerde, binalarda veya herkesin dolaşıp gezebileceği ya da oturabileceği yerlerde silah atmak bu kapsamda düzenlenmiştir.
Amirin usulüne uygun şekilde verdiği emri yerine getirmemek, amirin izni olmaksızın görev yerini terk etmek, kişinin iffetine yönelik söz söylemek, fiil veya harekette bulunmak, amir veya üste hakaret etmek, onları söz, yazı, tutum veya davranışlarla küçümsemek, dövmeye teşebbüs etmek ya da sözlü veya fiili olarak tehdit etmek de yirmi dört ay uzun süreli durdurma cezasını gerektirebilir.
Göreve ilişkin yazılı kâğıt, belge, mikrofilm, bilgisayar programı, dosya veya verileri kasıtlı olarak yok etmek, ortadan kaldırmak, hukuka aykırı şekilde ele geçirmek, tahrip etmek, değiştirmek, silmek veya sistemin işlemesini engellemek; kriptolu telsiz veya diğer kriptolu cihazların kaybını ya da çalındığını kabul edilebilir bir mazeret olmaksızın derhal ilgili birime bildirmemek de bu ceza grubunda yer almaktadır. Hizmet aracıyla ağır kusur veya kişisel kusur sonucunda trafik kazası meydana getirerek ölüme sebebiyet vermek de yirmi dört ay uzun süreli durdurma kapsamında değerlendirilebilir.
Polis Personeli Bakımından Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezası
Emniyet personeli açısından kısa süreli durdurma cezası, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süreyle durdurulmasıdır. Uzun süreli durdurma cezası ise on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay süreyle kademe ilerlemesinin durdurulması sonucunu doğurur. Bu nedenle cezanın yalnızca aylık gelir üzerindeki etkisine bakmak yeterli değildir. Kademe ilerlemesinin gecikmesi; ilerleyen dönemlerde maaş, terfi, özlük hakları ve kariyer planlaması üzerinde zincirleme sonuçlar yaratabilir.
Polis personeli hakkında kısa veya uzun süreli durdurma cezası verilmesi için soruşturma dosyasında fiilin maddi unsurlarının ortaya konulması, isnadın belirli olması, personelin savunmasının alınması ve kararın yetkili kurul ya da makam tarafından verilmesi gerekir. Kararda hangi eylemin sabit kabul edildiği, eylemin hangi kanun maddesine uyduğu, kusurun nasıl belirlendiği ve seçilen cezanın neden gerekli görüldüğü açıklanmalıdır.
Polis memurları ve çarşı ve mahalle bekçileri hakkında disiplin cezası verme yetkisi kural olarak il polis disiplin kurullarının görev alanına girebilir. Komiser yardımcısı, komiser, başkomiser ve daha üst meslek derecelerindeki personel bakımından ise yetkili kurul, kararın kesinleşme usulü ve uygulanabilecek cezalar değişebilmektedir. Bu nedenle “cezayı amirim verdi” şeklindeki genel açıklama, yetki incelemesi bakımından yeterli değildir. Personelin rütbesi, meslek derecesi, görev yeri, işlemi tesis eden makam ve kurulun oluşumu birlikte değerlendirilmelidir.
Jandarma Personeli Bakımından Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezası
Jandarma personeli yönünden en önemli ayrım, personelin terfi ve özlük rejiminin hangi kanuna tabi olduğudur. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu veya 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu hükümlerine tabi olan personel hakkında kısa ve uzun süreli durdurma cezalarının yerine getirilme biçimi 7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin yedinci fıkrasında ayrıca düzenlenmiştir.
Bu personel bakımından kısa süreli durdurma cezasını gerektiren hallerde brüt aylığın beşte biri ile dörtte biri arasında, uzun süreli durdurma cezasını gerektiren hallerde ise brüt aylığın üçte biri ile yarısı arasında kesinti yapılır. Buradaki oranlar brüt aylık üzerinden hesaplanır; somut kesinti miktarı personelin maaş unsurları ve idari uygulama üzerinden belirlenmelidir. Cezanın uygulanma yöntemi, personelin mutlaka kademe ilerlemesinin fiilen durdurulacağı anlamına gelmez.
Jandarma ve Sahil Güvenlik personelinin disiplin ceza puanları bakımından da özel bir düzenleme bulunmaktadır. Jandarma ve Sahil Güvenlik personelinde kısa süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme cezası beş puan, uzun süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme cezası ise altı puan olarak dikkate alınır. Emniyet personelinde ise kısa süreli durdurma dört puan, uzun süreli durdurma beş puandır.
Jandarma personeli hakkında hangi disiplin kurulunun yetkili olduğu; personelin subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş veya sözleşmeli er olması, görev yaptığı birlik ve rütbesi dikkate alınarak belirlenir. İl jandarma disiplin kurulu, eğitim ve öğretim kurulu, komando tugay veya alay disiplin kurulu, Jandarma Genel Komutanlığı Merkez Disiplin Kurulu ve Yüksek Disiplin Kurulu farklı personel grupları bakımından yetkilendirilebilir. Yetki kurallarındaki hata, verilen disiplin cezasının hukuka uygunluğunu doğrudan etkileyebileceğinden kararın yalnız içeriği değil, hangi kurul tarafından verildiği de incelenmelidir.
Durdurma Cezalarında Disiplin Ceza Puanı
Disiplin ceza puanı, personelin tek bir olay nedeniyle aldığı cezanın ötesinde, belirli dönem içindeki disiplin geçmişinin değerlendirilmesinde kullanılır. Emniyet personeli bakımından uyarma bir, kınama iki, aylıktan kesme üç, kısa süreli durdurma dört ve uzun süreli durdurma beş puandır. Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli bakımından ise uyarma bir, kınama iki, aylıktan kesme üç, kısa süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme beş ve uzun süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme altı puandır.
7068 sayılı Kanun’a göre son disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde yirmi disiplin ceza puanına ulaşılması veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki ya da daha fazla disiplin cezası alınması, disiplinsizliği alışkanlık haline getirme kapsamında meslekten çıkarma cezası bakımından sonuç doğurabilir. Son beş yıl içinde kırk puan veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam yirmi beş ya da daha fazla disiplin cezası alınması da ayrıca düzenlenmiştir.
Aynı disiplin dosyasında birden fazla disiplin cezası verilmişse ceza puanı hesabında en yüksek puanlı ceza dikkate alınır. Bu sebeple kısa veya uzun süreli durdurma cezası, yalnızca o dosyanın mali ve özlük sonucu bakımından değil, sonraki meslekten çıkarma değerlendirmelerinde kullanılabilecek ceza puanı bakımından da önemlidir. Ceza puanı hesabında cezanın kesinleşme tarihleri, aynı dosyada verilen cezalar, cezanın uygulanıp uygulanmadığı ve hangi personel statüsünün esas alınacağı dikkatle kontrol edilmelidir.
Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezasında Savunma Hakkı
7068 sayılı Kanun’un 31’inci maddesine göre disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma isteminin, isnat edilen fiili ve dayanak hükümleri anlaşılabilir şekilde ortaya koyması gerekir. Personelin neyle suçlandığını bilmediği, yalnızca genel ifadeler içeren veya dosyadaki somut delilleri göstermeyen bir savunma istemi, savunma hakkının etkin kullanılması bakımından yetersiz kalabilir.
Savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Personel süresi içinde savunmasını yapmazsa savunma hakkından vazgeçmiş sayılabilir. Bu nedenle savunma istem yazısının tebliğ tarihi, savunma süresinin son günü ve savunmanın hangi makama sunulduğu mutlaka kayıt altına alınmalıdır. Savunma süresi içinde yalnızca “suçlamayı kabul etmiyorum” demek yerine olayın kronolojisi, görev koşulları, tanıklar, yazılı belgeler, kamera kayıtları, telsiz görüşmeleri, sağlık raporları ve diğer deliller açıklanmalıdır.
Hakkında disiplin soruşturması yapılan personel, kendisinden savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir. Dosyanın tamamı incelenmeden hazırlanacak savunma, idarenin hangi delile dayanarak sonuca ulaştığının görülmesini engelleyebilir. Bu nedenle soruşturma raporu, ifade tutanakları, olay tutanakları, teslim ve zimmet belgeleri, kamera kayıtları, görev çizelgeleri ve varsa bilirkişi raporları birlikte değerlendirilmelidir.
Disiplin kurulunun kararında disiplinsizliğin unsurları ile ceza miktarının belirlenmesinde esas alınan hususlar gösterilmelidir. Kararın yalnızca “isnat edilen fiil sabit görülmüştür” şeklindeki soyut bir gerekçeden ibaret olması, savunmada ileri sürülen esaslı iddiaların karşılanmaması veya lehe delillerin neden dikkate alınmadığının açıklanmaması iptal davasında ileri sürülebilecek önemli hukuka aykırılık sebepleridir.
Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezasına İtiraz Edilebilir mi?
Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğinden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilebilir. Ancak kısa ve uzun süreli durdurma cezaları çoğunlukla disiplin kurullarının görev alanına girdiğinden, bu cezalar bakımından disiplin amirlerine verilen cezalara ilişkin on günlük itiraz yolunun doğrudan uygulanıp uygulanmadığı kararı veren makam ve işlemin niteliği üzerinden belirlenmelidir.
7068 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesine göre Bakan ve disiplin kurulları tarafından verilen disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir. Bu nedenle disiplin kurulu tarafından verilen kısa veya uzun süreli durdurma cezasına karşı, cezanın aynı idari makam tarafından yeniden incelenmesini sağlayan genel bir idari itiraz yolu bulunmamaktadır. Personelin doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açması gerekir.
İtiraz veya dava yolunun belirlenmesinde kararın başlığından çok, kararı veren merci esas alınmalıdır. Bazı işlemlerde soruşturma raporu disiplin kuruluna sunulmakta, kurul kararı başka bir makamın onayıyla kesinleşmekte ve personele daha sonra tebliğ edilmektedir. Bu süreçte hangi kararın kesinleştiği, onayın işlemin tamamlayıcı unsuru olup olmadığı ve dava süresinin hangi tebliğden itibaren başlayacağı dosya üzerinden değerlendirilmelidir.
Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezasına Karşı İptal Davası
Kesinleşen disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İdari dava açma süresi, özel bir süre düzenlenmemişse genel olarak altmış gündür. 7068 sayılı Kanun’da dava açma süresinin kesinleşen cezanın personele tebliğinden itibaren başlayacağı belirtilmiştir. Bu nedenle tebliğ tarihi, kararın kesinleşme tarihi ve varsa onay işlemi dikkatle belirlenmelidir.
İptal davasında mahkeme, disiplin cezasını yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden inceler. Yetkili olmayan disiplin kurulu tarafından karar verilmesi, kurulun usulüne uygun oluşturulmaması, karar yeter sayısının sağlanmaması, savunma alınmaması, savunma süresinin yedi günden az verilmesi, soruşturma dosyasının incelenmesine imkân tanınmaması, fiilin yanlış kanun maddesine sokulması, delillerin yetersiz olması ve kararın gerekçesiz bırakılması iptal sebebi olabilir.
Özellikle kısa veya uzun süreli durdurma cezalarında tipiklik incelemesi önemlidir. Personelin belirli bir davranışta bulunmuş olması tek başına yeterli değildir. Bu davranışın ceza kararında gösterilen disiplinsizlik maddesinin bütün unsurlarını taşıması gerekir. Örneğin görev sırasında amire saygısız davranma, amire hakaret etme, amiri küçümseme ve amire tehditte bulunma aynı hukuki nitelikte değildir. İdarenin bu eylemleri birbirinden ayırmadan en ağır yaptırıma yönelmesi hukuka aykırı olabilir.
Silah, mühimmat, araç veya cihaz kaybına ilişkin dosyalarda ise kusur ve nedensellik bağlantısı ayrıntılı biçimde ortaya konulmalıdır. Personelin zimmetinde bulunmayan bir eşyanın kaybından sorumlu tutulması, teslim tutanağının bulunmaması, muhafaza koşullarının elverişsiz olması, kayıp olayında başka personelin rolünün araştırılmaması veya yalnızca varsayıma dayanılması cezanın sebep unsurunu tartışmalı hale getirebilir.
Dava dilekçesinde yalnızca “cezayı kabul etmiyorum” şeklinde genel bir anlatım yapılmamalıdır. İsnat edilen fiilin maddi unsurları, delillerin değerlendirilme biçimi, savunmada ileri sürülen hususların karşılanıp karşılanmadığı, yetki ve usul eksiklikleri, zamanaşımı, ölçülülük, ceza puanı ve personelin geçmiş hizmet durumu somutlaştırılmalıdır. Gerekli durumlarda soruşturma dosyasının getirtilmesi, tanıkların dinlenmesi, bilirkişi incelemesi yapılması, kamera ve dijital kayıtların celbi veya keşif yapılması talep edilebilir.
Durdurma Cezasında Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?
Kısa veya uzun süreli durdurma cezasına karşı açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Bunun için dava konusu işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bu iki şarttan yalnızca birinin bulunması, yürütmenin durdurulması kararı verilmesi için yeterli değildir.
Yürütmenin durdurulması talebinde cezanın personelin maaşına, kademe ilerlemesine, terfi durumuna, emeklilik ve diğer özlük haklarına etkisi somut biçimde açıklanmalıdır. Ancak her mali kayıp otomatik olarak telafisi güç zarar kabul edilmez. Zararın personelin görev statüsüne, cezanın uygulanma biçimine ve dava sonuna kadar meydana gelebilecek sonuçlara göre ortaya konulması gerekir.
Yürütmenin durdurulması talebinin reddedilmesi, iptal davasının da reddedildiği anlamına gelmez. Mahkeme, yürütmenin durdurulması aşamasında sınırlı bir inceleme yaparken esasa ilişkin incelemede soruşturma dosyasını, savunmayı, delilleri ve idarenin karar gerekçesini daha kapsamlı biçimde değerlendirebilir.
Durdurma Cezalarında Zamanaşımı Süreleri
7068 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesine göre kısa ve uzun süreli durdurma cezalarını gerektiren fiiller bakımından, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Bunun yanında fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmezse ceza verme yetkisi yine zamanaşımına uğrar.
Bir aylık sürenin başlangıcı her zaman fiilin gerçekleştiği gün değildir. Disiplin amirinin fiili ve fiili gerçekleştiren personeli öğrenme tarihi önem taşır. Bu tarihin belirlenmesinde tutanak, rapor, ihbar, üst yazı, elektronik kayıt ve soruşturma onayı gibi belgeler incelenmelidir. Soruşturmanın bir aylık süre içinde başlatılıp başlatılmadığı ile soruşturmanın ne zaman tamamlandığı farklı konulardır. Kanun, soruşturmanın tamamlanması bakımından ayrıca belirli bir tamamlama süresi öngörmemiştir.
İki yıllık süre ise fiilin işlendiği tarihten itibaren değerlendirilir. Tamamlanmış, kesintisiz veya zincirleme fiillerde sürenin başlangıcı farklılık gösterebilir. İdare tarafından zamanaşımı süreleri dikkate alınmadan verilen disiplin cezaları, yetki unsuru bakımından hukuka aykırı hale gelebilir.
Durdurma Cezası Özlük Dosyasından Silinir mi?
Meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarma cezaları dışında kalan disiplin cezalarının belirli şartlarla özlük dosyasından silinmesi mümkündür. Uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından itibaren beş yıl, diğer disiplin cezalarının uygulanmasından itibaren on yıl geçtikten sonra personel, atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.
Kısa ve uzun süreli durdurma cezaları bakımından bu süre genel olarak on yıldır. Ancak sürenin dolması cezanın kendiliğinden silindiği anlamına gelmez. Personelin bu süre içindeki davranışları, hizmet durumu ve talebi haklı kılacak koşullar idare tarafından değerlendirilir. Bu nedenle süre dolduktan sonra yapılacak başvurunun gerekçeli olması ve personelin olumlu hizmet geçmişini ortaya koyan belgelerle desteklenmesi önemlidir.
Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezası Verilen Personel Ne Yapmalıdır?
Personel öncelikle disiplin cezasının tebliğ tarihini kesin olarak belirlemelidir. Ardından soruşturma dosyasının tamamı incelenmeli, savunma istemi ile nihai karar arasında isnat ve delil bakımından farklılık bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Kararda belirtilen fiilin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği, personelin kusurunun somutlaştırılıp somutlaştırılmadığı ve ceza miktarının neden seçildiği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Polis ve jandarma personeli bakımından kararın hangi makam veya kurul tarafından verildiği, kurulun görev alanına girip girmediği, kurulun oluşumunda eksiklik bulunup bulunmadığı ve kararın hangi onayla kesinleştiği özellikle önemlidir. Jandarma personelinde ayrıca kısa veya uzun süreli durdurma cezasının kademe ilerlemesine mi yoksa aylıktan kesme yöntemine mi tabi olduğu belirlenmelidir.
Dava açma süresi geçirilmemeli, gerekli görülüyorsa iptal davası ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Cezanın uygulanmasını beklemek, dava süresini kendiliğinden uzatmaz. Tebliğden sonra atılacak her adımın süre bakımından dikkatle takip edilmesi gerekir. Somut olayın özelliğine göre görev çizelgeleri, nöbet kayıtları, kamera görüntüleri, telsiz kayıtları, teslim ve zimmet belgeleri, tanık anlatımları, sağlık raporları, elektronik yazışmalar ve diğer deliller dosyaya kazandırılmalıdır.
Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Disiplin Cezaları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kısa süreli durdurma cezası nedir?
Kısa süreli durdurma cezası, 7068 sayılı Kanun’da düzenlenen ve personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süreyle durdurulmasını öngören disiplin cezasıdır. Polis personelinde kademe ilerlemesine etki eder. Özel terfi kanunlarına tabi jandarma personelinde ise kanundaki özel düzenleme nedeniyle aylıktan kesme şeklinde uygulanabilir.
Uzun süreli durdurma cezası nedir?
Uzun süreli durdurma cezası, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin on iki, on altı, yirmi veya yirmi dört ay süreyle durdurulmasıdır. Silah veya mühimmatın ihmal nedeniyle kaybedilmesi, görev sırasında uyuma, bazı göreve gelmeme halleri, amire hakaret, usulüne uygun emri yerine getirmeme ve silahla yaralama veya ölüme neden olma gibi fiiller bu ceza grubunda yer alabilir.
Polis kısa süreli durdurma cezası alırsa maaşı kesilir mi?
Polis personeli açısından kısa süreli durdurma cezasının temel sonucu kademe ilerlemesinin kanunda belirtilen süre kadar durdurulmasıdır. Somut olayda cezanın ayrıca hangi özlük ve mali sonuçları doğuracağı personelin kademe, derece ve diğer özlük bilgileri üzerinden hesaplanmalıdır. Jandarma personelindeki aylıktan kesme sistemi polis personeline otomatik olarak uygulanmaz.
Jandarma kısa süreli durdurma cezası alırsa ne olur?
Terfi sistemi 926, 3466, 3269 veya 6191 sayılı kanunlara tabi olan jandarma personeli hakkında kısa süreli durdurma cezası, 7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin yedinci fıkrasındaki özel düzenleme uyarınca brüt aylığın beşte biri ile dörtte biri arasında kesinti yapılması suretiyle yerine getirilir. Personelin tabi olduğu statü farklıysa uygulanacak sonuç ayrıca belirlenmelidir.
Jandarma personelinde uzun süreli durdurma cezası ne kadar kesilir?
Özel terfi kanunlarına tabi jandarma personelinde uzun süreli durdurma cezasını gerektiren hallerde brüt aylığın üçte biri ile yarısı arasında kesinti yapılabilir. Kesintinin kesin oranı, kararın içeriği ve personelin statüsü incelenerek belirlenir. Kararda oran ve uygulama biçiminin gerekçesiz bırakılması hukuki inceleme konusu yapılabilir.
Zimmetli silahı kaybetmenin cezası uzun süreli durdurma mıdır?
Devlet malı silah veya mühimmatın ihmal nedeniyle kaybedilmesi, 7068 sayılı Kanun’da on altı ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren fiiller arasında düzenlenmiştir. Bununla birlikte yalnızca silahın kaybolmuş olması cezanın otomatik olarak uygulanması için yeterli değildir. Personelin zimmet ve sorumluluk durumu, ihmalinin bulunup bulunmadığı ve kayıp ile davranışı arasındaki nedensellik bağı somut olarak ortaya konulmalıdır.
Görevde uyumak hangi disiplin cezasını gerektirir?
Görev sırasında herhangi bir şekilde uyumak veya uyuklamak, 7068 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin beşinci fıkrasının b bendi kapsamında on altı ay uzun süreli durdurma cezasını gerektirebilir. Olayın gerçekleşme biçimi, uyuma süresi, görev koşulları, personelin sağlık durumu, tanık anlatımları ve diğer deliller birlikte incelenmelidir.
Kısa veya uzun süreli durdurma cezasına kaç gün içinde dava açılır?
Kesinleşen disiplin cezasına karşı, özel bir dava süresi öngörülmediği için genel olarak tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir. Tebliğin hangi tarihte yapıldığı ve kararın ne zaman kesinleştiği süre hesabında belirleyicidir. Süre geçirilmeden hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Disiplin kurulunun verdiği durdurma cezasına itiraz edilir mi?
7068 sayılı Kanun’a göre disiplin kurullarının verdiği disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulur. Disiplin amirlerinin verdiği cezalarda ise cezanın tebliğinden itibaren on gün içinde üst disiplin amirine itiraz edilebilen farklı bir usul bulunmaktadır. Bu nedenle kararın hangi makam tarafından verildiği belirlenmeden itiraz süresi hakkında kesin değerlendirme yapılmamalıdır.
Savunma için kaç gün süre verilir?
7068 sayılı Kanun kapsamında savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Personelin savunma istemini tebliğ aldığı tarih ile savunmanın son günü dikkatle hesaplanmalıdır. Süresinde savunma yapılmaması, kanunda belirtilen sonuçların doğmasına neden olabilir.
Durdurma cezası ceza puanına etki eder mi?
Kısa ve uzun süreli durdurma cezaları disiplin ceza puanına etki eder. Emniyet personelinde kısa süreli durdurma dört, uzun süreli durdurma beş puandır. Jandarma ve Sahil Güvenlik personelinde kısa süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme beş, uzun süreli durdurma karşılığı aylıktan kesme altı puan olarak dikkate alınır.
Durdurma cezası meslekten çıkarmaya neden olur mu?
Tek bir kısa veya uzun süreli durdurma cezası doğrudan meslekten çıkarma sonucu doğurmaz. Ancak ceza puanları ve farklı disiplin amirlerinden alınan cezalar, 7068 sayılı Kanun’da düzenlenen disiplinsizliği alışkanlık haline getirme hükümleri bakımından ileride meslekten çıkarma sürecine etki edebilir. Bu nedenle her disiplin cezası, personelin geçmiş disiplin durumu ile birlikte değerlendirilmelidir.
Kısa veya uzun süreli durdurma cezası özlük dosyasından silinir mi?
Bu cezalar, uygulanmasından itibaren on yıl geçtikten sonra gerekli şartların bulunması halinde özlük dosyasından silinmesi için talep edilebilir. Silme işlemi kendiliğinden gerçekleşmez. Personelin atamaya yetkili amire yazılı olarak başvurması ve geçmiş hizmet durumunun olumlu olduğunu ortaya koyması gerekir.
Adli soruşturma devam ederken disiplin cezası verilebilir mi?
Bir fiil hakkında adli soruşturma veya kovuşturma yürütülmesi, aynı fiil nedeniyle disiplin soruşturması yapılmasına ve disiplin cezası verilmesine tek başına engel değildir. Bununla birlikte disiplin makamı, adli dosyadaki delilleri kendi hukuki değerlendirmesi içinde dikkate almalı ve personelin savunmasını etkili biçimde almalıdır.
Durdurma cezası iptal edilirse kesilen para geri alınır mı?
Durdurma cezasının iptal edilmesi halinde cezanın uygulanması nedeniyle doğan mali ve özlük kayıplarının giderilmesi gündeme gelebilir. Ancak geri ödeme veya özlük işlemlerinin kapsamı, cezanın hangi yöntemle uygulandığına, iptal kararının içeriğine ve personelin statüsüne göre belirlenir. Bu konuda ayrıca tam yargı talebi veya idareye başvuru gerekip gerekmediği somut dosya üzerinden incelenmelidir.
Sonuç
Kısa ve uzun süreli durdurma disiplin cezaları, polis ve jandarma personelinin mesleki geleceği üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilecek yaptırımlardır. Cezanın hukuka uygunluğu yalnızca isnat edilen fiilin gerçekleşip gerçekleşmediğine göre belirlenmez. Yetkili makamın ve kurulun doğru olması, soruşturmanın süresinde başlatılması, savunma hakkının tanınması, dosyanın incelenebilmesi, delillerin eksiksiz toplanması, fiilin doğru disiplin maddesine uyması, cezanın ölçülü ve gerekçeli olması gerekir.
Polis personeli bakımından kademe ilerlemesinin durdurulması, jandarma personeli bakımından ise özel statüye bağlı olarak brüt aylıktan kesinti yapılması söz konusu olabileceğinden, kararın yalnızca “kaç ay durdurma” içerdiğine bakılması yeterli değildir. Personelin rütbesi, statüsü, görev yeri, kararın verildiği kurul, tebliğ tarihi ve soruşturma dosyasındaki deliller birlikte incelenmelidir. Özellikle kısa dava süresi nedeniyle disiplin cezası tebliğ edilen personelin, karar ve soruşturma dosyası üzerinde gecikmeden hukuki değerlendirme yaptırması hak kaybının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
